I UK 64/06

Wyrok z dnia 27 września 2006 r.

I UK 64/06

Jednorazowe odszkodowanie dla osoby najbliższej ubezpieczonego rol-

nika, niepodlegającej ubezpieczeniu, określone w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst:

Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do 1 maja 2004

r.) przysługuje z tytułu wypadku przy pracy rolniczej zaistniałego w czasie obo-

wiązywania tego przepisu, chociażby osoba uprawniona wystąpiła z wnioskiem

już po jego uchyleniu.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Zbigniew Hajn, Jerzy

Kwaśniewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 wrze-

śnia 2006 r. sprawy z odwołania Alicji W. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w C. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu

wypadku przy pracy rolniczej, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wy-

roku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z

dnia 16 listopada 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 1 lipca 2004 r. Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-

Oddział Regionalny w C. odmówiła Alicji W. prawa do jednorazowego odszkodowa-

nia z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że

wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do tego świadczenia, gdyż w dniu zda-

rzenia nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Alicja W.

Wyrokiem z dnia 26 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał

2

Alicji W. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolni-

czej w dniu 5 sierpnia 2003 r. (27 % uszczerbku na zdrowiu). Wyrok wydano w opar-

ciu o następujące ustalenia. Decyzją z dnia 31 maja 2004 r. Prezes KRUS objął Ma-

riana W. (męża Alicji W.) ubezpieczeniem społecznym rolników (wypadkowym, cho-

robowym i macierzyńskim oraz emerytalno-rentowym) od 15 czerwca 2001 r. i zobo-

wiązał do zapłaty zaległych składek. Decyzją z dnia 21 czerwca 2004 r. rozłożono na

raty spłatę tych należności. Decyzją z dnia 8 września 2004 r. odmówiono umorzenia

odsetek od składek. Marian W. prowadzi gospodarstwo rolne położone we wsi K.

gmina W., którego jest właścicielem. Alicja W. pobiera zasiłek przedemerytalny. W

dniu 5 sierpnia 2003 r. małżonkowie wspólnie pracowali w gospodarstwie. Marian W.

zamierzał wyciągnąć ze stodoły przyczepę. W tym celu podjechał traktorem, aby

podpiąć do niego przyczepę. Do Alicji W. należało podpięcie dyszla przyczepy do

haka w traktorze. W trakcie tych czynności Alicja W. została przyciśnięta przez cofa-

ny traktor do przyczepy, na skutek czego doznała urazu wątroby z krwotokiem do

jamy brzusznej i złamania kości ramieniowej lewej. Z gospodarstwa zabrało ją po-

gotowie, które przewiozło ją do Zespołu Opieki Zdrowotnej we W. na Oddział Chirur-

gii. Przebywała tam do 22 sierpnia 2003 r. Kolejne leczenie szpitalne miało miejsce w

C. w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w okresie od 4 do 10 maja 2004 r. Następ-

stwami tego wypadku są: „blizna pooperacyjna z przepukliną w środkowej części

wielkości połowy pięści, widoczna asymetria fałdów tkanki podskórnej poniżej pępka

po stronie prawej, złamanie ręki leczone operacyjnie”. Następstwa te oceniane we-

dług tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Spo-

łecznej z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym

lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego

uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (Dz.U. Nr

234, poz. 1974), pozostawiły uszczerbek na zdrowiu w wysokości 27 %; z powodu

uszkodzenia wątroby - 20%, a z powodu złamania kości ramieniowej lewej - 7%.

Stan zdrowia ubezpieczonej będący następstwem wypadku Sąd pierwszej in-

stancji ustalił w oparciu o opinię biegłego sądowego z zakresu chirurgii ogólnej Jacka

M. oraz zgromadzoną dokumentację lekarską. W związku z dowodem z opinii bie-

głego organ rentowy, zarzucił przedwczesność tego dowodu ze względu na ograni-

czenie zaskarżonej decyzji do ustalenia czy zdarzenie z dnia 5 sierpnia 2003 r. było

wypadkiem przy pracy rolniczej. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zdarzenie z

dnia 5 sierpnia 2003 r. spełnia wszystkie przesłanki wymagane dla wypadku przy

3

pracy rolniczej, stosownie do art. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpiecze-

niu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Kwestią sporną było

ustalenie, według jakiego stanu prawnego należało ocenić prawo wnioskodawczyni

do świadczeń z tytułu tego wypadku, czy - jak chciała wnioskodawczyni - według

stanu prawnego obowiązującego w dniu wypadku (5 sierpnia 2003 r.), czy też według

stanu prawnego obowiązującego w dniu złożenia wniosku o wypłatę jednorazowego

odszkodowania (15 czerwca 2004 r.), jak o to wnosił organ rentowy. Kwestia ta wią-

zała się z tym, że wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolni-

ków, a po 2 maja 2004 r. znowelizowane przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników (art. 10 ust. 1) nie przewidywały już - inaczej niż poprzednio - przyzna-

nia jednorazowego odszkodowania osobie najbliższej ubezpieczonego rolnika.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił poglądu KRUS co do zastosowania art. 10

pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. Według Sądu w przepisie tym nie ma regulacji

dotyczącej spraw niewszczętych przed 2 maja 2004 r. Gdyby bowiem ustawodawca

chciał wyłączyć nabyte prawo osób - według dotychczasowego art.10 ust. 1 pkt 2

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - to sformułowałby wyraźnie takie ogra-

niczenie. Jednakże takiej sytuacji, która byłaby naruszeniem konstytucyjnej zasady

niedziałania prawa wstecz, nie ma w ustawie, a odmienne stanowisko organu rento-

wego sprzeczne jest z zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa oraz stano-

wionego przezeń prawa, w tym zakazu retroaktywnego obowiązywania norm ograni-

czających prawa. Z tych przyczyn sporne zagadnienie Sąd pierwszej instancji roz-

strzygnął w ten sposób, że prawo do jednorazowego odszkodowania Alicji W. należy

oceniać na podstawie przepisów obowiązujących w dniu zdarzenia, które spowodo-

wały uszczerbek na zdrowiu, tj. w dniu wypadku.

W apelacji od powyższego wyroku wniesiono o jego zmianę i oddalenie od-

wołania, bądź o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania. Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.

art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników, przez przyjęcie, że jednorazowe odszkodowanie przysługuje osobie nie-

podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników, która doznała stałego lub długo-

trwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy rolniczej, oraz

naruszenie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubez-

pieczeniu społecznych rolników, przez przyjęcie, że w sprawach o przyznanie jedno-

razowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej zaistniałego przed

4

dniem wejścia w życie wskazanej ustawy, wszczętych po wejściu w życie tej ustawy,

stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto zarzucono naruszenie art. 46 ust. 1 pkt 2

i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Częstochowie - na podstawie art. 385 k.p.c. - oddalił apelację. Sąd

drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne i podstawę prawną wyroku

Sądu pierwszej instancji Sąd ten stwierdził przede wszystkim, że przedmiotem za-

skarżonej decyzji było prawo do jednorazowego odszkodowania i taki też zakres

sprawy należał do sądu. W sytuacji, gdy organ rentowy odmówił ubezpieczonej

prawa do odszkodowania, zakresem postępowania odwoławczego są objęte wszyst-

kie przesłanki warunkujące prawo do tego świadczenia, w tym wysokość ustalanego

procentowo uszczerbku na zdrowiu. W postępowaniu sądowym sąd nie jest związa-

ny wymogami stwierdzenia wysokości uszczerbku na zdrowiu przez lekarza orzecz-

nika KRUS. Stwierdzenie wysokości uszczerbku na zdrowiu, w przypadku uznania,

że spełnione zostały przesłanki do nabycia prawa, jest nie tylko uprawnieniem ale i

obowiązkiem sądu w ramach prowadzonego postępowania.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych

ustaw została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 30 kwietnia 2004 r. i weszła w

życie z dniem 2 maja 2004 r. Z mocy tej ustawy zmieniono art. 10 ustawy o ubezpie-

czeniu społecznym rolników w ten sposób, że uchylono dotychczasowy pkt 2 ustępu

1, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Okres vacatio

legis tej ustawy wynosił w zasadzie tylko 1 dzień i to przypadający na dzień 1 maja,

który jest dniem wolnym od pracy, podobnie jak następujący po dniu wejścia w życie

ustawy dzień 3 maja 2004 r. W okresie od 4 do 10 maja 2004 r. ubezpieczona prze-

bywała w szpitalu. W takiej sytuacji przepis art. 16 powołanej ustawy z dnia 2 kwiet-

nia 2004 r. w zakresie w jakim wprowadza tak krótka vacatio legis dokonanych zmian

w części dotyczącej terminu, w jakim można dochodzić odszkodowania z tytułu ta-

kiego wypadku (art. 10 ustawy zmieniającej) jest, zdaniem Sądu drugiej instancji,

sprzeczny z zasadą demokratycznego państwa prawa, wynikającą z art. 2 Konstytu-

cji i musi być zakwestionowany przez sąd w trybie art. 8 ust. 2 Konstytucji. Sąd dru-

giej instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogła-

szaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnychjednolity tekst: Dz.U.

z 2005 r. Nr 190, poz. 1606) akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie

5

obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie

czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin

dłuższy. Z mocy ustępu 2 tego artykułu w uzasadnionych przypadkach akty norma-

tywne, z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czter-

naście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w ży-

cie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu

na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w

dzienniku urzędowym. Zdaniem Sądu drugiej instancji „nie istniał żaden uzasadniony

przypadek tak szybkiego wejścia w życie dokonanych zmian, w szczególności w za-

kresie możliwości dochodzenia odszkodowań z tytułu wypadków zaistniałych przed

dniem wejścia w życie znowelizowanego brzmienia ustawy o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników”.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że mimo iż wypadek miał miejsce w dniu 5

sierpnia 2003 r. to z uwagi na fakt, że w tym okresie mąż odwołującej się nie był

jeszcze objęty ubezpieczeniem społecznym logiczne było, że nie składała ona wnio-

sku o świadczenie. Dopiero objęcie ubezpieczeniem małżonka Alicji W., z mocą

wsteczną, uprawniło ją do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. W takiej sytu-

acji niedochowanie terminu do złożenia wniosku wynikającego z art. 45 ust. 1 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników Sąd drugiej instancji uznał za usprawiedliwio-

ne w okolicznościach sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu

społecznym rolników, którego brzmienie nie ulegało zmianom.

W ocenie Sądu drugiej instancji przepis art. 10 ustawy zmieniającej z dnia 2

kwietnia 2004 r. nie może być zastosowany w sposób restrykcyjny. Chociaż w dacie

wejścia w życie tej ustawy Alicja W. nie złożyła wniosku, to nie oznacza to, że nie ma

ona prawa do świadczenia na dotychczasowych zasadach. Z przepisu tego wynika

wyłącznie obowiązek stosowania przepisów dotychczasowych w sprawach wszczę-

tych i nie jest regulowana kwestia spraw, w których wnioski dotychczas nie zostały

złożone. W ocenie Sądu drugiej instancji data złożenia wniosku nie może przekreślać

ochrony ubezpieczeniowej w sytuacji gdy wnioskodawczyni została poszkodowana w

wypadku i przepisy obowiązujące w dacie zdarzenia uprawniały ją do otrzymania

odszkodowania.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Sądu drugiej instancji pełno-

mocnik KRUS wniósł o jego zmianę w całości i zmianę wyroku Sądu pierwszej in-

stancji przez orzeczenie o oddaleniu odwołania wnioskodawczyni, ewentualnie zaś o

6

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu-Sądowi

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie do ponownego rozpoznania lub

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. Nadto wniesiono o zasądzenie od odwołującej się zwrotu kosztów po-

stępowania kasacyjnego według norm przepisanych prawem. Skarga kasacyjna

oparta została na obydwu podstawach z art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy do-

tyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący wskazał: a) naruszenie

art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7 poz. 25, ze zm.) w brzmieniu obowią-

zującym do dnia 1 maja 2004 r., przez jego niewłaściwe zastosowanie. W ocenie

skarżącego w sprawie ma zastosowanie art. 10 ust. 1 powołanej ustawy ale w

brzmieniu obowiązującym od dnia 2 maja 2004 r.; b) naruszenie art. 10 pkt 1 ustawy

z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873), przez jego błędną

wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie dotyczy spraw, w których wnio-

ski o jednorazowe odszkodowanie nie zostały złożone przed dniem 2 maja 2004 r., a

tym samym na uznaniu, że wnioskodawczyni Alicja W., mimo niezłożenia wniosku

przed tą datą ma prawo dochodzić świadczenia na dotychczasowych zasadach; c)

naruszenie art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników, przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dzień złoże-

nia wniosku o jednorazowe odszkodowanie, tj. 15 czerwca 2004 r., nie jest dniem

wszczęcia postępowania przed organem rentowym; d) naruszenie art. 8 ust. 2, art.

178 ust. 1 oraz art. 188 Konstytucji RP polegające na zakwestionowaniu przez Sąd

Okręgowy w Częstochowie art. 16 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw jako

niezgodnego z Konstytucją. W ocenie skarżącego nie pozwala na to art. 178 ust. 1

Konstytucji, gdyż organem właściwym do orzekania w tym zakresie jest Trybunał

Konstytucyjny.

W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa procesowego

skarżący wskazał naruszenie art. 476 § 2 pkt 4 k. p. c. oraz art. 47714a

k. p. c. pole-

gające na orzekaniu przez Sąd co do przedmiotu nieobjętego zakresem zaskarżonej

decyzji. Według skarżącego Sąd błędnie dopuścił dowód z opinii biegłego na oko-

liczność ustalenia uszczerbku na zdrowiu poniesionego przez wnioskodawczynię z

7

tytułu wypadku przy pracy rolniczej w sytuacji, gdy organ rentowy nie prowadził po-

stępowania w tym zakresie ze względu na fakt, że wnioskodawczyni nie spełniła

kryteriów formalnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żaden z zarzutów obu podstaw skargi kasacyjnej nie jest zasadny. Wynika-

jące z pierwszej podstawy rozpatrywanej skargi kasacyjnej organu rentowego za-

gadnienie prawne było, przy niekwestionowanych okolicznościach faktycznych, za-

sadniczym problemem spornym sprawy, który Sądy obu instancji rozstrzygnęły zu-

pełnie odmiennie od stanowiska zajmowanego przez organ rentowy. Zagadnienie to i

dotyczące go stanowisko zaskarżonego wyroku, wnioskodawczyni oraz organu ren-

towego zostały zaprezentowane w części sprawozdawczej niniejszego uzasadnienia.

W syntetycznym skrócie zagadnienie to wyraża się w pytaniu o to jakie prawo ma

zastosowanie do wniosku Alicji W. o jednorazowe odszkodowanie - czy ma to być

art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w brzmieniu obo-

wiązującym w dacie wypadku przy pracy rolniczej, na skutek którego wnioskodaw-

czyni doznała stałego uszczerbku na zdrowiu, czy raczej art. 10 ust. 1 tej ustawy w

brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubez-

pieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw, obowiązującej

od 2 maja 2004 r., to jest obowiązującej w dacie złożenia przez wnioskodawczynię

(w dniu 15 czerwca 2004 r.) wniosku o jednorazowe odszkodowanie. Odpowiedź na

to pytanie ma w sprawie znaczenie rozstrzygające, gdyż - stosownie do ustalonych

okoliczności faktycznych - zastosowanie przepisu obowiązującego w dacie wypadku

prowadzi do przyznania wnioskodawczyni jednorazowego odszkodowania, natomiast

zastosowanie wskazanego przepisu późniejszego powodowałoby bezzasadność

wniosku, bo według nowego prawa uchylony został w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o

ubezpieczeniu społecznym rolników ustalający prawo jednorazowego odszkodowa-

nia dla osoby najbliższej ubezpieczonego rolnika, niepodlegającej ubezpieczeniu,

jeżeli doznała ona stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypad-

ku przy pracy rolniczej, któremu uległa pomagając ubezpieczonemu rolnikowi, nie

będąc jego pracownikiem, w pracach związanych z prowadzeniem działalności rolni-

czej.

8

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, stanowisko zajęte wwyroku a nie stanowi-

sko decyzji organu rentowego odpowiada prawu. Przede wszystkim należy podkre-

ślić, że ocena prawna wyroku opiera się na założeniu, że Alicja W. uzyskała prawo

do jednorazowego odszkodowania poprzez spełnienie określonych w ustawie prze-

słanek. Założenie to nie budzi zastrzeżeń, skoro obowiązujący w dacie zaistnienia

tych przesłanek przepis wyraźnie przesądzał o powstaniu z tego powodu prawa do

jednorazowego odszkodowania, stanowiąc, że „jednorazowe odszkodowanie przy-

sługuje”. Tak więc wnioskodawczyni „przysługiwało” jednorazowe odszkodowanie w

dniu spełnienia jego warunków.

Ze względu na zarzuty rozpatrywanej podstawy skargi kasacyjnej trzeba także

zwrócić uwagę na to, że skarżący przypisuje niewłaściwe znaczenie prawne do

wniosku o świadczenie z ubezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 44 ust. 1

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stosownie do tego przepisu, prawo do

świadczeń z ubezpieczenia ustala się na wniosek osoby zainteresowanej. Nie chodzi

tu jednakże o kolejną materialno-prawną przesłankę prawa do świadczenia z ubez-

pieczenia, ale o postępowanie w sprawie jego ustalenia. Wniosek składa osoba za-

interesowana, której świadczenie przysługuje, a „ustalenie” prawa do świadczenia

przez właściwy organ nie konstytuuje tego prawa, bo wynika ono ze spełnienia prze-

widzianych w ustawie warunków. W tym znaczeniu decyzja ustalająca prawo do

świadczenia nie jest prawotwórcza, ale jedynie potwierdza to co wyniknęło już z

mocy ustawy. Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem osądu była decyzja

organu rentowego wydana na skutek wniosku Alicji W. o ustalenie tego prawa, które

ona z mocy ustawy już miała. W tym kontekście rację ma Sąd Okręgowy, że odmowa

ustalenia prawa wnioskodawczyni do jednorazowego odszkodowania musiałaby

mieć podstawę ustawową, z której wynikałoby pozbawienie wnioskodawczyni po-

przednio uzyskanego prawa.

Takiej podstawy - wbrew stanowisku skarżącego - nie zawierają przepisy

ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rol-

ników oraz o zmianie niektórych ustaw. W żadnym z przepisów tej ustawy - jak to

przekonywająco wyjaśnił Sąd Okręgowy - nie ma normy prawnej stanowiącej o po-

zbawieniu nabytego już prawa do jednorazowego odszkodowania. Z art. 16 tej

ustawy, stanowiącego, że wchodzi ona w życie - z określonymi wyjątkami - z dniem 2

maja 2004 r., wynika, że nie działa ona wstecz, a więc między innymi, nie nakazuje

już przed 2 maja 2004 r. stosowania przepisu uchylającego w art. 10 ust. 1 ustawy o

9

ubezpieczeniu społecznym rolników - jego pkt 2. Dopiero po uchyleniu tego przepisu,

to jest najwcześniej od dnia 2 maja 2004 r., przestał obowiązywać omówiony wyżej

przepis ustalający z mocy prawa przysługiwanie jednorazowego odszkodowania

„osobie najbliższej ubezpieczonemu rolnikowi, nie podlegającej ubezpieczeniu”. W

rozpatrywanej sprawie bezprzedmiotowe jest zatem badanie zgodności z Konstytucją

powołanej ustawy z 2 kwietnia 2004 r., w zakresie ustanowionego w niej nieodpo-

wiedniego terminu wejścia w życie (vacatio legis), bo termin ten nie koliduje z rozpa-

trywaną w sprawie sytuacją, której skutki prawne nastąpiły przed wejściem w życie

ustawy z 2 kwietnia 2004 r.

Ze względu na przedstawioną wyżej sytuację uzyskania przez wnioskodaw-

czynię - z mocy ustawy - prawa do jednorazowego odszkodowania na skutek speł-

nienia warunków określonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecz-

nym rolników, nie budzi wątpliwości zastosowana w zaskarżonym wyroku interpreta-

cja art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r., że przepis ten w żadnym razie nie

stanowi podstawy do wyprowadzenia zeń normy prawnej pozbawiającej prawa już

nabytego. Nie ma bowiem usprawiedliwionych powodów do tego ażeby z przepisu

potwierdzającego zastosowanie przepisów dotychczasowych do spraw już toczących

się przed wejściem w życie nowelizacji wyprowadzać - w drodze wykładni rozsze-

rzającej - konsekwencje wykraczające poza określony zakres procesowy.

Stanowisko zaskarżonego wyroku w zakresie materialnoprawnych przesłanek

prawa do świadczenia z ubezpieczenia rolników z tytułu wypadku przy pracy znaj-

duje ponadto potwierdzenie w wykładni systemowej przepisów z tego zakresu. W

szczególności trzeba w tym kontekście zwrócić uwagę na zasadę wynikającą z art.

49a ust. 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z ty-

tułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.),

która podlega odpowiedniemu zastosowaniu do przyznawania świadczeń z ubezpie-

czenia rolników (por. art. 52 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Chodzi mianowicie o zasadę, że do spraw o świadczenia z tytułu wypadków stosuje

się przepisy obowiązujące w dniu, w którym nastąpił wypadek.

Jeżeli chodzi o zarzuty drugiej podstawy skargi kasacyjnej, to bezzasadnie

skarżący dopatruje się orzekania co do przedmiotu nieobjętego zakresem zaskarżo-

nej decyzji z tego powodu, że organ rentowy w swej decyzji odmawiającej wniosko-

dawczyni jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy rolniczej nie

ustalił w postępowaniu administracyjnym stopnia doznanego przez wnioskodawczy-

10

nię uszczerbku na zdrowiu. Istotnie organ rentowy takich ustaleń nie dokonał, gdyż

bezpodstawnie - jak się okazało w postępowaniu sądowym - nie zastosował właści-

wych przepisów prawa materialnego. Jednakże zakres postępowania sądowego wy-

nikał z zakresu odwołania wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego. Z kolei

przedmiotem zaskarżonej odwołaniem decyzji organu rentowego był określony wnio-

sek dotyczący określonego świadczenia należnego na podstawie wskazanych we

wniosku okoliczności faktycznych i prawnych. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej nie

budzi zastrzeżeń ustalenie zaskarżonego wyroku, że jego podstawy (faktyczne i

prawne) dokładnie odpowiadają tak zakresowi odwołania jak i podstawom wniosku

rozpatrzonego w zaskarżonej decyzji organu rentowego.

Z powyższych przyczyn, uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwio-

nych podstaw Sąd Najwyższy orzekł w myśl art. 39814

k.p.c.

========================================