II PK 348/05

Sygn. akt II PK 348/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 września 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa I. N.

przeciwko H. – P.Sp. z o.o. w S., H. Sp. z o.o. w S.

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 26 września 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 29 lipca 2005 r., sygn. akt (...),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 29 lipca 2005 r. oddalił apelację I. N. od

wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 5

maja 2005 r. oddalającego jej powództwo o odszkodowanie z tytułu niezgodnego z

prawem rozwiązania umowy o pracę.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i ich ocena

prawna: I. N. była zatrudniona w spółce H. na cały etat. Świadczyła również pracę w

spółce H.- P. na 1/4 etatu. W obu spółkach zajmowała stanowisko głównej księgowej.

Siedziby obu spółek znajdują się w tym samym lokalu. W dniu 17 września 2004 r.

powódka zabrała z kasy spółki H. – P. kwotę 6.087,24 zł wystawiając dokument KW, na

którym wpisała, że pieniądze zostały wypłacone jako zaliczka na bieżące wydatki.

Dokument opatrzyła datą 1 wrzesień 2004 r. Następnie I. N. udała się do domu. Od 20

września 2004 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. W związku z nieobecnością

powódki prowadzenie księgowości powierzono firmie zewnętrznej. W dniu 18 listopada

2004 r. firma prowadząca księgowość w zastępstwie powódki ujawniła, że I. N. wypłaciła

gotówkę i poinformowała o tym prokurenta Spółki H. - P. Spółka zażądała zwrotu

pieniędzy. W dniu 30 listopada 2004 r. powódka zwróciła kwotę 5.302,02 zł. W dniu 17

grudnia 2004 r. obie spółki rozwiązały z nią umowę o pracę bez wypowiedzenia na

podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 5

maja 2005 r. oddalił powództwo I. N. o odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego

rozwiązania umowy o pracę skierowane wobec obu Spółek. Sąd ten uznał, że powódka

zajmowała w obu spółkach stanowisko głównej księgowej, a zatem stanowisko szczególnie

odpowiedzialne. Była obdarzona zaufaniem pracodawcy. Samowolne pobranie gotówki bez

wiedzy pracodawcy mogło stanowić podstawę do rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia. Zdaniem Sądu, rozwiązanie umowy było poprawne pod względem formalnym.

Irena N. zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia

wobec Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością H. W uzasadnieniu apelacji skarżąca wskazała,

że nie dokonała wobec Spółki H. żadnych bezprawnych działań, wobec czego nie mogła

być zwolniona tylko dlatego, że zawiniła wobec innego (odrębnego) pracodawcy. Podnosząc

zarzut naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 52 § 1 k.p. oraz niewyjaśnienia

3

wszystkich okoliczności sprawy, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od spółki

H. na jej rzecz kwoty 20. 400 zł.

Sąd Okręgowy w P. podzielił pogląd i argumentację Sądu pierwszej instancji w

kwestii prawidłowości rozwiązania z powódką umowy o pracę przez Spółkę z o.o. H. z

siedzibą w S. Wyraził pogląd, że art. 52 § 1 pkt 1 k.p. określa ogólny wymóg „ciężkiego

naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych" nie wiążąc tego

wymogu wprost z naruszeniem obowiązków u danego pracodawcy, chociaż przypadek taki

występuje najczęściej. Jest zatem możliwe, że znane pracodawcy ciężkie naruszenia

podstawowych obowiązków u jednego pracodawcy mogą stanowić jednocześnie podstawę

dla rozwiązania umowy o pracę w tym trybie w innej firmie. Sąd podkreślił, że powódka

została zwolniona z obu firm z różnych przyczyn. O ile podstawą zwolnienia ze spółki H. –

P. było „rażące zaniedbanie w powierzonym mieniu przejawiające się w samodzielnym

wypłaceniu z kasy firmy zaliczki w kwocie 6 087,24 zł...", o tyle spółka H. jako przyczynę

rozwiązania umowy wskazała inny stan faktyczny, a mianowicie „utratę zaufania do

pracownika zatrudnionego na stanowisku głównego księgowego, który dopuścił się

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych w spółce powiązanej H. –

P. Spółka z o.o.". Przyczyny rozwiązania stosunku pracy należy analizować odrębnie

badając słuszność decyzji obu pracodawców powódki. Zachowanie powódki, nie da się

wyjaśnić żadnym racjonalnymi przesłankami. Mogło ono uzasadniać całkowitą utratę

zaufania uniemożliwiającą kontynuowanie pracy oraz stanowić przesłankę rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia. Według Sądu, „rozdzielność” obu firm miała charakter

czysto formalny. Obie Spółki były powiązane osobowo, kapitałowo, miały tę sama siedzibę i

przedmiot działalności. Wysoce naganne działania powódki w jednej spółce wpływały zatem

na możliwość prawidłowej współpracy i zaufanie konieczne dla wykonywania obowiązków

księgowego w drugiej spółce.

I. N. zaskarżyła ten wyrok skargą kasacyjną. Wskazując jako jej podstawę

prawną naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. –poprzez

wyrażenie błędnego poglądu, że wymóg „ciężkiego naruszenia przez pracownika

podstawowych obowiązków pracowniczych” jest wymogiem ogólnym i nie wiąże się

wprost z naruszeniem tych obowiązków u danego pracodawcy, a w konsekwencji

przyjęcie, że znane pracodawcy ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków u

jednego pracodawcy, mogą jednocześnie stanowić podstawę dla rozwiązania umowy

o pracę w tym trybie przez każdego innego pracodawcę zatrudniającego tego

samego pracownika, a także niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, „a

4

to poprzez przyjęcie - bez przeprowadzenia jakiegokolwiek badania stanu

faktycznego - iż pozwane w niniejszej sprawie spółki: H. Sp. z o.o z siedzibą w S.

oraz H. – P. Sp. z o.o z siedzibą w S., są spółkami powiązanymi”, jej pełnomocnik

wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w P. […] w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego”.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik I. N. podniósł, że „nie może

być wpływu jakichkolwiek uwarunkowań wynikających z jednej urnowy o pracę, na

drugą umowę o pracę, z wyjątkiem tych postanowień kodeksu pracy, które o tym

wyraźnie stanowią, jak dla przykładu przepisy o uprawnieniach urlopowych”. Według

niego, tak jak nie jest możliwe rozwiązanie przez pracownika zatrudnionego u dwóch

pracodawców jednocześnie umowy o pracę z jednym z nich w trybie określonym w

art. 55 § 1 k.p. w sytuacji, gdy ten drugi pracodawca dopuści się wobec takiego

pracownika ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków, tak niedopuszczalne

jest aby, znane pracodawcy ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków u

jednego pracodawcy mogło stanowić jednocześnie podstawę do rozwiązania umowy

o pracę w tym trybie w innej firmie. Podzielenie poglądu przeciwnego prowadziłoby

wprost do powstania odpowiedzialności zbiorowej.

Odnosząc się do zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych

sprawy skarżąca wskazała, że Spółki nie były powiązane kapitałowo, a przyjęcie

powiązań wynikających z tożsamej siedziby i z podobnego przedmiotu działalności

pozostaje „w jaskrawej sprzeczności z przepisami kodeksu cywilnego, kodeksu

spółek handlowych oraz z zasadami prawa pracy”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Spośród sposobów rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę z

pracownikiem najwięcej rygorów formalnych i materialnych wiąże ustawodawca z

rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 k.p.).

Ma to związek ze skutkami, jakie dla pracownika wiążą się z tym sposobem ustania

stosunku pracy w postaci natychmiastowej utraty miejsca pracy, z występującymi

następnie z reguły trudnościami w znalezieniu nowej pracy. Podstawowe

ograniczenie dotyczące rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika

polega na wprowadzeniu w art. 52 k.p. katalogu przyczyn, których zaistnienie jedynie

czyni rozwiązanie umowy dopuszczalnym. Nadto, pracodawca jest związany

5

przyczyną powołaną w piśmie zwalniającym jako podstawa zwolnienia bez

wypowiedzenia.

W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że zachowanie powódki,

zajmującej stanowisko głównej księgowej, polegające na pobraniu z kasy spółki H. P.

(pierwszego pracodawcy powódki) kwoty 6.087,24 zł na podstawie dokumentu KW,

na którym niezgodnie z prawdą napisała, że pieniądze zostały wypłacone jako

zaliczka na bieżące wydatki, stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych

obowiązków pracowniczych . Istota sporu sprowadza się do pytania, czy zachowanie

powódki uzasadniało rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez drugiego

zatrudniającego ją pracodawcę (H. –P. Spółka z o.o.) z powołaniem się w

uzasadnieniu na utratę zaufania do pracownika, który dopuścił się ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków polegającego na rażącym zaniedbaniu w

powierzonym mieniu poprzez samodzielne wypłacenie zaliczki bez wiedzy i zgody

uprawnionych osób u pierwszego pracodawcy. Inaczej mówiąc, czy opisane

zachowanie powódki, powodujące usprawiedliwioną okolicznościami sprawy utratę

zaufania do powódki, zajmującej o drugiego pracodawcy również stanowisko głównej

księgowej, może zostać uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

pracowniczych, uzasadniające rozwiązanie przez tego pracodawcę umowy o pracę

bez wypowiedzenia.

Normatywny katalog podstawowych obowiązków pracowniczych określa art.

100 k.p., ich konkretyzacja następuje w układzie zbiorowym pracy, regulaminie

pracy, a także w umowie o pracę. Katalog ten nie zawiera obowiązku pracowniczego

w postaci nienarusznia więzi zaufania pracodawcy do pracownika, względnie

wyrażając tę powinność w sposób pozytywny – obowiązku pracownika utrzymywania

tej więzi zaufania. W związku ze sposobem uregulowania rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia w Kodeksie pracy oznacza to, iż działania pracownika nie

skierowane przeciwko pracodawcy, prowadzące jednak do utraty więzi zaufania

przez pracodawcę nie mogą stanowić podstawy do rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych.

Niewątpliwie stosunek pracy, jako stosunek o charakterze osobistym, opiera się

również na więzi zaufania między pracownikiem i pracodawcą. Stopień

intensywności tej wymaganej więzi jest oczywiście różny w zależności od charakteru

zatrudnienia, zajmowanego stanowiska i in. Sąd Najwyższy niejednokrotnie

wypowiadał się, że utrata zaufania do pracownika może stanowić przyczynę

6

uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znajduje oparcie w

przesłankach natury obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem arbitralnych

ocen lub subiektywnych uprzedzeń (por. np. wyrok z 25 listopada 1997 r., I PKN

385/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 538; por. też wyrok z 27 listopada 1997 r., I

PKN 387/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 569). Natomiast rozwiązanie umowy o

pracę bez wypowiedzenia z tej przyczyny z powołaniem się na przepis art. 52 § 1 pkt

1 k.p. jest sprzeczne z tym przepisem. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 52 §

1 pkt 1 k.p. należy zatem uznać za usprawiedliwiony. Uzasadnia to uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do

ponownego rozpoznania (art. 398915

k.p.c.).