II PK 14/06

Wyrok z dnia 4 października 2006 r.

II PK 14/06

1. Pracownikowi samorządowemu nie przysługuje odprawa emerytalna,

jeżeli wiek emerytalny osiągnął po wygaśnięciu stosunku pracy w czasie pobie-

rania świadczenia przedemerytalnego poprzedzonego okresem pobierania za-

siłku chorobowego.

2. Pracownik samorządowy, którego stosunek pracy wygasł z dniem 31

maja 2003 r. z mocy art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju mia-

sta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) nie nabywa prawa do

wynagrodzenia rocznego na podstawie art. 2 ust. 2 i ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia

12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników

jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze zm.).

Przewodniczący SSN Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Beata Gudowska,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 paździer-

nika 2006 r. sprawy z powództwa Urszuli H. przeciwko Urzędowi m.st. Warszawy o

odprawę emerytalną, nagrodę jubileuszową i nagrodę roczną oraz zadośćuczynienie

i odszkodowanie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie I ppkt 1 i oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Warszawie z dnia 13 października 2004 r.

[...] i nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 13 października 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Warszawie oddalił powództwo Urszuli H. przeciwko Urzędowi

miasta stołecznego Warszawy o odprawę emerytalną w kwocie 30.510 zł, nagrodę

jubileuszową za 35 lat pracy w kwocie 15.255 zł, wyrównanie świadczeń chorobo-

2

wych za okres od 1 czerwca do 31 października 2003 r. do wysokości wynagrodze-

nia za pracę o kwotę 13.480 zł, zadośćuczynienie za doznane krzywdy moralne i

psychiczne na skutek przeżyć związanych z utratą zatrudnienia w kwocie 20.000 zł

oraz nagrodę roczną za 2003 r. w wysokości proporcjonalnej do przepracowanego

okresu, to jest w kwocie 1.500 zł.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne. W okre-

sie od 1 marca 1969 r. do 27 października 2002 r. powódka zatrudniona była w

Urzędzie Dzielnicy Śródmieście Gminy Warszawa Centrum, a następnie w okresie

do 31 maja 2003 r. w Urzędzie miasta stołecznego Warszawy Dzielnicy Śródmieście

w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku inspektora. Łączący strony stosunek

pracy wygasł z dniem 31 maja 2003 r. na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 15

marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 41, poz. 361 ze zm.)

wobec niezaproponowania powódce przez pracodawcę nowych warunków pracy i

płacy w terminie do dnia 30 kwietnia 2003 r. Jeszcze w trakcie trwania stosunku

pracy powódka rozpoczęła korzystanie z zasiłku chorobowego, następnie pobierała

świadczenie przedemerytalne, a z chwilą osiągnięcia wieku 55 lat, to jest z dniem 30

maja 2004 r., nabyła prawo do emerytury.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że stosunek pracy powódki wygasł z

mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, będącego przepi-

sem szczególnym, o którym mowa w art. 63 k.p. Stosownie do art. 18 ust. 3 ustawy

stosunek pracy z pracownikami Urzędu miasta stołecznego Warszawy (z zastrzeże-

niem, iż byli wcześniej - przed wejściem w życie ustawy - pracownikami samorządo-

wymi wymienionymi w art. 18 ust. 2 tej ustawy) wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w

którym upływa 6 miesięcy od dnia opublikowania przez komisarza wyborczego wyni-

ków wyborów do Rady miasta stołecznego Warszawy, to jest z dniem 31 maja 2003

r., jeżeli na miesiąc przed upływem tego terminu nie zostaną im zaproponowane

nowe warunki pracy lub płacy na dalszy okres albo w razie ich nieprzyjęcia, w ciągu

14 dni od dnia ich zaproponowania. Zgodnie z treścią art. 18 ust. 4 ustawy praco-

dawca obowiązany był powiadomić na piśmie pracownika odpowiednio o terminie

wygaśnięcia stosunku pracy albo o skutkach nieprzyjęcia nowych warunków pracy

lub płacy. Takie powiadomienie miało jedynie charakter informacyjny i jego dokona-

nie bądź niedokonanie nie wywołało żadnych skutków prawnych w zakresie wyga-

śnięcia stosunku pracy, którego to sposobu ustania stosunku pracy powódka nie

kwestionowała.

3

W takiej sytuacji Sąd Okręgowy uznał za bezzasadne żądanie powódki w za-

kresie odprawy emerytalnej. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pra-

cownikach samorządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.) w związku z art. 28 ust. 1

pkt 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) i § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wynagradzania pracowników samo-

rządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 111, poz. 493), pracownikom samorzą-

dowym przysługuje przy przechodzeniu na emeryturę jednorazowa odprawa. Przepi-

sy te są przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 5 k.p., co oznacza, że do pra-

cowników samorządowych nie ma zastosowania art. 921

k.p. w takim zakresie, w

jakim ich prawo do oprawy emerytalnej normuje art. 21 ustawy o pracownikach sa-

morządowych. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów pań-

stwowych, zdarzeniem prawnym powodującym powstanie prawa do odprawy nie jest

ustanie stosunku pracy, ale przejście pracownika na emeryturę. Warunki nabycia

uprawnień emerytalnych określone są w przepisach ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz.

1118 ze zm.). Stosunek pracy powódki nie ustał w związku z jej przejściem na eme-

ryturę w dniu 30 maja 2004 r., albowiem w dacie wygaśnięcia stosunku pracy (31

maja 2003 r.) powódka nie posiadała wieku uprawniającego ją do świadczenia eme-

rytalnego. Oznacza to, że nie zaistniał związek między przejściem powódki na eme-

ryturę a wygaśnięciem jej stosunku pracy z pozwanym Urzędem.

Za nieusprawiedliwione uznał również Sąd Okręgowy roszczenie w zakresie

nagrody rocznej za 2003 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 1997

r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżeto-

wej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080), pracownik, który nie przepracował u danego praco-

dawcy całego roku kalendarzowego, nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w

wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego, pod warunkiem, że ten

okres wynosi co najmniej 6 miesięcy. Skoro powódka nie przepracowała u pozwa-

nego przynajmniej 6 miesięcy, to nie nabyła prawa do spornej nagrody. Również wy-

gaśnięcie stosunku pracy z powódką w trybie przepisów ustawy o ustroju miasta

stołecznego Warszawy nie jest przesłanką warunkującą jej prawo do nagrody rocznej

w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w 2003 r. Wygaśnięcie stosun-

ku pracy nie może być bowiem identyfikowane z rozwiązaniem tego stosunku z po-

wodu reorganizacji Urzędu.

4

Na skutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12

lipca 2005 r. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od strony pozwanej na rzecz po-

wódki kwotę 1.806,09 zł tytułem nagrody rocznej oraz kwotę 24.360 zł tytułem od-

prawy emerytalnej, w obu przypadkach z ustawowymi odsetkami, a w pozostałej

części powództwo oraz apelację oddalił.

Sąd Apelacyjny uznał za bezsporne, że po wygaśnięciu stosunku pracy z

dniem 31 maja 2003 r. powódka pozostawała na zwolnieniu lekarskim z powodu cho-

roby, która ujawniła się w dacie 30 maja 2003 r. Po zakończeniu okresu zasiłkowego,

nie podejmując nowego zatrudnienia, powódka od października 2003 r. pobierała

świadczenie przedemerytalne, a następnie od dnia 30 maja 2004 r. (data ukończenia

55 lat) została jej przyznana wcześniejsza emerytura. Przepis art. 28 ust. 1 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych stanowi, że urzędnikowi państwowemu prze-

chodzącemu na emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości uzależ-

nionej od stażu pracy. Przepis ten różni się od zawartego w art. 921

§ 1 k.p. sformu-

łowania, zgodnie z którym pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do

renty inwalidzkiej lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przej-

ściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jedno-

miesięcznego wynagrodzenia. W orzecznictwie sądowym zachował aktualność po-

gląd, że dla nabycia prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej decydujące znacze-

nie ma skutek w postaci przejścia na rentę lub emeryturę, a nie zamiar pracownika w

dacie rozwiązania stosunku pracy. Wystarczy, jeżeli zachodzi określone następstwo

w czasie lub też związek czasowy między rozwiązaniem stosunku pracy a uzyska-

niem emerytury lub renty (tak w uchwale z dnia 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91,

OSNCP 1992 nr 3, poz. 37). Z kolei w wyroku z dnia 20 maja 1993 r., I PRN 38/93,

Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych nie uzależnia prawa do jednorazowej odprawy

z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę od przyczyny lub sposobu rozwiązania sto-

sunku pracy. Z przepisu tego wynika, że prawo do wymienionej odprawy ma każdy

pracownik, który „przechodzi na emeryturę lub rentę” bez potrzeby spełniania jakich-

kolwiek warunków. Zdaniem Sądu drugiej instancji, o zasadności roszczenia powódki

świadczy powszechny charakter odprawy emerytalno-rentowej, związek czasowy

między ustaniem stosunku pracy powódki a jej przejściem na emeryturę, okolicz-

ność, że roszczenie o odprawę emerytalną staje się wymagalne w dacie „przejścia

na emeryturę" i jest świadczeniem należnym byłemu pracownikowi oraz że świad-

5

czenie to przysługuje pracownikowi również w przypadku przejścia na wcześniejszą

emeryturę (tak w wyroku z dnia 11 stycznia 2001 r., I PKN 187/00, OSNAPiUS 2002

nr 18, poz. 429).

W zakresie powództwa o nagrodę za rok 2003 Sąd Apelacyjny stanął na sta-

nowisku, że podstawę żądania stanowi art. 2 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia

1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery bu-

dżetowej. Analiza powołanego przepisu wskazuje, że dla nabycia prawa do dodat-

kowego wynagrodzenia rocznego nie jest konieczne spełnienie wymogu przepraco-

wania w danym roku 6-miesięcznego okresu w sytuacji zakończenia stosunku pracy

z przyczyn niezależnych od pracownika, jakimi są reorganizacja lub likwidacja

urzędu. Ustawa o ustroju miasta stołecznego Warszawy dokonała likwidacji zatrud-

niającego powódkę Urzędu Dzielnicy Śródmieście Gminy Warszawa Centrum i reor-

ganizacji całego systemu samorządowego stolicy. Stanowiło to wyłączną przyczynę

zakończenia stosunku pracy powódki, a sposób tego zakończenia w postaci wyga-

śnięcia stosunku pracy z mocy prawa nie może negatywnie rzutować na uprawnienie

do nagrody rocznej w sytuacji spełnienia przesłanki likwidacji lub reorganizacji

urzędu. W ocenie Sądu Apelacyjnego, przy uchwalaniu ustawy z dnia 12 grudnia

1997 r. ustawodawca nie mógł przewidzieć odmiennego - od funkcjonujących w tej

dacie - sposobu zakończenia stosunku pracy z przyczyn likwidacji lub reorganizacji

pracodawcy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła naru-

szenie przepisów prawa materialnego, to jest: 1) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 22

marca 1990 r. o pracownikach samorządowych w związku z art. 28 ust. 1 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych w związku z § 11

ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 11 lutego 2003 r. w sprawie zasad wyna-

gradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników samorządowych zatrudnionych

w urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich, poprzez

ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przejściem na emeryturę w rozumie-

niu tych przepisów jest także uzyskanie prawa do emerytury po ustaniu stosunku

pracy, a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż powódka spełniała przesłanki do otrzy-

mania odprawy emerytalnej oraz 2) art. 2 ust. 3 pkt 4 lit. c i d ustawy z dnia 12 grud-

nia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery

budżetowej, poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że zmiana ustroju

jednostki samorządu terytorialnego jest likwidacją bądź reorganizacją zakładu pracy,

6

a w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż powódka spełniała

przesłanki do otrzymania dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części

uwzględniającej powództwo i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez

jego oddalenie, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie

w tym zakresie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania oraz za-

sądzenie kosztów postępowania za obie instancje i kosztów postępowania kasacyj-

nego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustanie łączącego strony

stosunku pracy i spełnienie przez powódkę kryteriów przyznania świadczenia

przedemerytalnego nie są tożsame z przejściem na emeryturę i zmianą statusu pra-

cownika na status wyłącznie emeryta. Ponadto przepis art. 21 ustawy o pracowni-

kach samorządowych posługuje się pojęciem „pracownik samorządowy”, co ozna-

cza, że przewidziana w tym przepisie odprawa emerytalna przysługuje osobie, która

w dacie nabycia uprawnień emerytalnych posiadała taki status. Skarżący wskazał, że

Sąd Apelacyjny uznał bezzasadność roszczenia o nagrodę jubileuszową stwierdza-

jąc, iż łączący powódkę z pracodawcą stosunek pracy nie został rozwiązany z powo-

du jej przejścia na emeryturę. Tymczasem jedną z przesłanek wypłaty zarówno od-

prawy emerytalno-rentowej (art. 21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych),

jak i nagrody jubileuszowej (§ 12 ust. 8 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Mi-

nistrów z dnia 11 lutego 2003 r.), jest ustanie stosunku pracy w związku z przejściem

na emeryturę lub rentę. Tym samym albo zaskarżony wyrok zawiera oczywiste

sprzeczności, albo Sąd drugiej instancji przyjął, że przepis art. 21 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych nie zawiera przesłanki związku czasowego między

ustaniem stosunku pracy a przejściem pracownika samorządowego na emeryturę lub

rentę. Odnośnie roszczenia o nagrodę za 2003 r. skarżący podniósł, że stosunek

pracy powódki nie został rozwiązany, lecz wygasł z mocy prawa. Zdarzenia powo-

dujące wygaśnięcie stosunku pracy są określone w przepisach prawa pracy wyczer-

pująco i nie mogą być utożsamiane z rozwiązaniem tego stosunku w związku z likwi-

dacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją (art. 2 ust. 3 pkt 4 lit.

c i d ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym). Skoro ustawodawca w jednym

akcie prawnym rozróżnia dwa sposoby ustania stosunku pracy: jego rozwiązanie (art.

2 ust. 3 pkt 4) i wygaśnięcie (art. 2 ust. 3 pkt 7), to nie można posługiwać się tymi

pojęciami prawnymi zamiennie.

7

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie

podniesione w niej argumenty można uznać za trafne. Stosownie do art. 21 ust. 1

ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) pracownikom samorządowym przysługuje

dodatek za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa oraz jednorazowa odprawa przy

przechodzeniu na rentę lub emeryturę, których wysokość określają odpowiednio sto-

sowane art. 22 ust. 1, art. 23 oraz art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r.

o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz.

953 ze zm.). Przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lutego

2003 r. w sprawie zasad wynagradzania i wymagań kwalifikacyjnych pracowników

samorządowych zatrudnionych w urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzę-

dach marszałkowskich (Dz.U. Nr 33, poz. 264 ze zm.), wymieniający okresy wliczane

do okresów pracy uprawniających między innymi do jednorazowej odprawy pienięż-

nej, stanowi o odprawie przysługującej w związku z przejściem na rentę z tytułu nie-

zdolności do pracy lub emeryturę, podczas gdy § 12 ust. 8 rozporządzenia, dotyczą-

cy wypłaty nagrody jubileuszowej pracownikowi, któremu do nabycia prawa do niej

brakuje mniej niż 12 miesięcy licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, posługuje

się pojęciem ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu nie-

zdolności do pracy lub emeryturę. Z brzmienia powołanych przepisów wynika zatem,

że do nabycia prawa do odprawy emerytalnej wystarczające jest przejście na eme-

ryturę pozostające w związku czasowym z ustaniem zatrudnienia (por. wyrok z dnia

9 stycznia 2001 r., I PKN 172/00, OSNAPiUS 2002 nr 16, poz. 380). Inaczej mówiąc,

przepis art. 21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych łączy prawo do odpra-

wy emerytalnej jedynie z „przechodzeniem na emeryturę” (uzyskaniem statusu eme-

ryta po ustaniu stosunku pracy) nie zaś z ustaniem stosunku pracy „w związku z

przejściem na emeryturę”. Natomiast z § 12 ust. 8 rozporządzenia Rady Ministrów

jednoznacznie wynika wymóg ustania łączącego strony stosunku pracy „w związku z

przejściem na emeryturę”, przy czym w takim przypadku nagrodę jubileuszową wy-

płaca się „w dniu rozwiązania stosunku pracy”. Oznacza to, że dla nabycia prawa do

nagrody jubileuszowej (w sytuacji w przepisie tym określonej) między ustaniem sto-

sunku pracy a uzyskaniem emerytury lub renty musi występować związek przyczy-

8

nowy i to w chwili rozwiązania stosunku pracy (por. także wyrok z dnia 20 kwietnia

2001 r., I PKN 373/00, OSNP 2003 nr 5, poz. 114). Zawarty w skardze kasacyjnej

zarzut, że wyrok Sądu drugiej instancji zawiera oczywistą sprzeczność z uwagi na

wspólną dla nabycia prawa do odprawy emerytalno - rentowej i nagrody jubileuszo-

wej przesłankę ustania stosunku pracy w związku z przejściem na rentę z tytułu nie-

zdolności do pracy lub emeryturę jest zatem nieuzasadniony o tyle, że z przepisu art.

21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych wymóg istnienia takiego związku

przyczynowego nie wynika.

Skoro odprawa emerytalna przysługuje pracownikowi samorządowemu „przy

przechodzeniu na emeryturę”, powstaje pytanie, czy można uznać za przechodzące-

go na emeryturę takiego pracownika samorządowego, który wiek uprawniający do

emerytury (także wcześniejszej) osiągnął po ustaniu (wygaśnięciu) stosunku pracy, w

czasie pobierania świadczenia przedemerytalnego, poprzedzonego okresem pobie-

rania zasiłku chorobowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wykształcił się po-

gląd, że pracownikowi samorządowemu, który w czasie zatrudnienia stał się niezdol-

ny do pracy z powodu choroby i pobierał zasiłek chorobowy, a bezpośrednio potem

przeszedł na rentę inwalidzką (z tytułu niezdolności do pracy) przysługuje prawo do

jednorazowej odprawy na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorzą-

dowych w związku z art. 28 ustawy o pracownikach urzędów państwowych (por.

uchwały z dnia 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNCP 1992 nr 3, poz. 37 i z dnia 7

stycznia 2000 r., III ZP 18/99, OSNAPiUS 2000 nr 24, poz. 888 oraz wyroki z dnia 17

lutego 1998 r., I PKN 528/97, OSNAPiUS 1999 nr 2, poz. 55 i z dnia 20 czerwca

2001 r., I PKN 477/00, OSNP 2003 nr 10, poz. 241). Należy jednak zwrócić uwagę,

że powołane orzeczenia dotyczą odprawy rentowej, a przesłanka nabycia prawa do

renty inwalidzkiej (z tytułu niezdolności do pracy) była w nich spełniona przed rozwią-

zaniem stosunku pracy. Pracownik stał się bowiem niezdolny do pracy w czasie za-

trudnienia, a tylko ze względu na pobieranie zasiłku chorobowego po rozwiązaniu

stosunku pracy nie dochodziło do przyznania mu prawa do świadczenia rentowego i

jego wypłaty. Tym samym „przejście na rentę” następowało w wyniku rozwiązania

stosunku pracy. Z kolei w wyroku z dnia 30 marca 1994 r., I PRN 10/94 (OSNAPiUS

1994 nr 1, poz. 12), Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że na podstawie art. 28 ust. 1

ustawy o pracownikach urzędów państwowych pracownik nabywa prawo do odprawy

emerytalnej także wtedy, gdy złożył wniosek o przejście na emeryturę w czasie nie-

przerwanego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu stosunku pracy, a prawo do

9

emerytury nabył bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego. Wyrok ten za-

padł jednak w sytuacji faktycznej, w której wniosek o emeryturę został co prawda

złożony już po ustaniu zatrudnienia, ale przesłanka osiągnięcia wieku emerytalnego

była spełniona w dacie rozwiązania stosunku pracy. Wreszcie w wyroku z dnia 26

listopada 2002 r., I PKN 656/01 (OSNP 2004 nr 11, poz. 189), Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, że odprawa emerytalna z art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów

państwowych przysługuje również pracownikowi, który prawo do emerytury nabył w

okresie pobierania świadczenia pieniężnego określonego w art. 131

tej ustawy w

związku z wygaśnięciem stosunku pracy na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację pu-

bliczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.). W uzasadnieniu tego wyroku przyjęto, że

świadczenie pieniężne przewidziane w art. 131

ustawy o pracownikach urzędów pań-

stwowych ma, podobnie jak zasiłek chorobowy, charakter substytutu wynagrodzenia

za pracę za okres wypowiedzenia i z tego wywiedziono, że osiągnięcie wieku eme-

rytalnego w czasie pobierania tego świadczenia i uzyskanie prawa do emerytury jest

„przejściem na emeryturę” w rozumieniu art. 28 ust. 1 ustawy. Pogląd ten został za-

akceptowany z wyroku z dnia 2 grudnia 2004 r., III PK 53/04 (OSNP 2005 nr 13, poz.

191), w którym stwierdzono, że urzędnikowi państwowemu przysługuje jednorazowa

odprawa na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych

w razie przejścia na emeryturę bezpośrednio po następujących po sobie bez przerwy

okresach pobierania świadczenia na podstawie art. 131

tej ustawy i świadczenia

przedemerytalnego. W sprawie tej podkreślono, że dla jej rozstrzygnięcia istotne

znaczenie miała okoliczność, iż pracownik w okresie pobierania świadczenia przewi-

dzianego w art. 131

ustawy, który to okres na mocy ust. 3 tego przepisu wlicza się do

okresów pracy wymaganych do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych,

osiągnął wiek uprawniający do wcześniejszej emerytury i z prawa tego nie skorzystał

z powodu zaniedbania pracodawcy. Sąd Najwyższy uznał, że w takiej sytuacji pra-

cownikowi nie można w sposób zasadny czynić zarzutu, iż wniosek o przyznanie

emerytury złożył w kilkumiesięcznym odstępie czasowym od zakończenia pobierania

świadczenia przewidzianego w art. 131

ustawy.

Wykładnia dokonana w powołanych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego

nie może być zastosowana w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w którym łączący

strony stosunek pracy wygasł z mocy prawa, a w momencie jego ustania powódka

nie spełniała warunku nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w postaci osiągnię-

10

cia wymaganego wieku emerytalnego. Skoro bowiem przesłankami nabycia prawa

do odprawy emerytalnej przez pracownika samorządowego lub urzędnika państwo-

wego jest uzyskanie „statusu emeryta”, które następuje zawsze i tylko przez rozwią-

zanie lub wygaśnięcie stosunku pracy (związek czasowy), to spełnienie przez pra-

cownika warunków uprawniających do emerytury już po ustaniu stosunku pracy, w

czasie pobierania świadczenia przedemerytalnego poprzedzonego okresem pobie-

rania zasiłku chorobowego, nie może być traktowane jako „przejście na emeryturę” w

rozumieniu art. 21 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z art. 28

ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Pobieranie tych świadczeń

pozostaje bowiem jedynie w przypadkowym związku czasowym między ustaniem

stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury. W tym zakresie Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do poglądu wyrażonego w

wyroku z dnia 6 października 2004 r., I PK 694/03 (OSNP 2005 nr 11, poz. 155), w

którym stwierdzono, że pracownikowi samorządowemu nie przysługuje odprawa

emerytalna, jeżeli wiek emerytalny osiągnął po rozwiązaniu (wygaśnięciu) stosunku

pracy, choćby w czasie pobierania zasiłku chorobowego. Taki zasiłek nie jest „sub-

stytutem wynagrodzenia za pracę za okres wypowiedzenia”, gdyż inne są przesłanki

tego świadczenia i inna jego funkcja. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 3 marca 1989 r., III PZP 7/89 (OSNCP 1990 nr 6, poz. 77), stwier-

dzając, że rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron przed osiągnię-

ciem przez pracownika wieku emerytalnego nie jest rozwiązaniem stosunku pracy w

związku z przejściem na emeryturę w zakresie uprawnień pracownika do odprawy

emerytalnej. Należy również zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 15 marca 2002 r.

o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) nie przewidy-

wały świadczeń osłonowych dla pracowników samorządowych, z którymi stosunki

pracy wygasły z mocy prawa na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy, a Trybunał Konsty-

tucyjny w wyroku z dnia 21 marca 2005 r., P 5/04 (OTK-A nr 3, poz. 26) stwierdził, że

powołany przepis jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 65 ust. 5 Kon-

stytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis art. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu

rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. Nr 160, poz. 1080 ze

zm.) stanowi, że pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wy-

sokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego (ust.

1), bądź w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego u danego praco-

11

dawcy w roku kalendarzowym, pod warunkiem, że okres ten wynosi co najmniej 6

miesięcy (ust. 2). W myśl ust. 3 powołanego przepisu przepracowanie co najmniej 6

miesięcy warunkujących nabycie prawa do wynagrodzenia rocznego nie jest wyma-

gane między innymi w przypadkach: 1) rozwiązania stosunku pracy w związku z li-

kwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pra-

codawcy (pkt 4 lit. c) bądź likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej re-

organizacją (pkt 4 lit. d) oraz 2) wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią

pracownika (pkt 7).

Nie budzi wątpliwości, że wygaśnięcie stosunku pracy następuje z chwilą speł-

nienia się okoliczności, z którymi prawo wiąże skutek w postaci ustania stosunku

pracy (art. 63 k.p.). Są to inne zdarzenia niż oświadczenia woli, gdyż w przypadku

tych oświadczeń Kodeks pracy używa określenia „rozwiązanie umowy” (art. 30 § 1

k.p.). Z tego też względu wygaśnięcie jest innym sposobem ustania stosunku pracy

niż jego rozwiązanie. Również likwidacja pracodawcy nie jest zdarzeniem powodują-

cym wygaśnięcie stosunku pracy (por. wyrok z dnia 5 września 2001 r., I PKN

830/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 355), jeżeli przepisy prawa nie przewidują takiego

skutku. Dlatego też należy podzielić zarzut skarżącego, że pojęć „rozwiązanie” i „wy-

gaśnięcie” stosunku pracy nie można używać zamiennie. Przepis art. 2 ust. 3 pkt 4

ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym nie ma zastosowania do każdego

sposobu ustania stosunku pracy, lecz tylko do jego rozwiązania (w drodze porozu-

mienia stron lub wypowiedzenia) w związku z zaistnieniem okoliczności w przepisie

tym wskazanych. Tym samym nie odnosi się do ustania stosunku pracy na skutek

jego wygaśnięcia. Wygaśnięcia stosunku pracy dotyczy wyłącznie art. 2 ust. 3 pkt 7

ustawy, odnoszący się do ustania stosunku pracy z mocy prawa w związku ze śmier-

cią pracownika. Stosunek pracy powódki wygasł z dniem 31 maja 2003 r. z mocy

prawa na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy, co

oznacza, że w tym zakresie strony zostały pozbawione jakichkolwiek uprawnień do

podejmowania decyzji i składania oświadczeń woli, gdyż uczynił to za nie ustawo-

dawca. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby stosowanie przepisów ustawy o dodat-

kowym wynagrodzeniu rocznym do ustania stosunków pracy pracowników samorzą-

dowych w sytuacji określonej w art. 18 ust. 3 ustawy o ustroju miasta stołecznego

Warszawy, to zawarłby w przepisach tej ustawy wyraźne unormowanie. Wobec

braku przepisu przyznającego takie uprawnienie należy uznać, że pracownik samo-

rządowy, którego stosunek pracy wygasł z dniem 31 maja 2003 r. z mocy art. 18 ust.

12

3 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy, nie nabywa prawa do wynagro-

dzenia rocznego w wysokości proporcjonalnej do okresu przepracowanego w roku

kalendarzowym u danego pracodawcy (art. 2 ust. 2 i ust. 3 pkt 4 i 7 ustawy o dodat-

kowym wynagrodzeniu rocznym).

Z powyższych względów na podstawie art. 39816

k.p.c. oraz art. 102 i art. 108

§ 1 w związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku mając na uwadze

skomplikowany pod względem prawnym charakter sprawy. Zawarty w skardze kasa-

cyjnej wniosek w przedmiocie zasądzenia kosztów procesu za obie instancje nie

mógł wywrzeć zamierzonego skutku wobec braku zaskarżenia wyroku Sądu drugiej

instancji w części odnoszącej się do orzeczenia o kosztach postępowania.

========================================