I CNP 41/06

Wyrok z dnia 12 października 2006 r., I CNP 41/06

Zadanie pytania prejudycjalnego Europejskiemu Trybunałowi

Sprawiedliwości jest uzasadnione tylko wtedy, gdy w sprawie występują

dostateczne wątpliwości w rozumieniu art. 234 akapitu 3 Traktatu

ustanawiającego Wspólnotę Europejską z dnia 25 marca 1957 r. (Dz.U. z 2004

r. Nr 90, poz. 864 – załącznik).

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący)

Sędzia SN Hubert Wrzeszcz

Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Pawła Z. o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30

listopada 2005 r. w sprawie z powództwa "I.", spółka z o.o. w W. przeciwko Pawłowi

Z. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 października

2006 r.,

oddalił skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2005 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił

apelację pozwanego Pawła Z. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie

zasądzającego od pozwanego na rzecz powodowej spółki kwotę 17 052,87 zł z

odsetkami. Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu Okręgowego, że działalność

polegająca na sponsorowaniu audycji radiowych i telewizyjnych przez podmiot

niebędący nadawcą podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

W skardze o stwierdzenie niezgodności wyroku Sądu drugiej instancji z

prawem skarżący zarzucił naruszenie – bez wskazania konkretnego przepisu –

dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 89/552/EWG z dnia 3 października 1989 r.

w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i

administracyjnych Państw Członkowskich, dotyczących wykonywania telewizyjnej

działalności transmisyjnej (Dz. Urz. L 298 z dnia 17 października 1989 r., s. 23 ze

zm.) przez błędne zakwalifikowanie radiowej emisji informacji o treści: „sponsorem

prognozy pogody jest T., autoryzowany dealer N., P. nr 276”, jako usługi reklamy.

W uzasadnieniu skarżący powołał się jedynie na VI dyrektywę Rady Wspólnot

Europejskich 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji

ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych –

wspólny system podatku od wartości dodanej; ujednolicona podstawa wymiaru

podatku (Dz. Urz. L 145 z dnia 13 czerwca 1977 r., s. 1, ze zm.). Ponadto zarzucił

naruszenie art. 234 akapitu 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską

przez zaniechanie wniesienia pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości, pomimo istniejących wątpliwości przy stosowaniu prawa

wspólnotowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Merytoryczna ocena wskazanych w skardze zarzutów wymaga rozważenia,

czy w sprawie skarżonej skargą istniała potrzeba zastosowania przytoczonych

przepisów wspólnotowych, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy powstała

wątpliwość w zakresie zastosowania prawa wspólnotowego uzasadniająca

konieczność wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości.

Dyrektywa 89/552/EWG dotycząca wykonywania telewizyjnej działalności

transmisyjnej (dyrektywa o tzw. telewizji bez granic) definiuje zarówno reklamę

telewizyjną, jak i sponsorowanie. Reklama telewizyjna to każda forma

obwieszczenia transmitowanego, odpłatnie lub za inne podobne świadczenie, lub

transmisja do celów autopromocyjnych, wykonywana przez przedsiębiorstwo

prywatne lub publiczne, w powiązaniu z działalnością handlową, produkcyjną,

rzemieślniczą lub zawodową w celu zwiększenia sprzedaży towarów lub

świadczonych usług, włączając nieruchomości, prawa i zobowiązania (art. 1 lit. c).

Sponsorowanie zaś to wszelkiego rodzaju wpłaty przekazane przez prywatne lub

publiczne przedsiębiorstwo nieprowadzące działalności związanej z nadawaniem

programów telewizyjnych bądź produkcją utworów audiowizualnych na rzecz

finansowania programów telewizyjnych w celu promocji własnej firmy, znaku

towarowego, wizerunku, działalności bądź produktów (art. 1 lit. e). Sponsoringu

dotyczy art. 17 dyrektywy, który wprowadza jego ograniczenia w odniesieniu do

wyrobów tytoniowych i produktów leczniczych oraz metod leczenia, a także

wiadomości i programów publicystycznych (art. 17 ust. 2-4). Określa on również

wymogi dla sponsorowanych programów telewizyjnych. Treść i czas nadawania

sponsorowanych programów nie może podlegać takim wpływom sponsora, by mógł

on ograniczyć odpowiedzialność i niezależność redaktorską nadawcy, a prócz tego,

sponsor powinien być wyraźnie oznaczony przez podanie nazwy oraz (lub) logo na

początku oraz (lub) na końcu programu. Sponsorowane programy telewizyjne nie

mogą zachęcać do zakupu lub wynajęcia produktów lub usług sponsora lub osoby

trzeciej, w szczególności przez specjalne promocyjne odniesienia do tych

produktów lub usług (art. 17 ust. 1).

Reasumując, dyrektywa 89/552/EWG dotyczy jedynie telewizji, a nie radia, o

które chodziło w sprawie skarżonej skargą, a poza tym dyrektywa ta została w

zakresie przytoczonych definicji implementowana w ustawie z dnia 29 grudnia 1992

r. o radiofonii i telewizji (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 253, poz. 2531 ze zm.).

Ustawa o radiofonii i telewizji definiuje „reklamę” jako każdy przekaz,

niepochodzący od nadawcy, zmierzający do promocji sprzedaży albo innych form

korzystania z towarów lub usług, popierania określonych spraw lub idei albo

osiągnięcia innego efektu pożądanego przez reklamodawcę, nadawany za opłatą

lub inną formą wynagrodzenia (art. 4 pkt 6). „Sponsorowanie” natomiast to

bezpośrednie lub pośrednie finansowanie albo współfinansowanie tworzenia lub

rozpowszechniania audycji lub innych przekazów, przez podmiot niebędący

nadawcą lub producentem audycji dla upowszechnienia, utrwalenia lub

podniesienia renomy nazwy, firmy, towaru lub usługi, znaku towarowego lub innego

oznaczenia indywidualizującego sponsora lub jego działalność” (art. 4 pkt 7). W art.

17 ustawa o radiofonii i telewizji określa wymagania oraz ograniczenia dotyczące

sponsoringu, stanowiąc m.in., że zabronione jest sponsorowanie serwisów

informacyjnych, jednakże z wyjątkiem sportowych i prognozy pogody (art. 17 ust. 7

pkt 1; zob. też rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 6 lipca

2000 r. w sprawie sposobu sponsorowania audycji lub innych przekazów, Dz.U. Nr

65, poz. 785).

Treść ustawy o radiofonii i telewizji oraz jej art. 17 odnoszą się zarówno do

telewizji, jak i radia, a zatem to ta ustawa stanowiła podstawę dla kwalifikacji

prawnej umowy zawartej przez strony w sprawie skarżonej skargą, a nie dyrektywa

89/552/EWG. Poza tym, brzmienie definicji oraz art. 17 zawartych w obydwu aktach

nie jest identyczne, z zestawienia ich treści nie wynika jednak, aby w zakresie, o

jaki chodziło w tamtej sprawie, implementacja była niewłaściwa.

Oznacza to, że nie zachodziła potrzeba dokonywania wykładni ustawy

zgodnej z dyrektywą. Nie było też podstaw do bezpośredniego stosowania

dyrektywy „telewizyjnej” ani wątpliwości, które uzasadniałyby wniesienie w

odniesieniu do tej dyrektywy pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości.

Warto zauważyć, że sponsoring jest odrębnie definiowany albo przynajmniej

wymieniany obok reklamy także w innych aktach zarówno prawa europejskiego (np.

dyrektywa 2003/33/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w

sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych

Państw Członkowskich, odnoszących się do reklamy i sponsorowania wyrobów

tytoniowych, Dz. Urz. L 152 z 20 czerwca 2003, s. 16 oraz Europejska Konwencja o

Telewizji Ponadgranicznej sporządzona w Strasburgu dnia 5 maja 1989 r., Dz.U. z

1995 r. Nr 32, poz. 1603), jak i krajowego (np. ustawa z dnia 26 października 1982

r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jedn. tekst: Dz.U. z

2007 r. Nr 70, poz. 473, ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed

następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, Dz.U. z 1996 r. Nr 10, poz.

55 ze zm., ustawa z dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie niektórych usług świadczonych

drogą elektroniczną opartych lub polegających na dostępie warunkowym, Dz.U. Nr

126, poz. 1068 ze zm.), także w doktrynie wyraźnie rozróżnia się sponsoring i

reklamę, nie przesądza to jednak wyłączenia sponsoringu z pojęcia usług

reklamowych na gruncie przepisów o podatku VAT.

Skarżący w końcowej części uzasadnienia skargi odwołał się do VI dyrektywy

dotyczącej VAT, implementowanej do ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od

towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) oraz do

obecnie obowiązującej ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i

usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Dyrektywa ta nie zawiera definicji ani usług

reklamowych, ani sponsoringu. Mowa w tej dyrektywie o usługach reklamowych w

dwóch miejscach, mianowicie w art. 9 ust. 2 lit.e w kontekście szczególnej regulacji

miejsca świadczenia usług oraz w załączniku D, gdzie wymienia działalność

organów zajmujących się reklamą handlową w wykazie działalności określonych w

art. 4 ust. 5 akapicie 3. Z jej treści wynika więc, że usługi reklamowe podlegają

podatkowi VAT, istnieje jednak problem, czy pod tym pojęciem mieści się także

sponsoring, czy też sponsoring należy traktować odrębnie i w związku z tym

należałoby przyjąć, że nie podlega on podatkowi VAT. Problem ten nie został

jednoznaczne rozstrzygnięty w dyrektywie ani w orzecznictwie Europejskiego

Trybunału Sprawiedliwości.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości w orzecznictwie dotyczącym VI

dyrektywy o VAT zajmował się pojęciem usług reklamowych na tle powołanego art.

9 ust. 2 lit. e, regulującego miejsce świadczenia usługi, gdyż nie zostało ono w tej

dyrektywie zdefiniowane, nie rozważał jednak konkretnie, czy pojęcie usług

reklamowych w dyrektywie obejmuje także pojęcie sponsoringu (wyroki z dnia 17

listopada 1993 r.: Komisja p. Francji, C-68/92, ECR I-5881; Komisja p.

Luksemburgowi, C-69/92, ECR 1993, I-5907 i Komisja p. Hiszpanii, C-73/92, ECR

1993, I-5997). Wskazał, że w niektórych państwach członkowskich nastąpiło

uszczegółowienie pojęcia usług reklamowych i wyłączenie z jego zakresu pewnych

czynności. Zakwestionował takie postępowanie i zastrzegł, że pojęcie usług

reklamowych powinno być rozumiane szeroko, różne rozumienie terminu "reklama"

może bowiem prowadzić do daleko idących konsekwencji, jak np. podwójne

opodatkowanie czy też nieopodatkowanie tych usług.

Według powołanego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości,

pojęciem „reklamy” objęta jest każda działalność, która współuczestniczy w

rozpowszechnianiu informacji służących informowaniu konsumentów o istnieniu lub

cechach produktów lub usług, w celu zwiększenia sprzedaży. Reklamą są wszelkie

świadczenia agencji reklamowych, pojęcie „usług reklamowych” obejmuje więc

wszelką działalność promocyjną, tzn. taką, której celem jest informowanie

odbiorców o istnieniu firmy oraz jakości oferowanych produktów lub usług w celu

zwiększenia sprzedaży. „Usługi reklamowe” obejmują również nieodpłatne

przekazywanie lub sprzedaż towarów po promocyjnych cenach, świadczenie usług

promocyjnych według niższych stawek lub bez wynagrodzenia, organizowanie

przyjęć, konferencji prasowych, seminariów lub bankietów promocyjnych. „Usługi

reklamowe” obejmują wszelkie czynności stanowiące integralną część kampanii

reklamowej, które przyczyniają się do reklamy produktu lub usługi, takich jak

wytwarzanie przedmiotów wykorzystywanych w konkretnej reklamie, przekazywanie

odbiorcy w ramach kampanii reklamowej towarów lub świadczenia usług w trakcie

różnych imprez public relations, nawet jeśli towary te lub usługi rozpatrywane

odrębnie nie zawierałyby treści reklamowych.

Na gruncie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

(Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.) wskazuje się w doktrynie, że zakres usług

reklamowych zdefiniowanych przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości jest

szerszy niż wynikałoby to z Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (rozporządzenia

Rady Ministrów z dnia 18 marca 1997 r. oraz dnia 6 kwietnia 2004 r.).

Zadanie pytania prejudycjalnego Europejskiemu Trybunałowi Sprawiedliwości

jest uzasadnione tylko wtedy, gdy w sprawie występują dostateczne wątpliwości w

rozumieniu art. 234 akapitu 3 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską z

dnia 25 marca 1957 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 – załącznik). Zauważyć

trzeba, że w sprawie, w której wniesiono skargę, przeszkody do wniesienia pytania

prejudycjalnego nie stanowił brak wystąpienia elementu transgranicznego oraz brak

podstaw prawnych do bezpośredniego stosowania dyrektyw z powodu ich

implementacji do ustawodawstwa krajowego, interpretacja dyrektyw może bowiem

okazać się potrzebna do właściwego rozstrzygnięcia na tle ustawy krajowej

stanowiącej jej implementację. Sąd Apelacyjny władny był jednak uznać, że

zarówno w świetle przytoczonych ustaw, jak i dyrektyw sytuacja sponsoringu daje

się określić, a co za tym idzie, wniesienie w tej kwestii pytania prejudycjalnego do

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości nie jest konieczne. Przyjęte przez Sąd

Apelacyjny rozumowanie mieści się w pewnych dopuszczalnych granicach,

określanych logiką, zasadami doświadczenia życiowego, swobodną oceną

dowodów i dopuszczalną interpretacją przepisów prawa materialnego, pojęcie zaś

niezgodności z prawem w rozumieniu art. 4241

k.p.c. znajduje zastosowanie jedynie

do przypadków skrajnych, oczywistych i rażących błędów wymiaru sprawiedliwości,

których w sprawie skarżonej skargą niepodobna się dopatrzyć.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w sentencji (art. 42411

§ 1 k.p.c.).