I UK 125/06

Sygn. akt I UK 125/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z odwołania A. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę górniczą,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 26 października 2005 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 18 marca 2005 roku zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 17 marca 2003 roku w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy A. K. prawo

do emerytury górniczej od dnia 23 grudnia 2002 roku. Sąd Okręgowy wskazał, iż

A. K., ur. 16 grudnia 1952 r., z zawodu inżynier elektryk, od dnia 6 września 1976

2

r. do dnia 14 września 1993 r. legitymuje się ponad 20 letnim stażem pracy

górniczej. W okresie od 15 września 1993 r. do kwietnia 2002 r. wnioskodawca

był zatrudniony w B. Energetyce S.A. na stanowisku inżyniera do spraw

urządzeń a następnie inspektora BHP. W tak ustalonym stanie faktycznym

sprawy Sąd Okręgowy uznał, że okres pracy w B. Energetyce SA był okresem

równorzędnym z pracą górniczą, co z kolei umożliwiało wnioskodawcy

otrzymanie emerytury górniczej zgodnie z art. 36 ust 3 pkt 4 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.) W świetle tego przepisu

za pracę równorzędną z pracą górniczą uważa się zatrudnienie przy innych

pracach, nie dłuższe niż 5 lat, do których pracownicy przeszli w drodze wyboru

lub zalecenia jednostki nadrzędnej, albo w związku z likwidacją kopalni. W

rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że w świetle faktów, które

zaistniały należy przyjąć, że zwolnienia grupowe w Przedsiębiorstwie Robót

Górniczych w M. służyły właśnie likwidacji nierentownego zakładu, co wiązało się

z ogólną koncepcją restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego i dlatego

należało w pełni dać wiarę wnioskodawcy, że pracownikom objętym

zwolnieniami grupowymi powiedziano, że dzieje się to w związku z likwidacją

zakładu. Ten związek przyczynowy zostałby zerwany, gdyby się okazało, że

PRG w M. zostało poprzez zwolnienia grupowe pozytywnie zrestrukturyzowane,

co nie nastąpiło. W konkluzji tak dokonanych rozważań Sąd Okręgowy uznał, że

należy wnioskodawcy zaliczyć okres pracy w B. Energetyce SA do brakującego

okresu 25 lat pracy górniczej i równorzędnej, o której mowa art. 34 ust 2 ustawy

o emeryturach i rentach z FUS, co w konsekwencji daje mu prawo do emerytury

górniczej od daty wniosku o emeryturę, w której to dacie spełnił on wszystkie

przesłanki do nabycia tego prawa.

Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając wyrok w całości i

zarzucając mu naruszenie przepisu art. 36 ust. 3 punkt 4 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Wyrokiem z dnia 26 Października 2005 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie

3

wnioskodawcy, uznając za trafne zarzuty organu rentowego, że zaskarżonym

wyrokiem doszło do naruszenia prawa materialnego - art. 36 ust. 3 punkt 4 ustawy

z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych. Z akt sprawy jednoznacznie bowiem wynikało, że umowa o pracę

łącząca wnioskodawcę z Przedsiębiorstwem Robot Górniczych w M. została

rozwiązana na mocy porozumienia stron w oparciu o art. 11 w związku z art. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity

tekst: Dz. U z 2002 r., Nr 112 poz. 980). Przyczyną zwolnień grupowych było

zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych. Dopiero w dniu 6 grudnia

1995 r. została ogłoszona upadłość Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w M. czyli

po upływie ponad dwóch lat od daty rozwiązania umowy o pracę. Dlatego w ocenie

Sądu rację miał organ rentowy twierdząc, że zwolnienie wnioskodawcy z pracy w

ramach zwolnień grupowych nie miało związku z likwidacją pracodawcy a przepisy

emerytalno - rentowe nie mogą być interpretowane przy zastosowaniu wykładni

rozszerzającej. Ponadto Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że do ogłoszenia upadłości

Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w M. doszło w 1994r., ponieważ upadłość

została ogłoszona 6 grudnia 1995 r., a zebrany w sprawie materiał nie dawał

jakichkolwiek podstaw faktycznych a w konsekwencji i prawnych do przyjęcia, że

zwolnienia grupowe, którymi został objęty wnioskodawca były przeprowadzane w

związku z likwidacją pracodawcy - Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i

oddalił odwołanie.

Ponadto Sąd Apelacyjny wskazał „na marginesie”, że upadłość nie jest tożsama z

likwidacją a PRG w M. zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego w dniu

29 września 2004 r. w związku z zakończonym w dniu 30 czerwca 2004 r.

postępowaniem upadłościowym.

Powyższe rozstrzygnięcie wnioskodawca zaskarżył skargą kasacyjną

powołując się na naruszenie przepisu art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998

r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez

interpretację pojęcia "w związku z likwidacją" użytego w powołanej ustawie jako

tożsamego z pojęciem "likwidacji" funkcjonującym w prawie handlowym, podczas

4

gdy zdaniem wnioskodawcy literalna wykładnia tego przepisu daje podstawę do

stwierdzenia, iż pod pojęciem "likwidacji" należy rozumieć faktyczne zaprzestanie

działalności przedsiębiorstwa i pojęciu temu trzeba przypisywać znaczenie

potoczne. Powołując się na wskazane przesłanki, uzasadniające przyjęcie kasacji

do rozpoznania, ze względu na istotne zagadnienie prawne oraz istnienie potrzeby

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie, w świetle powyższego wnioskodawca wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i na mocy przepisu art. 39816

k.p.c. rozpoznanie

sprawy co do istoty.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ubezpieczonego okazała się nieuzasadniona. Ze

świadectwa pracy wystawionego wnioskodawcy przez Przedsiębiorstwo Robót

Górniczych w M. wynika, że został on zwolniony w ramach zwolnień grupowych

(na mocy porozumienia stron) na podstawie art. 11 w związku z art. 1 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), lecz przyczyną zwolnienia nie była

likwidacja tego przedsiębiorstwa tylko względy ekonomiczne. Zgodnie z art. 1 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw jej przepisy stosuje się do zakładów pracy, w których

następuje zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub w związku ze

zmianami organizacyjnymi, produkcyjnymi albo technologicznymi, w tym także, gdy

zmiany te następują w celu poprawy warunków pracy lub warunków środowiska

naturalnego, jeżeli powodują one konieczność jednorazowego lub w okresie nie

dłuższym niż 3 miesiące rozwiązania stosunków pracy z grupą pracowników

obejmującą co najmniej 10% załogi w zakładach zatrudniających do 1.000

pracowników lub co najmniej 100 pracowników w zakładach zatrudniających

powyżej 1.000 pracowników. Przepisy te stosuje się również do zakładów pracy w

przypadku ogłoszenia ich upadłości lub likwidacji (art. 1 ust. 2). Z kolei według

5

utrwalonego orzecznictwa sądowego porozumieniem stron, do którego ma

zastosowanie art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), jest

tylko takie porozumienie, które rozwiązuje stosunek pracy z przyczyn określonych

w art. 1 ust. 1 i 2, to jest gdy przyczyny te istnieją w chwili zawierania porozumienia

i stanowią jego uzasadnienie. (Por. wyrok SN z dnia 9 maja 2000r., I PKN 617/99,

OSNP 2001/19/587). Ubezpieczony poznał, w chwili zawierania porozumienia,

przyczyny rozwiązania stosunku pracy (przyczyny ekonomiczne) i nie kwestionował

ich. Z powyższego wynika, że ubezpieczony uznał przyczyny wypowiedzenia za

rzeczywiste i zgodził się z uzasadnieniem zakładu pracy o potrzebie zmniejszenia

zatrudnienia.

Intencją ustawodawcy, na podstawie art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy o

emeryturach i rentach, było stworzenie możliwości górnikom dopracowania okresu

nie dłuższego niż 5 lat, w innych dowolnych podmiotach, nawet zupełnie

niezwiązanych z górnictwem, i w konsekwencji uwzględnienia tego dodatkowego

okresu zatrudnienia przy ustalaniu prawa do emerytury górniczej jako okresu

równorzędnego z pracą górniczą. Jednak ustawodawca wprowadził ograniczenia

polegające na tym, że z uprawnienia tego można skorzystać tylko w przypadku

likwidacji zakładu pracy (kopalni). Z powyższego wyprowadzić należy wniosek, iż

koniecznym warunkiem do uznania takiego zatrudnienie za okres równorzędny z

pracą górniczą, jest istnienie związku przyczynowego tego zatrudnienia z likwidacją

kopalni. O przerwaniu związku przyczynowego z likwidacją kopalni na pewno

można mówić wówczas, gdy z okoliczności faktycznych sprawy bezsprzecznie

wynika, że w chwili rozwiązania umowy o pracę przyczyna rozwiązania tego

stosunku prawnego nie była związana z zakończeniem bytu prawnego zakładu.

Zwolnienia grupowe nie są jednoznaczne z likwidacją firmy. Jest faktem, że PRG w

1995 r. zostało postawione w stan upadłości, a następnie zlikwidowane. Jednakże

w niniejszej sprawie istotny jest stan przedsiębiorstwa z daty zwolnienia

ubezpieczonego, a w tym dniu (14 września 1993 r.) przedsiębiorstwo to nie było w

likwidacji. Nie zostały zatem spełnione przesłanki stwarzające możliwość zaliczenia

do stażu emerytalnego okresu zatrudnienia w Energetyce B. W konsekwencji

6

ubezpieczony nie wykazał wymaganego 25 letniego stażu emerytalnego,

koniecznego do nabycia emerytury górniczej. Z kolei argument w postaci

późniejszego popadnięcia w stan likwidacji Przedsiębiorstwa Robót Górniczych w

M., które miałoby usprawiedliwiać uznanie zatrudnienia w Energetyce B. jako

okresu równoważnego z pracą górniczą, mimo że nie została spełniona przesłanka

likwidacji zakładu jako przyczyna rozwiązania stosunku pracy, nie może być

zaakceptowany, skoro przepis art. 36 ust. 3 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dopuszcza jedynie

wyjątkowo i w ograniczonym zakresie („zatrudnienie przy innych pracach nie

dłuższe niż 5 lat...”) możliwość uzupełnienia stażu ubezpieczeniowego

wymaganego do uzyskania prawa do emerytury górniczej, a tym samym powinien

być interpretowany i stosowany w sposób restryktywny.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy postanowił, jak w sentencji.

/tp/

7