II UK 44/06

Wyrok z dnia 9 października 2006 r.

II UK 44/06

Tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami, aktywność zawodowa

może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku chorobowego. W innych

przypadkach za okres niezdolności do pracy, w czasie której ubezpieczony wy-

konuje pracę zarobkową, nie należy się zasiłek lecz wynagrodzenie, przy czym

nie jest niezbędne, aby wykonywana praca była niezgodna z celem zwolnienia

lekarskiego.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 paździer-

nika 2006 r. sprawy z odwołania Zbigniewa W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w T. z udziałem M. SA w T., przy udziale M.C. Sp. z o.o. w

T. o zasiłek chorobowy, na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 13 paź-

dziernika 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 13 października 2005 r. [...] Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu oddalił apelację wnioskodawcy Zbigniewa W.

od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 1 kwietnia 2005 r. wydanego w spra-

wie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. przy udziale

„M.” SA w T. i „AM C.” Sp. z o.o. w T. o zasiłek chorobowy, wskazując że organ ren-

towy trafnie pozbawił wnioskodawcę prawa do zasiłku chorobowego za okres od 24

września do 25 października 2002 r. i od 22 marca 2003 r. do 31 maja 2003 r., naka-

zując zwrot kwoty 65.772,77 zł wypłaconej tytułem tego świadczenia w związku z

zatrudnieniem w „M." SA w T. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia Sądu pierwszej in-

2

stancji poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego, według których

wnioskodawca, prowadząc sprawy spółki „AM C.” Sp. z o.o., wykorzystywał zwolnie-

nie od pracy niezgodnie z jego przeznaczeniem, wykonując pracę zarobkową, co

uzasadniało pozbawienie go prawa do świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1 ustawy

z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecz-

nego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz.

267).

Według ustaleń faktycznych, wnioskodawca w okresie od 24 września do 25

października 2002 r. i od 22 marca 2003 r. do 31 maja 2003 r. pobierał zasiłek cho-

robowy w związku z niezdolnością do pracy, przedkładając zwolnienie lekarskie za

okres ujęty w decyzji pracodawcy - „M." SA w T. Równolegle był on zatrudniony w

„AM C." Sp. z o.o., w której w tym samym okresie przebywał na urlopie wypoczynko-

wym, a także był - jak twierdził, zwolniony z obowiązku świadczenia pracy, pobiera-

jąc wynagrodzenie. W obu miejscach zatrudnienia pełnił funkcję Wiceprezesa Zarzą-

du. Spółka „AM C.” Sp. z o.o. była spółką zależną względem „M." SA - udziałowca

posiadającego 52% udziałów. Siedziba „AM C." Sp. z o.o. mieściła się w T., a jej

działalność operacyjna koncentrowała się w K. Do obowiązków wnioskodawcy nale-

żała kontrola spraw finansowych spółki polegająca na zapoznawaniu się i podpisy-

waniu dokumentów do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego

oraz podpisywaniu przelewów bankowych. Przelewy bankowe dotyczyły bieżących

kosztów związanych z działalnością spółki oraz realizacją zawartych umów, a także

płatności na rzecz podwykonawców. W świetle poczynionych ustaleń, wnioskodawca

nie tylko podpisywał przelewy, ale i badał czy stan konta umożliwia zapłatę, a także

udzielał porad telefonicznych pracownikom zatrudnionym w K. Odbywały się również

raz w miesiącu spotkania w T., na których omawiano bieżące problemy. W okresie

objętym decyzją Zbigniew W., cierpiący na poważne schorzenie kardiologiczne,

przebywał od 1 - 24 kwietnia 2003 r. w Wojskowym Szpitalu Uzdrowiskowo Rehabi-

litacyjnym w C. W trakcie choroby, co prawda nie przebywał w pracy, lecz nadal

podpisywał dokumenty rozliczeniowe, tj. deklaracje podatku dochodowego od osób

prawnych CIT, deklaracje rozliczeniowe z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz

przelewy bankowe. Deklaracje sporządzane były raz w miesiącu, a przelewy stosow-

nie do posiadanych środków i potrzeb. Dokumentacja była mu dostarczana w tym

celu bądź do domu, bądź do placówki leczącej. Zatem obowiązki Zbigniewa W. w

czasie choroby w zasadzie nie były ograniczone. Nadal sprawował kontrolę nad fi-

3

nansami spółki, podpisując potrzebne dokumenty, a także udzielał telefonicznych

porad pracownikom w K. Tym samym zakres jego czynności nie uległ zmianie z wy-

jątkiem zaniechania comiesięcznych spotkań w T.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił na-

ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25

czerwca 1999 r., poprzez ustalenie, że zakresem regulacji wymienionej normy objęte

jest podpisywanie przez skarżącego jako członka zarządu spółki kapitałowej doku-

mentów formalnych spółki, przelewów bankowych (niesporządzonych przez skarżą-

cego), przy czym, wykonując te czynności, pozostawał on bądź to na urlopie wypo-

czynkowym, bądź to był zwolniony od obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem

prawa do wynagrodzenia, stanowiącego równowartość najniższego wynagrodzenia

za pracę, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 w związku z art.

328 § 2 k.p.c., poprzez dowolne i nie znajdujące oparcia w zebranym materiale do-

wodowym oraz nieuzasadnione ustalenie, że skarżący wykorzystywał zwolnienie od

pracy w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem. W oparciu o przedstawione za-

rzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zmianę zaskarżonego

orzeczenia poprzez uwzględnienie odwołania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosz-

tów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Ponieważ została

ona oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c., przede

wszystkim należało odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania i

zbadać czy - gdyby miało miejsce - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po-

dejmując ocenę zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. trzeba przypomnieć, że Sąd

Najwyższy, jako sąd kasacyjny, jest sądem prawa, a nie sądem faktu. W związku z

tym w judykaturze (w poprzednim stanie prawnym) przyjmowano, że ocenę dowodów

można skutecznie podważyć w kasacji wyjątkowo, tj. tylko wówczas, gdyby - świetle

dyrektyw płynących z art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 3931

pkt 2 k.p.c. - okazała

się rażąco wadliwa albo w sposób oczywisty błędna (por. np. motywy postanowienia

z dnia 29 października 1996 r., III CKN 8/96, OSNC 1997 nr 3, poz. 30; wyrok z dnia

18 lutego 1997 r., II UKN 77/96, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 427; wyrok z dnia 14

4

lutego 1997 r., II UKN 89/96, OSNAPiUS 1997 nr 21, poz. 426). W aktualnym stanie

prawnym, stosownie do art. 398 3

§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, stąd też zarzuty skargi

w tej części uchylają się spod kontroli przez Sąd Najwyższy. Dla porządku należy

jedynie wskazać, że Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia dokonane przez Sąd

pierwszej instancji, nie naruszył przepisów postępowania, a tym bardziej nie można

mówić o takim naruszeniu tych przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy.

Skarga kasacyjna zawiera także zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. stano-

wiącego, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, do-

wodów, na których się oparł i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiary-

godności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przyto-

czeniem przepisów prawa. W ocenianej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej, w tej czę-

ści, dotyczyły nie tyle „wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia”, ale właściwie

zakwestionowania ustalenia, że wnioskodawca „wykorzystał zwolnienie od pracy w

sposób niezgodny z jego przeznaczeniem”. Zarzuty te w istocie odnoszą się nie do

samego uzasadnienia wyroku, ale do przedstawionych w nim ustalonych faktów i

dokonanej oceny dowodów, te zaś - jak wyżej wskazano - nie mogą być podstawą

skargi kasacyjnej.

W świetle ustalonych i wiążących Sąd Najwyższy z mocy art. 398 13

§ 2 k.p.c.

faktów, wnioskodawca w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie powstrzymy-

wał się od aktywności pracowniczej, a zakres jego czynności właściwie nie uległ

zmianie z wyjątkiem zaniechania comiesięcznych spotkań w T. Nadal sprawował on

kontrolę nad finansami spółki, podpisując potrzebne dokumenty, a także udzielał te-

lefonicznych porad pracownikom, tak więc jego obowiązki w czasie choroby w zasa-

dzie nie były ograniczone. Do tak ustalonego stanu faktycznego Sąd zastosował

prawidłowo prawo materialne, dokonując wykładni art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca

1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa. Zasiłek chorobowy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego

rekompensującym utratę zarobków na skutek choroby. Ryzyko ubezpieczeniowe

objęte ubezpieczeniem z tytułu choroby odnosi się do niemożliwości uzyskiwania

dochodów w razie jego spełnienia. Zasiłek chorobowy przysługuje zatem tylko wów-

czas, gdy choroba uniemożliwia uzyskiwanie dochodu z pracy. Zasadą jest, że wy-

5

nagrodzenie przysługuje z pracę wykonaną (art. 80 k. p.). Stąd też zasiłek nie przy-

sługuje - najogólniej mówiąc - za okresy wykonywania pracy, za nie bowiem przysłu-

guje nie zasiłek lecz wynagrodzenie. Taka reguła wynika z art. 17 ustawy o świad-

czeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyń-

stwa, stanowiącego, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności

do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób nie-

zgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres

tego zwolnienia. Nie budzi wątpliwości, że prawo do tego świadczenia podlega utra-

cie w przypadku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w

cytowanym przepisie, a więc wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej

niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny

z celem tego zwolnienia. Taka wykładnia jest wskazana między innymi w przywoła-

nych w skardze kasacyjnej wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2005 r., I

UK 370/04 (OSNP 2005 nr 21, poz. 342) i 20 stycznia 2005 r., I UK 154/04 (OSNP

2005 nr 19, poz. 307). W tezie wyroku z dnia 5 kwietnia 2005 r. wskazano, iż „pracą

zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powo-

duje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na

podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pienięż-

nych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest każda ak-

tywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku, w tym pozarolnicza działalność

gospodarcza, choćby nawet polegająca na czynnościach nieobciążających w istotny

sposób organizmu przedsiębiorcy i zarazem pracownika pozostającego na zwolnie-

niu lekarskim”. W drugim z przywołanych orzeczeń Sąd Najwyższy uznał iż „ubezpie-

czony traci prawo do zasiłku chorobowego (świadczenia rehabilitacyjnego) w przy-

padku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w art. 17

ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpiecze-

nia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a więc wykonywania pracy zarob-

kowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia

od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia”. Taka interpretacja omawia-

nej regulacji wypływa z konieczności ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpie-

czeń społecznych, w którym przeważa - z uwagi na bezwzględnie obowiązujący cha-

rakter norm prawnych - formalistyczne ujęcie uprawnień ubezpieczonych.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd,

że przesłanki powodujące utratę prawa do świadczenia mają charakter niezależny,

6

odrębny. Wystarczy więc, że w czasie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpie-

czony wykonuje pracę zarobkową i nie jest niezbędne, aby była ona niezgodna z

celem zwolnienia lekarskiego. Wynika to z jednoznacznej treści przepisu, który wy-

raźnie wskazuje na te dwie przesłanki i nie łączy ich w żaden sposób. O zakwalifiko-

waniu wykonywania określonych czynności jako „pracy”, nie decyduje charakter sto-

sunku prawnego, na podstawie którego są one wykonywane, ale rodzaj tych czynno-

ści. Chodzi bowiem nie tylko o wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy lub

innego stosunku zatrudnienia, ale wykonywanie różnych czynności na podstawie

różnych stosunków prawnych o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenie

własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 14 kwietnia 2000 r., II UKN 513/99, OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 627; z dnia

19 lipca 2001 r., II UKN 494/00, OSNP 2003 nr 9, poz. 234, wyrok S.A. w Warszawie

z dnia 16 maja 1996 r., III AUr 388/96, Prawo Pracy 1997 nr 2, s. 43; wyrok S.A. w

Katowicach z dnia 20 stycznia 1999 r., III AUa 945/98, OSA 1999 nr 11-12, poz. 58).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się także, że w pewnych przypadkach

wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalno-

ścią może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy. Na przykład wykonywanie

„formalnoprawnych czynności do jakich jest zobowiązany ubezpieczony jako praco-

dawca” (wyrok z dnia 7 października 2003 r., II UK 76/03, OSNP 2004 nr 14, poz.

247), czy „podpisanie w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych”

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 710/00, OSNP 2003 nr

20, poz. 498). Jednakże należy zaznaczyć, że chodzi tu o zachowania o charakterze

incydentalnym. Tylko sporadyczna, wymuszona okolicznościami aktywność może

usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku. W innych przypadkach za sporny

okres nie należy się zasiłek lecz wynagrodzenie za pracę. W ustalonych okoliczno-

ściach sprawy należało w związku z tym uznać, że wnioskodawca wypełnił przesłanki

z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, powodujące utratę

prawa do zasiłku chorobowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================