I UK 128/06

Wyrok z dnia 23 października 2006 r.

I UK 128/06

Nie nabywa uprawnień do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) pra-

cownik, który wykonywał w hutnictwie pracę w szczególnych warunkach, jeżeli

wieku emerytalnego wynoszącego 55 lat nie osiągnął w czasie wykonywania

prac wymienionych w dziale III wykazu B, lecz po ustaniu zatrudnienia, w cza-

sie pobierania zasiłku dla bezrobotnych (§ 7 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnio-

nych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, Dz.U. Nr 8,

poz. 43 ze zm.).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Katarzyna

Gonera (sprawozdawca), Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 paź-

dziernika 2006 r. sprawy z odwołania Franciszka S. przeciwko Zakładowi Ubezpie-

czeń Społecznych-Oddziałowi w Z. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej ubez-

pieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 listopada 2005 r.

[...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z 18 stycznia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.

odmówił Franciszkowi S. prawa do emerytury na podstawie art. 32 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) w związku z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze

2

zm.), powołując się na to, że nie zostało spełnione wymaganie przewidziane w § 7

pkt 2 rozporządzenia, a mianowicie ubezpieczony jako pracownik nie osiągnął wieku

emerytalnego (55 lat) w czasie wykonywania prac wymienionych w dziale III wykazu

B załącznika do rozporządzenia ani też w okresie zatrudnienia, do którego został

skierowany stosownie do zalecenia lekarza.

W odwołaniu do Sądu wnioskodawca domagał się przyznania mu spornego

świadczenia emerytalnego podnosząc, że przez całe życie zawodowe pracował w

szczególnych warunkach, rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem

prawa, o czym świadczy wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bytomiu z 22

czerwca 2004 r. [...], a ponadto okres pobierania przez niego zasiłku dla bezrobot-

nych, bezpośrednio po zwolnieniu z pracy, powinien być zrównany z wykonywaniem

pracy w szczególnych warunkach.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznyc w Katowicach wyrokiem

z 26 lipca 2005 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawcy. Sąd Okręgowy uznał, że

Franciszek S. (urodzony 5 stycznia 1950 r.) udowodnił łącznie ponad 25 lat okresów

składkowych i nieskładkowych, w tym co najmniej 15 lat pracy wykonywanej w wa-

runkach szczególnych, wymienionych w dziale III wykazu B na stanowisku pierwsze-

go kowala oraz operatora manipulatora. Na stanowisku pierwszego kowala młota

ciężkiego ubezpieczony był zatrudniony w Hucie Z. w B. od 26 października 1971 r.

do 29 lutego 2000 r., zaś od 1 marca 2000 r. do 30 kwietnia 2004 r. pracował na tym

samym stanowisku w S.-O. spółce z o.o. w B. W dniu 30 kwietnia 2004 r. pracodaw-

ca wypowiedział wnioskodawcy umowę o pracę. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Byto-

miu wyrokiem z 22 czerwca 2004 r. [...] zasądził od pozwanego pracodawcy na rzecz

ubezpieczonego jako powoda kwotę 3.900 zł tytułem odszkodowania uznając, że

wypowiedzenie umowy o pracę naruszało art. 39 k.p., albowiem pracownikowi bra-

kowało do nabycia prawa do (wcześniejszej) emerytury nie więcej niż 2 lata i z tego

tytułu korzystał on z ochrony przewidzianej prawem pracy. Oddalając odwołanie od

decyzji organu rentowego Sąd Okręgowy stwierdził, że w dacie ukończenia 55 lat

(czyli 5 stycznia 2005 r.) wnioskodawca w ogóle nie pozostawał w zatrudnieniu, a

więc nie wykonywał pracy, o której mowa w § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 7 lutego 1983 r. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że wypowiedzenie

umowy o pracę (co potwierdził wyrok Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bytomiu z 22

czerwca 2004 r. [...]), było niezgodne z prawem jako naruszające art. 39 k.p.

3

W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawca podniósł, że zgodnie z art.

69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych należy uznać za równoważny

z okresem zatrudnienia, a zatem należy zrównać go z pracą w warunkach szczegól-

nych w hutnictwie (powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z 9 listopada

1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121). Ponadto, za przyznaniem

emerytury przemawiają, zdaniem skarżącego, względy słuszności, skoro został

zwolniony z pracy w okresie ochronnym z naruszeniem przepisów prawa. Wyrok

Sądu Rejonowego w Bytomiu zasądzający jedynie odszkodowanie, z uwagi na brak

celowości przywrócenia do pracy, zapadł z rażącą obrazą art. 45 § 2 k.p. w związku

z art. 39 k.p., ponieważ nie doszło ani do likwidacji, ani do ogłoszenia upadłości pra-

codawcy. Ubezpieczony stwierdził również, że wymaganie pozostawania w zatrud-

nieniu w szczególnych warunkach w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego jest nie-

słusznym kryterium różnicującym, skoro za decydującą przesłankę „wynagrodzenia”

pracy w szczególnych warunkach należy uznać jedynie wiek i staż pracy.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-

kiem z 9 listopada 2005 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy jako nieuzasadnioną.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że spór w istocie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy

wymaganie przewidziane w § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. może podlegać wykładni rozszerzającej dla pozytywnej oceny uprawnień

ubezpieczonego, tzn. czy osiągnięcie wieku emerytalnego może nastąpić w sytuacji

innej niż w okresie zatrudnienia lub w okresie skierowania do innej pracy stosownie

do zaleceń lekarza. Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że zawarte w rozporządzeniu

Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. uregulowania, dotyczące warunków uzyska-

nia emerytury, są różne co do przesłanki ukończenia wieku emerytalnego w

wymaganych okresach i dla każdej z grup zawodowych zostały szczegółowo przed-

stawione w tym akcie prawnym. Ta sprecyzowana przez prawodawcę różnorodność

przemawia za brakiem możliwości stosowania jakiejkolwiek zawężającej lub rozsze-

rzającej wykładni podlegających interpretacji przepisów. W ocenie Sądu Apelacyjne-

go znaczne, jeśli chodzi o pracowników będących mężczyznami, obniżenie wieku

emerytalnego - do 55 lat - jest przywilejem bardzo wąskich grup zawodowych i przy-

sługuje jedynie w warunkach ściśle określonych przez prawo. Skoro zatem w oma-

wianym przepisie (§ 7 pkt 2 rozporządzenia) obwarowano możliwość przejścia na

emeryturę w wieku 55 lat koniecznością pozostawania w zatrudnieniu w dacie osią-

4

gnięcia tego wieku, robiąc wyjątek jedynie dla sytuacji, gdy pracownik stosownie do

zalecenia lekarza został skierowany do innej pracy, to nie można, bez naruszenia

prawa, przyjąć spełnienia tego warunku w innych okolicznościach. Według Sądu

Apelacyjnego okoliczność, że w świetle ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach

rynku pracy okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest okresem równoważnym z

okresem zatrudnienia, ma znaczenie przy ustalaniu uprawnień emerytalno-rentowych

w zakresie stażu pracy, ale nie jest to okres, o którym mowa w § 7 pkt 2 rozporzą-

dzenia. Również kwestia prawidłowości rozwiązania stosunku pracy nie ma, w oce-

nie Sądu drugiej instancji, istotnego znaczenia dla oceny uprawnień emerytalnych

wnioskodawcy, a zarzuty co do słuszności rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w By-

tomiu, który rozpoznawał sprawę o przywrócenie do pracy, powinny być zgłoszone w

apelacji od tamtego wyroku, gdyż przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach

miałoby wpływ na uprawnienia emerytalne wnioskodawcy. Ocena prawidłowości

rozstrzygnięcia Sądu Pracy nie może natomiast nastąpić w rozpatrywanej sprawie,

której przedmiotem jest prawo wnioskodawcy do świadczenia z ubezpieczenia spo-

łecznego. Sąd zwrócił również uwagę, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń spo-

łecznych nie stosuje się art. 5 k.c. (zasad współżycia społecznego), na który pośred-

nio powołuje się wnioskodawca w apelacji.

W imieniu ubezpieczonego Franciszka S. skargę kasacyjną od wyroku Sądu

Apelacyjnego wniósł jego pełnomocnik z urzędu, zaskarżając wyrok ten w całości.

Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano: 1) naruszenie prawa materialnego - art.

32 ustawy z dnia 7 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych w związku z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warun-

kach lub w szczególnym charakterze - polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd,

że ubezpieczony nie spełnił wymogu z § 7 pkt 2 rozporządzenia w postaci ukończe-

nia wieku 55 lat w czasie wykonywania zatrudnienia w ramach prac wymienionych w

dziale III wykazu B stanowiącego załącznik do rozporządzenia; 2) naruszenie prawa

materialnego - art. 5 k.c., poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie

znajdują zastosowania zasady współżycia społecznego; 3) naruszenie prawa proce-

sowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 328 § 2 k.p.c., poprzez brak

odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do okoliczności wskazanej w

apelacji pozwanego, dotyczącej treści art. 79 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnie-

5

nia i instytucjach rynku pracy, który uznaje za równoważny z okresem zatrudnienia

okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Według pełnomocnika wnioskodawcy w rozpoznawanej sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne oraz potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

wątpliwości, a mianowicie konieczność rozważenia treści art. 79 ust. 1 i 2 ustawy o

promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - który uznaje za równoważny z

okresem zatrudnienia okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych - przy interpretacji

przesłanek wskazanych w § 7 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego

1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych

warunkach lub w szczególnym charakterze. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawcy,

zaskarżony wyrok pomija w swym rozstrzygnięciu „zależność” powyższych aktów

prawnych, które powinny być uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury ubez-

pieczonego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego i prze-

kazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia Sądowi pierwszej instancji celem

uwzględnienia odwołania „wraz z zasądzeniem kosztów zastępstwa procesowego

dla pełnomocnika z urzędu norm przepisanych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła zostać uwzględniona. Przy bezspornym stanie

faktycznym istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy osoba niepozo-

stająca w stosunku pracy w dacie osiągnięcia wieku uprawniającego ją do złożenia

wniosku o wcześniejszą emeryturę (w przypadku wnioskodawcy - w dacie ukończe-

nia 55 lat), legitymująca się przy tym wymaganym pracowniczym stażem ubezpie-

czeniowym i okresem zatrudnienia obejmującym prace w szczególnych warunkach,

może nabyć prawo do tego świadczenia (wcześniejszej emerytury). Chodziło zatem

o wykładnię i zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego art. 32 ust. 1, ust. 2 i

ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz §

7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szcze-

gólnym charakterze. Pierwszy z tych przepisów (art. 32 ustawy o emeryturach i ren-

tach z FUS) stanowi, że ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r.,

będącym pracownikami, o których mowa w art. 32 ust. 2 ustawy, zatrudnionymi w

6

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w

wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy (ust. 1). Dla celów ustalenia

uprawnień, o których mowa w art. 32 ust. 1 ustawy, za pracowników zatrudnionych w

szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o

znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wyma-

gających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo wła-

sne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone

na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa

w art. 32 ust. 1 ustawy, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie któ-

rych osobom wymienionym w art. 32 ust. 2 ustawy przysługuje prawo do emerytury,

ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4). Dotychczasowe przepi-

sy, do których odsyła parokrotnie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to

przede wszystkim przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w

sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

lub w szczególnym charakterze, wydanego na podstawie art. 55 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.). Sytuacji ubezpieczonego dotyczy § 7 tego rozporządzenia, zgodnie

z którym pracownik, który wykonywał w hutnictwie prace w szczególnych warunkach,

wymienione w dziale III wykazu B (załącznika do rozporządzenia), nabywa prawo do

emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny

wynoszący 55 lat w okresie od dnia 1 stycznia 1987 r. albo 55 lat w okresie od dnia 1

stycznia 1983 r., jeżeli komisja lekarska do spraw inwalidztwa i zatrudnienia orzekła

trwałą jego niezdolność do wykonywania prac wymienionych w dziale III wykazu B,

2) wiek emerytalny osiągnął w czasie wykonywania prac wymienionych w dziale III

wykazu B lub w okresie zatrudnienia, do którego skierowany został stosownie do

zalecenia lekarza, 3) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat

pracy wymienionej w dziale III wykazu B.

W rozpoznawanej sprawie sporne było przede wszystkim to, czy ubezpieczo-

ny spełnia warunek określony w § 7 pkt 2 rozporządzenia, czyli warunek osiągnięcia

wieku emerytalnego (w tym przypadku 55 lat) w czasie wykonywania prac wymienio-

nych w dziale III wykazu B lub w okresie zatrudnienia, do którego skierowany został

stosownie do zalecenia lekarza. Sąd Apelacyjny ustalił - i ustalenie to nie jest w jaki-

kolwiek sposób kwestionowane w skardze kasacyjnej - że ubezpieczony Franciszek

S., legitymujący się co najmniej 15-letnim okresem pracy w hutnictwie w szczegól-

7

nych warunkach, wiek uprawniający do nabycia wcześniejszej emerytury (55 lat)

osiągnął 5 stycznia 2005 r. (do ubezpieczonego urodzonego po 31 grudnia 1948 r.

art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma zastosowanie na podstawie art. 46

tej ustawy) - jednak nie w czasie wykonywania prac wymienionych w dziale III wyka-

zu B stanowiącego załącznik do rozporządzenia (jak tego wymaga § 7 pkt 2 rozpo-

rządzenia), ani nawet nie w okresie zatrudnienia w ogóle, lecz w czasie pobierania

zasiłku dla bezrobotnych w okresie przypadającym bezpośrednio po wypowiedzeniu

mu stosunku pracy na stanowisku związanym z wykonywaniem pracy w szczegól-

nych warunkach. Stosunek pracy ubezpieczonego ustał 30 kwietnia 2004 r. w wyniku

wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę z naruszeniem przepisów o roz-

wiązywaniu umów o pracę, co stwierdził Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bytomiu wyro-

kiem z 22 czerwca 2004 r. [...], uznając że wypowiedzenie Franciszkowi S. umowy o

pracę było niezgodne z prawem (naruszało bowiem art. 39 k.p.). Sąd Pracy nie

przywrócił jednak ubezpieczonego do pracy, lecz zasądził na jego rzecz od praco-

dawcy odszkodowanie w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o

pracę. Ubezpieczony kwestionował w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych

prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu Pracy, jednak od wyroku zasądzającego jedynie

odszkodowanie (zamiast żądanego przywrócenia do pracy) nie wniósł w odpowied-

nim czasie apelacji (co sam przyznał w czasie rozprawy apelacyjnej w niniejszej

sprawie). W ten sposób sam pozbawił się możliwości uzyskania wyroku przywracają-

cego go do pracy, co miałoby niewątpliwy wpływ na spełnienie warunku z § 7 pkt 2

rozporządzenia.

Przepis § 7 pkt 2 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jedno-

znacznie ogranicza uprawnienia do wcześniejszej emerytury do tych jedynie osób,

które osiągnęły wiek emerytalny wynoszący 55 lat w czasie wykonywania prac wy-

mienionych w dziale III wykazu B lub w okresie zatrudnienia, do którego skierowane

zostały zgodnie z zaleceniem lekarza. Wnioskodawca warunków tych w oczywisty

sposób nie spełnił, skoro nie ukończył 55 lat w czasie wykonywania pracy, o jakiej

stanowi § 7 pkt 2 rozporządzenia. W chwili ukończenia tego wieku pozostawał bez

pracy (miał status prawny bezrobotnego). Przepisy rozporządzenia w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szcze-

gólnym charakterze, w tym § 7 pkt 2, mają charakter szczególny, ponieważ wyraźnie

odbiegają od powszechnie obowiązującej regulacji dotyczącej warunku osiągnięcia

8

wieku emerytalnego, wynoszącego dla mężczyzn 65 lat (art. 24 i art. 27 ustawy). (Do

ubezpieczonego urodzonego po 31 grudnia 1948 r. art. 32 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS ma zastosowanie na podstawie art. 46 tej ustawy.) Ratio legis usta-

nowienia wcześniejszego wieku emerytalnego dla mężczyzn wykonujących w hut-

nictwie prace w szczególnych warunkach było umożliwienie przechodzenia na eme-

ryturę mężczyznom w wieku niższym (w przypadku ubezpieczonego) o 10 lat od po-

wszechnego ustawowego wieku emerytalnego, jednak pod pewnymi, ściśle określo-

nymi warunkami - w tym pod warunkiem przejścia na wcześniejszą emeryturę bez-

pośrednio ze stanowiska pracy ujętego w dziale III wykazu B załącznika do rozpo-

rządzenia. Jedynym od tego warunku wyjątkiem jest osiągnięcie wieku emerytalnego

podczas innej pracy, do której pracownik został skierowany stosownie do zaleceń

lekarskich. Innych wyjątków od omawianego warunku § 7 rozporządzenia nie prze-

widuje. Z powyższych przyczyn zarzuty naruszenia art. 32 ustawy o emeryturach i

rentach z FUS oraz § 7 rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, stanowią-

ce materialnoprawną podstawę skargi kasacyjnej, nie mogły zostać uwzględnione.

Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował i zastosował obydwa te przepisy.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniał, że przepisy

przewidujące prawo do emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze są przepisami szczególnymi, ich wykładnia rozszerzająca

jest niedopuszczalna, podlegają one wykładni ścisłej (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121; wyrok z 16

sierpnia 2005 r., I UK 378/04 OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218). Do złagodzenia rygo-

rów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c, ani art. 8 k.p.

Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

podobnie jak przepisy rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, mają cha-

rakter przepisów prawa publicznego. Rygoryzm prawa publicznego nie może być

łagodzony konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego przewidzianą w art. 5 k.c. lub

w art. 8 k.p. Zarzut ten (nadużycia prawa podmiotowego, albo czynienia ze swego

prawa podmiotowego użytku niezgodnego z zasadami współżycia społecznego lub

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa) w sprawie z zakresu ubezpieczeń

społecznych musiałby być odniesiony do czynności organu rentowego, który - wyda-

jąc decyzję - nie korzysta ze swoich praw podmiotowych (regulowanych prawem

9

prywatnym - Kodeksem cywilnym lub Kodeksem pracy), lecz realizuje ustawowe

kompetencje organu władzy publicznej. Z tych przyczyn zarzut naruszenia art. 5 k.c.

jest niezasadny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego w spra-

wach z zakresu ubezpieczeń społecznych art. 5 k.c. nie ma zastosowania, zaś mate-

rialnoprawną podstawą świadczeń emerytalno-rentowych mogą być tylko przepisy

prawa, a nie zasady współżycia społecznego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego:

wyrok z 19 czerwca 1986 r., II URN 96/86, Służba Pracownicza 1987 nr 3; wyrok z

29 października 1997 r., II UKN 311/97, OSNAPiUS 1998 nr 15, poz. 465; wyrok z 26

maja 1999 r., II UKN 669/98, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 597 - notka; wyrok z 12

stycznia 2000 r., II UKN 293/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 321 - notka, postano-

wienie z 26 maja 1999 r., II UKN 670/98, niepublikowane).

W skardze kasacyjnej podniesiono również zarzut naruszenia art. 79 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

w wyniku nieuwzględnienia przez Sąd Apelacyjny, że okres pobierania zasiłku dla

bezrobotnych należy uznać za równoważny z okresem zatrudnienia. Zdaniem skar-

żącego, oznacza to spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki określonej w § 7 pkt 2

rozporządzenia (warunku osiągnięcia przez wnioskodawcę 55 roku życia w okresie

zatrudnienia w hutnictwie). Poglądu tego nie można uznać za prawidłowy. Nie ma on

oparcia w treści art. 79 tej ustawy. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o promocji zatrud-

nienia i instytucjach rynku pracy, okresy pobierania zasiłku wlicza się do okresu

pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz okre-

sów składkowych w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei zgodnie z art. 79 ust. 2, okresów pobierania zasił-

ku nie wlicza się jednak do: 1) okresów wymaganych do nabycia prawa i długości

okresu pobierania zasiłku; 2) okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa

do urlopu wypoczynkowego; 3) stażu pracy określonego w odrębnych przepisach,

wymaganego do wykonywania niektórych zawodów. W świetle treści przytoczonego

powyżej przepisu nie budzi wątpliwości, że okres pobierania zasiłku dla bezrobot-

nych nie może być uznany za okres zatrudnienia (lub okres równoważny z okresem

zatrudnienia). W art. 79 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku

pracy jest mowa jedynie o wliczaniu okresu pobierania takiego zasiłku do okresu

pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz do

okresów składkowych - co nie oznacza zrównania tego okresu z zatrudnieniem jako

takim. Tymczasem, jedną z przesłanek nabycia prawa do wcześniejszej emerytury,

10

dochodzonego przez wnioskodawcę, jest osiągnięcie wieku 55 lat w okresie zatrud-

nienia, czyli w okresie pozostawania w stosunku pracy i to zatrudnienia w hutnictwie

przy pracach wymienionych w dziale III wykazu B, bądź w czasie wykonywania innej

pracy, do której pracownik został skierowany stosownie do zaleceń lekarskich. Wnio-

skodawca powinien wszystkie warunki, od których uzależnione jest przejście na

wcześniejszą emeryturę ze względu na zatrudnienie w szczególnych warunkach

(wiek, staż pracy, wymagany okres zatrudnienia przy wykonywaniu pracy w szcze-

gólnych warunkach), spełnić w czasie posiadania statusu pracownika, czyli pozosta-

wania w stosunku pracy. Dotyczy to również osiągnięcia wieku 55 lat. W rozpozna-

wanej sprawie wnioskodawca nie spełnił tej przesłanki, nie był w ogóle zatrudniony w

chwili ukończenia 55 lat, a w związku z tym nie mógł nabyć prawa do wcześniejszej

emerytury.

Kwestia prawidłowości rozwiązania stosunku pracy z wnioskodawcą nie ma

znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Sąd Rejonowy w Bytomiu wyrokiem

z 22 czerwca 2004 r uznał, że wypowiedzenie Franciszkowi S. umowy o pracę było

niezgodne z prawem (naruszało bowiem art. 39 k.p.), jednak nie przywrócił go do

pracy, a jedynie zasądził na rzecz ubezpieczonego odszkodowanie. Kwestionując

trafność rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Bytomiu wnioskodawca powinien był w

odpowiednim czasie wnieść apelację od tego wyroku, podnosząc w niej zarzuty doty-

czące zgodności z prawem orzeczenia. Gdyby bowiem wnioskodawca, na skutek

apelacji, został przywrócony do pracy na poprzednich warunkach, miałoby to niewąt-

pliwy wpływ na jego uprawnienia emerytalne - wiek 55 lat osiągnąłby w czasie za-

trudnienia w hutnictwie przy pracach wykonywanych w szczególnych warunkach.

Kwestionowanie rozstrzygnięcia Sądu Pracy w niniejszej sprawie jest pozbawione

racji. Wyrok zasądzający odszkodowanie jest prawomocny i wiąże nie tylko strony

(pracownika i pracodawcę), ale także sąd, który go wydał, oraz wszystkie inne sądy,

nie wyłączając Sądu Najwyższego (art. 365 § 1 k.p.c.). W niniejszej sprawie, która

jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, roszczenia wnioskodawcy związa-

ne z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę nie są przedmiotem rozpo-

znania.

Jako chybiony należało ocenić zarzut naruszenia prawa procesowego, a mia-

nowicie art. 328 § 2 k.p.c. Skarżący wiąże naruszenie tego przepisu z brakiem od-

niesienia się w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego do okoliczności podniesio-

nej w apelacji pozwanego, a dotyczącej regulacji art. 79 ust. 1 i 2 ustawy o promocji

11

zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która uznaje za równoważny z okresem za-

trudnienia okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Wbrew zarzutom skarżącego

Sąd Apelacyjny odniósł się do apelacyjnego zarzutu naruszenia tego przepisu. Oko-

liczność, że Sąd zarzutu tego nie podzielił, nie może być natomiast utożsamiana z

nieprawidłowym (sprzecznym z art. 328 § 2 k.p.c.) sporządzeniem uzasadnienia wy-

roku oddalającego apelację ubezpieczonego.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art.39814

k.p.c. oddalił

skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy nie przyznał pełnomocnikowi wnioskodawcy kosztów zastęp-

stwa procesowego, ponieważ wniosek o ich przyznanie nie spełniał wymagań okre-

ślonych w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Pań-

stwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. Nr

163,poz. 1349 ze zm.).

========================================