III CZP 62/06

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 62/06

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący)

Sędzia SN Iwona Koper

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej z wniosku wierzycieli Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w K. i G.M. Bank S.A. w G. przeciwko

dłużnikowi Małgorzacie S. o rozstrzygnięcie kompetencji, po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 25 października 2006 r. zagadnienia

prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z

dnia 15 maja 2006 r.:

„Czy w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją

administracyjną prowadzoną przez dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w

wyniku rozstrzygnięcia tego zbiegu, możliwe jest powierzenie przy spełnieniu

przesłanek z art. 773 § 1 k.p.c., dalszego prowadzenia łącznie obu egzekucji

dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako administracyjnemu organowi

egzekucyjnemu w sytuacji, gdy realizowany tytuł wykonawczy nie dotyczy

należności pieniężnych z tytułów, o których mowa w art. 19 § 4 ustawy o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. składek na ubezpieczenie

społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych

świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłaconych przez

ten oddział)?"

podjął uchwałę:

W razie zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną,

prowadzoną przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako

organ egzekucyjny, sąd rejonowy, po stwierdzeniu spełnienia przesłanek

określonych w art. 773 § 1 zdanie drugie k.p.c., może orzec o dalszym

prowadzeniu łącznie obu egzekucji przez ten organ egzekucyjny w trybie dla

niego właściwym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy rozstrzygnął postanowieniem o zbiegu egzekucji sądowej i

egzekucji administracyjnej, skierowanych przeciwko temu samemu dłużnikowi do

jego wynagrodzenia za pracę, w ten sposób, że stwierdził, iż zbiegające się

egzekucje poprowadzi dalej łącznie w trybie egzekucji administracyjnej dyrektor

oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") jako administracyjny

organ egzekucyjny. Jednocześnie orzekł, że pozostają w mocy czynności

egzekucyjne dotychczas dokonane przez sądowy organ egzekucyjny.

Rozstrzygnięcie to Sąd pierwszej instancji uzasadnił egzekwowaniem wyższej

należności przez dyrektora oddziału ZUS w porównaniu z egzekwowaną przez

komornika.

Przy rozpoznawaniu zażalenia wierzyciela na to postanowienie Sąd drugiej

instancji przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone

zagadnienie prawne. Wątpliwości uzasadnił ograniczeniem zarówno możliwych do

zastosowania sposobów egzekucji, jak i rodzajów wierzytelności podlegających

zaspokojeniu na podstawie art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o

postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz.U. 2005 r. Nr 229, poz.

1954 ze zm. – dalej: „u.p.e.a.”), a to wobec ograniczenia kompetencji dyrektora

oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego, który nie może egzekwować niektórych

wierzytelności objętych sądowym tytułem egzekucyjnym. Jednocześnie stwierdził,

że art. 773 § 1 k.p.c., będący podstawą orzeczenia, nie przewiduje wśród

przesłanek rozstrzygnięcia kryteriów rodzaju należności, które egzekwować może

dany organ administracyjny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd drugiej instancji w istocie nie zakwestionował spełnienia przesłanek

określonych w art. 773 § 1 k.p.c., a zatem istnienia podstaw rozstrzygnięcia na

podstawie tego przepisu. Wątpliwości Sądu sprowadzają się do potrzeby ustalenia,

czy poza przesłankami określonymi tym przepisem istnieją jeszcze inne,

wywołujące skutki jurydyczne okoliczności sprzeciwiające się powierzeniu łącznego

prowadzenia zbiegających się egzekucji sądowej i administracyjnej dyrektorowi

oddziału ZUS. W szczególności chodzi o to, czy na rozstrzygnięcie o zbiegu obu

rodzajów egzekucji może mieć wpływ zróżnicowany zakres kompetencji każdego z

organów egzekucyjnych oraz charakter tytułów uprawniających każdy z nich do

prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W piśmiennictwie występuje rozbieżność poglądów w kwestii, czy podział

kompetencji, a tym samym i specjalizacja właściwości rzeczowej sądowych i

administracyjnych organów egzekucyjnych mogą mieć znaczenie dla możliwości

powierzenia łącznego prowadzenia zbiegających się egzekucji administracyjnej i

sądowej jednemu z tych organów. Pierwszy pogląd sprowadza się do stwierdzenia,

że w omawianej sytuacji sąd powinien co do zasady powierzyć dalsze prowadzenie

obu egzekucji komornikowi, drugi natomiast wyraża się przyzwoleniem na

powierzenie przez sąd prowadzenia zbiegających się egzekucji komornikowi albo

naczelnikowi urzędu skarbowego, z równoczesnym wyraźnym wyłączeniem

pozostałych organów egzekucji administracyjnej poza krąg podmiotów możliwych

do uwzględniania przy rozstrzyganiu na podstawie art. 773 § 1 k.p.c. Trzeci pogląd,

reprezentowany w nowszym piśmiennictwie przez liczniejszą grupę autorów,

sprowadza się do uznania za wystarczające do rozstrzygnięcia o zbiegu egzekucji

przesłanek określonych w art. 773 § 1 k.p.c., a więc z pominięciem kompetencji i

ograniczonej przedmiotowo właściwości organu egzekucji administracyjnej.

W ocenie Sądu Najwyższego zakres kompetencji administracyjnych organów

egzekucyjnych, regulowany art. 19 § 1-5 i § 7-8 u.p.e.a., nie może rozstrzygać o

dopuszczalności powierzenia któremuś z nich łącznego prowadzenia zbiegających

się egzekucji administracyjnej i sądowej. Uregulowania zawarte w art. 19 u.p.e.a.

normują bowiem wyłącznie uprawnienia organów egzekucyjnych w płaszczyźnie

postępowania egzekucyjnego w administracji oraz określają tytuły, z których

wynikające należności podlegają egzekwowaniu przez te organy. Przedmiotem

regulacji art. 19 u.p.e.a. nie jest więc zagadnienie zbiegu jakichkolwiek egzekucji.

Gdyby tylko hipotetycznie przyjąć możliwość rozstrzygania o zbiegu obu rodzajów

egzekucji z uwzględnieniem katalogu uprawnień administracyjnych organów

egzekucyjnych, to wówczas wykluczona byłaby dopuszczalność powierzenia

administracyjnemu organowi egzekucyjnemu łącznego prowadzenia zbiegających

się egzekucji administracyjnej i sądowej. Pozostawałoby to w oczywistej

sprzeczności z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 773 § 1 k.p.c. i w art. 62

u.p.e.a., które mają walor ogólnosystemowy i zawierają samodzielne przesłanki,

będące wystarczającą podstawą do rozstrzygania o zbiegu egzekucji

administracyjnej i egzekucji sądowej, w oderwaniu od uregulowań określających

kompetencje każdego z organów egzekucyjnych. W razie zbiegu obu rodzajów

egzekucji art. 62 u.p.e.a. nakazuje wręcz administracyjnemu organowi

egzekucyjnemu wstrzymanie czynności egzekucyjnych i przekazanie akt egzekucji

administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami kodeksu postępowania

cywilnego.

Oznacza to, że dalsze postępowanie w przedmiocie rozstrzygania o

zaistniałym zbiegu obu rodzajów egzekucji toczy się przed sądem rejonowym, a

podstawą rozstrzygnięcia stają się art. 773 § 1 i ewentualnie § 2 k.p.c. Na ich

podstawie sąd uprawniony jest do rozstrzygnięcia o zaistniałym zbiegu przez

powierzenie dalszego prowadzenia egzekucji tylko jednemu spośród tych organów,

które dotychczas prowadziły egzekucje pozostające w zbiegu, co wyłącza

możliwość powierzenia łącznego prowadzenia egzekucji innemu organowi

egzekucyjnemu. Regulacja art. 773 § 1 k.p.c. nie uwzględnia tożsamego

mechanizmu z przewidzianym w art. 63 § 1 u.p.e.a., który znajduje zastosowanie w

przypadkach zbiegu wyłącznie egzekucji administracyjnej.

Jednakże art. 773 § 1 k.p.c. nie zawiera unormowania, które mogłoby a priori

wykluczyć dopuszczalność powierzenia łącznego prowadzenia egzekucji

któremukolwiek spośród organów egzekucji administracyjnej, w szczególności ze

względu na ich status, właściwości, a zwłaszcza ustawowo określony zakres

uprawnień w sferze prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy, art.

773 § 1 k.p.c. jest podstawą prawną do każdorazowego rozstrzygnięcia, w razie

zbiegu obu odmiennych rodzajów egzekucji, o dalszym prowadzeniu tych egzekucji

albo przez komornika, albo przez organ egzekucji administracyjnej, w tym

oczywiście przez organ o wyspecjalizowanym charakterze, jakim jest dyrektor

oddziału ZUS, skoro bez wątpienia jest on organem egzekucji administracyjnej (art.

19 § 4 u.p.e.a.) i prowadził jedną z pozostających w zbiegu egzekucję. O

rozstrzygnięciu sądu powierzającego dalsze prowadzenie obu zbiegających się

egzekucji któremukolwiek z obu dotychczas prowadzących je organów powinny

zatem decydować tylko ustawowe przesłanki określone w art. 773 § 1 zdanie drugie

k.p.c., a nie inne pozaustawowe argumenty.

Za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia przez sąd o przedmiotowym zbiegu,

nie można również uznać faktu, że dyrektor oddziału ZUS, działając w charakterze

organu egzekucyjnego, nie może stosować wszystkich środków egzekucyjnych do

stosowania których uprawniony jest komornik, a nawet wszystkich środków

egzekucyjnych, przewidzianych w przepisach ustawy o postępowaniu

egzekucyjnym w administracji jako stojących do dyspozycji innych

administracyjnych organów egzekucyjnych.

Zważyć należy, że sądowe rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji dokonywane na

podstawie art. 773 § 1 k.p.c. dotyczy wyłącznie sytuacji, w której obie egzekucje

prowadzone są przeciwko temu samemu dłużnikowi i skierowane są do tego

samego przedmiotu (uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 1997 r., III CZP

29/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 164 i z dnia 21 lutego 2003 r., III CZP 89/02, OSNC

2003, nr 11, poz. 147). W niniejszej sprawie obie egzekucje skierowane są do

wynagrodzenia za pracę dłużnika, a zatem dotyczą egzekucji świadczeń

pieniężnych, co przesądza możliwość prowadzenia ich tym samym sposobem.

Wyodrębnienie sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych następuje ze względu

na przedmiot (rodzaj mienia), do którego egzekucja zostaje skierowana. W tej

sytuacji dyrektor oddziału ZUS uprawniony jest do prowadzenia łącznie obu

egzekucji sposobem mieszczącym się ramach jego uprawnień, co osłabia

sygnalizowane przez Sąd drugiej instancji obawy o brak po jego stronie

dostatecznej wiedzy i operatywności w prowadzeniu egzekucji świadczeń

cywilnych. Wymieniony organ egzekucji administracyjnej, prowadząc obie

egzekucje w trybie określonym przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w

administracji, także więc przy egzekwowaniu należności cywilnej podejmuje w

zasadzie te same czynności, co przy egzekwowaniu należności administracyjnej

należącej wprost do jego kompetencji. Specyfika regulacji w przedmiocie

ograniczeń egzekucji (art. 12 u.p.e.a.) lub podziału sumy uzyskanej z egzekucji (art.

115 i nast. u.p.e.a.) nie może sprzeciwiać się rozstrzygnięciu zaistniałego zbiegu na

podstawie art. 773 § 1 k.p.c. przez powierzenie prowadzenia obu egzekucji

wyspecjalizowanemu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, którym jest

dyrektor oddziału ZUS.

Za syntezę dotychczas przedstawionych rozważań można uznać stanowisko,

że w razie zbiegu egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną, sąd rejonowy, po

stwierdzeniu wystąpienia przesłanek określonych w art. 773 § 1 zdanie drugie k.p.c.

może orzec o dalszym prowadzeniu łącznie obu egzekucji przez dyrektora oddziału

ZUS w trybie właściwym dla tego organu egzekucyjnego. Stanowisko to przesądza

wyraźnie możliwość i dopuszczalność takiego rozstrzygnięcia zbiegu obu egzekucji,

które oznacza powierzenie łącznego ich prowadzenia dyrektorowi oddziału ZUS.

Odmienną kwestią jest ocena merytorycznej prawidłowości takiego

rozstrzygnięcia zbiegu w okolicznościach stanu faktycznego konkretnej sprawy. Jej

dokonanie wymaga weryfikacji poczynionych ustaleń i ocen na podstawie

ustawowych kryteriów orzekania przez sąd o zbiegu egzekucji na podstawie art.

773 § 1 k.p.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.