III CZP 63/06

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 63/06

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Iwona Koper

Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa "S.C." sp. z o.o. w G. przeciwko "E."

sp. z o.o. w J.S. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 25 października 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 20 czerwca 2006 r.:

"Czy prekluzją dowodową przewidzianą w art. 47914

§ 2 k.p.c. są objęte także

twierdzenia i zarzuty pozwanego podniesione w odpowiedzi na pozew złożonej z

przekroczeniem terminu dwutygodniowego przewidzianego w art. 47914

§ 1 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

W postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych pozwany traci

prawo powoływania w toku postępowania wszystkich twierdzeń, zarzutów

oraz dowodów na ich poparcie zawartych w odpowiedzi na pozew, złożonej

po upływie terminu wskazanego w art. 47914

§ 1 k.p.c., chyba że wykaże, iż –

gdyby złożył odpowiedź na pozew w terminie – ich powołanie nie było

możliwe albo że potrzeba ich powołania powstała po upływie terminu do

złożenia odpowiedzi na pozew.

Uzasadnienie

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości wynikło przy rozpoznawaniu przez Sąd Apelacyjny

apelacji strony pozwanej od wyroku sądu pierwszej instancji uwzględniającego

powództwo o zwolnienie spod egzekucji. Sąd Apelacyjny powziął wątpliwość, czy

przewidziana w art. 47914

§ 2 k.p.c. prekluzja w zgłoszeniu twierdzeń i zarzutów ma

zastosowanie w przypadku, gdy pozwany w sprawie gospodarczej złożył odpowiedź

na pozew po upływie terminu przewidzianego w art. 47914

§ 1 k.p.c. Wyraził

zapatrywanie, że prawidłowa jest rygorystyczna wykładnia art. 47914

k.p.c., za czym

przemawia m.in. analiza tego przepisu w ujęciu historycznym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Artykuł 47914

§ 1 k.p.c. – w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 1989 r.

o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. Nr 33, poz. 175 ze zm.)

– stanowił, że pozwany był obowiązany do wniesienia odpowiedzi na pozew w

terminie dwutygodniowym od otrzymania pozwu, przy czym w sprawach o zawarcie,

zmianę i rozwiązanie umowy oraz ustalenie jej treści termin ten wynosił tydzień. W

obu przypadkach przewodniczący mógł przedłużyć te terminy w sprawach zawiłych

lub w innych uzasadnionych okolicznościach. Artykuł 47914

§ 2 k.p.c. nakazywał

natomiast pozwanemu powołanie w odpowiedzi na pozew wszystkich zarzutów i

dowodów, a w ramach sankcji za niewywiązanie się z tej powinności przewidywał

odpowiednie zastosowanie ówczesnego art. 47914

§ 3 k.p.c. dotyczącego pozwu, co

oznaczało możliwość obciążenia pozwanego kosztami procesu w całości lub w

części niezależnie od wyniku sprawy. Z kolei sama powinność złożenia odpowiedzi

na pozew w terminie określonym w art. 47914

§ 1 k.p.c. była sankcjonowana w ten

sposób, że zgodnie z art. 47918

§ 2 k.p.c. sąd mógł wydać wyrok zaoczny na

posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany nie złożył odpowiedzi na pozew.

Zmianę art. 47914

§ 1 k.p.c. wprowadziła ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o

zmianie kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta

Rzeczypospolitej – prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,

kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189 ze zm.).

W jej wyniku powinność złożenia odpowiedzi na pozew została ograniczona do

spraw, w których sąd nie wydał nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym lub

upominawczym, ustanowiony został jednolity dwutygodniowy termin na wywiązanie

się z tej powinności, a ponadto przewodniczący utracił prawo przedłużenia tego

terminu. W następstwie zmiany dokonanej ustawą z dnia 24 maja 2004 r. o zmianie

ustawy – kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i

rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48, poz. 554 ze zm.) art.

47914

§ 2 k.p.c. uzyskał obecne brzmienie.

Przedstawiony rozwój regulacji prawnej w zakresie postępowania odrębnego

w sprawach gospodarczych w odniesieniu do art. 47914

k.p.c. pozwala stwierdzić,

że nastąpiła zmiana charakteru terminu do wniesienia odpowiedzi na pozew i

przewodniczący utracił prawo do jego przedłużania, oraz że ustawodawca – obok

sankcji „kosztowej” (art. 47912

§ 4 k.p.c.) wprowadził sankcję w postaci prekluzji

materiału procesowego nieprzedstawionego w odpowiedzi na pozew (art. 47914

§ 2

k.p.c.).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się na temat skutków prekluzji

procesowej przewidzianej w art. 47914

§ 2 k.p.c. Na uwagę zasługuje uchwała z

dnia 17 lutego 2004 r., III CZP 115/03 (OSNC 2005, nr 5, poz. 77), w której

stwierdzono, że w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych pozwany

traci prawo powoływania twierdzeń, zarzutów oraz dowodów na ich poparcie,

niepowołanych w odpowiedzi na pozew, bez względu na ich znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy, chyba że wykaże, iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew

nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W uchwale z dnia 4

czerwca 2004 r., III CZP 28/04 (OSNC 2005, nr 4, poz. 63) Sąd Najwyższy przyjął,

że w postępowaniu w sprawach gospodarczych powództwo wzajemne może być

wytoczone w terminie określonym w art. 204 § 1 k.p.c., nie można go jednak

skutecznie oprzeć na twierdzeniach, zarzutach i dowodach, które uległy prekluzji na

podstawie art. 47914

§ 2 k.p.c. Z kolei w wyroku z dnia 16 lipca 2004 r., I CK 41/04

(OSNC 2005, nr 7-8, poz. 136) wskazał, że art. 47914

k.p.c. jest przepisem

szczególnym w stosunku do art. 202 k.p.c. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu

Najwyższego nie była jednak rozpatrywana kwestia, czy prekluzję przewidzianą w

art. 47914

§ 2 k.p.c. objęte są także twierdzenia i zarzuty pozwanego podniesione w

odpowiedzi na pozew złożonej z przekroczeniem terminu dwutygodniowego

określonego art. 47914

§ 1 k.p.c.

Jest niewątpliwe, że punktem wyjścia przy rozważaniu tego zagadnienia musi

być ocena charakteru terminu do wniesienia odpowiedzi na pozew określonego w

art. 47914

§ 1 k.p.c. W tym przedmiocie na uwagę zasługuje pogląd Sądu

Najwyższego zawarty w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lipca 2004 r., I CK 41/04, w

którym przyjęto, że w razie złożenia po upływie terminu przewidzianego w art. 47914

§ 1 pisma procesowego zawierającego zarzuty merytoryczne, należy zasadniczo

uznać tę czynność za procesowo bezskuteczną (sprekludowaną). W takim

przypadku powstaje sytuacja zbieżna, a nawet tożsama z sytuacją, w której

pozwany w ogóle nie składa odpowiedzi na pozew (por. postanowienie z dnia 19

stycznia 2005 r., I CK 676/04, "Izba Cywilna" 2005, nr 11, s. 55).

W literaturze dominuje pogląd, że termin do wniesienia odpowiedzi na pozew

określony w art. 47914

§ 1 k.p.c. jest terminem ustawowym, który nie może być

skrócony lub przedłużony, ale może być przywrócony. Jest to pogląd, który skład

orzekający w niniejszej sprawie podziela. W konsekwencji, jego przekroczenie

powoduje skutek określony w art. 167 k.p.c., a zatem należy przyjąć, że złożenie

odpowiedzi na pozew po upływie terminu przewidzianego w art. 47914

§ 1 k.p.c.

powoduje, że odpowiedź na pozew należy traktować jako procesowo bezskuteczną.

Jest to sytuacja analogiczna do tej, w której pozwany w ogóle nie złożył odpowiedzi

na pozew. Termin określony w art. 47914

§ 1 k.p.c. jako termin ustawowy nie może

być skrócony ani przedłużony, natomiast może być przywrócony na zasadach

określonych w art. 168 k.p.c.

Stwierdzenie, że niezachowanie terminu ustalonego do złożenia odpowiedzi

na pozew wskazanego w art. 47914

§ 1 k.p.c. pociąga za sobą następstwa

wynikające z art. 167 k.p.c. i że w konsekwencji złożenie odpowiedzi na pozew po

upływie tego terminu ma takie same skutki, jak niezłożenie w ogóle tej odpowiedzi,

ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia

prawnego. Zgodnie z art. 47914

§ 2, w odpowiedzi na pozew pozwany jest

zobowiązany podać wszystkie twierdzenia, zarzuty oraz dowody na ich poparcie

pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże,

iż ich powołanie w odpowiedzi na pozew nie było możliwe albo że potrzeba

powołania wynikła później. Przewidziana w tym przepisie prekluzja oznacza, że jeśli

pozwany nie przedstawił twierdzeń, zarzutów lub dowodów w odpowiedzi na pozew,

nie może ich powoływać w późniejszym postępowaniu, chyba że zachodzi jeden z

wyjątków wskazanych w art. 47914

§ 2 zdanie pierwsze in fine k.p.c. Spóźnione

twierdzenia sąd pomija, zaś zarzuty i dowody oddala. Jeżeli prekluzja przewidziana

w art. 47914

§ 2 k.p.c. ma miejsce, gdy pozwany nie powołał określonych twierdzeń,

zarzutów lub dowodów w odpowiedzi na pozew, to tym bardziej następuje ona w

sytuacji, w której pozwany w ogóle nie złożył odpowiedzi na pozew bądź – co jest

równoznaczne z jej niezłożeniem – złożył tę odpowiedź po upływie terminu

określonego w art. 47914

§ 1 k.p.c.

Rekapitulując, w wypadku niezłożenia odpowiedzi na pozew albo złożenia jej

po upływie terminu z art. 47914

§ 1 k.p.c. sprekludowaniu ulegają wszystkie

twierdzenia, zarzuty oraz dowody, chyba że pozwany wykaże iż – gdyby złożył

odpowiedź na pozew w terminie – ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba

ich powołania powstała po upływie terminu do złożenia odpowiedzi na pozew.

Z tych względów podjęto uchwałę, jak wyżej.