III CZP 107/06

Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 107/06

Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Iwona Koper

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława S. przy uczestnictwie Danuty

S. o ustalenie sposobu korzystania, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 24 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 4 lipca

2006 r.:

„Czy przepis art. 206 k.c. ma zastosowanie w sprawie o ustalenie sposobu

korzystania z kwatery stałej przydzielonej żołnierzowi w związku z pełnioną

służbą?”

podjął uchwałę:

Przepis art. 206 k.c. ma zastosowanie w sprawie o ustalenie sposobu

korzystania z kwatery stałej przydzielonej żołnierzowi w związku z pełnioną

służbą.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Szczecinie, rozpoznając apelację wniesioną przez

wnioskodawcę Stanisława S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Szczecinie z

dnia 8 lipca 2005 r., powziął istotne wątpliwości i na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

przytoczone na wstępie, które powstało na tle następującego stanu faktycznego.

Stanisław S. był żołnierzem zawodowym. Na mocy decyzji Garnizonowej

Administracji Mieszkań z dnia 15 marca 1976 r. otrzymał przydział osobnej kwatery

stałej w S. przy ul. Z. nr 39 lok. 2 o powierzchni 52,75 m2

. Przy ustaleniu

powierzchni mieszkalnej kwatery uwzględniono członków jego rodziny, tj. żonę

Danutę S., córkę Edytę S. i syna Sławomira S. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2003 r.

Sąd Okręgowy w Szczecinie rozwiązał małżeństwo Stanisława i Danuty S., nie

ustalając sposobu korzystania z mieszkania, gdyż uznał, że Stanisław S.

dobrowolnie się z niego wyprowadził i nie ma zamiaru w nim mieszkać.

Jednocześnie oddalił zgłoszone przez Danutę S. żądanie eksmisji Stanisława S.

Stanisław S. w dniu 18 maja 2004 r. złożył wniosek o ustalenie sposobu

użytkowania wspomnianego mieszkania, które pozostaje w administracji Wojskowej

Agencji Mieszkaniowej, oświadczając, że nie jest do niego wpuszczany przez

uczestniczkę Danutę S. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2005 r. Sąd Rejonowy w

Szczecinie oddalił wniosek, uznając, że nie ma podstaw prawnych do wydania

takiego rozstrzygnięcia poza wyrokiem rozwodowym. Sąd pierwszej instancji

podkreślił, że art. 58 § 2 k.r.o. wskazany jako podstawa wniosku nie znajduje

zastosowania, gdyż lokal, którego dotyczył wniosek, nie wchodzi w skład majątku

wspólnego Stanisława S. i Danuty S. Nie przysługuje im do niego ani prawo

własności, ani spółdzielcze prawo do lokalu, ani prawo najmu. Lokal ten stanowi

własność Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie Wojskowej Agencji

Mieszkaniowej, nie odnoszą się zatem do niego przepisy kodeksu cywilnego o

współwłasności. Także przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zawierają

żadnych podstaw prawnych, umożliwiających wydanie rozstrzygnięcia dotyczącego

sposobu korzystania z mieszkania.

Przy rozpoznawaniu sprawy przez Sąd Okręgowy ujawniły się wątpliwości

związane z możliwością odpowiedniego zastosowania art. 206 k.c., do ustalenia

sposobu korzystania z lokalu będącego stałą kwaterą wojskową. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na podstawie decyzji o przydziale kwatery wojskowej w budynku stanowiącym

własność Skarbu Państwa, zarządzanym przez Wojskową Agencję Mieszkaniową,

powstaje stosunek najmu lokalu mieszkalnego. Jest on uregulowany przede

wszystkim przepisami ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze

zm.) oraz w pozostałym zakresie przepisami kodeksu cywilnego. Wprawdzie

stosunek prawny, na podstawie którego żołnierz zajmuje kwaterę wojskową na

potrzeby mieszkaniowe, powstaje na podstawie decyzji administracyjnej i wykazuje

wiele odrębności w porównaniu z najmem lokalu uregulowanym w kodeksie

cywilnym, to brak jednak podstaw do wyłączenia regulacji kodeksowej w

odniesieniu do tego rodzaju najmu. Sprowadza się on do odpłatnego oddania na

określony czas lokalu mieszkalnego do używania osobie wskazanej w przydziale, a

żaden przepis nie wyłącza stosowania do niego regulacji zawartej w kodeksie

cywilnym. Należy natomiast podkreślić, że do stosunku najmu kwatery wojskowej

nie stosuje się regulacji zawartych w ustawach szczególnych dotyczących ochrony

najemców. Wynika to z art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. – Prawo

lokalowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1987 r. Nr 30. poz. 165 ze zm.), art. 2 ust. 2 ustawy z

dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (jedn.

tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.) oraz art. 1a ustawy z dnia 21

czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o

zmianie Kodeksu cywilnego (jedn. tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.).

Do dnia 1 lipca 2004 r. przepisy szczególne dotyczące najmu lokalu kwatery

wojskowej przewidywały szczególną regulację dotyczącą uprawnień rozwiedzionych

małżonków. Ze względu na wyłączenie regulacji odnoszących się do ochrony

najemców, zawartej w ustawodawstwie pozakodeksowym, nie było podstaw

prawnych do uznania, że małżonek żołnierza, któremu przydzielono kwaterę

wojskową, był współnajemcą tego lokalu. Tak sytuację małżonków uregulował

najpierw art. 10 ust. 3 Prawa lokalowego z 1974 r., a następnie regulację tę

powtórzyła ustawa z o najmie lokali mieszkalnych z 1994 r. i ustawa o ochronie

praw lokatorów z 2001 r.

Wnioskodawca otrzymał przydział kwatery wojskowej w 1976 r., a więc w

czasie, gdy nie było podstaw do uznania, że w chwili przydziału jego małżonka stała

się współnajemcą kwatery. Rozwód wnioskodawcy i uczestniczki nastąpił na

podstawie wyroku sądowego z dnia 20 lutego 2003 r., a w tym czasie ustawa o

zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej przewidywała dla

rozwiedzionego małżonka specjalne uprawnienia. Regulacja ta obowiązywała do

dnia 1 lipca 2004 r., czyli również w czasie, w którym wnioskodawca wystąpił o

ustalenie sposobu użytkowania mieszkania zajmowanego przez uczestniczkę. Po

tym dniu brak jednak podstaw, aby były małżonek żołnierza skorzystał ze

szczególnych uprawnień przewidzianych w art. 28 ustawy o zakwaterowaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej, gdyż przepis ten nie obowiązuje. W tej sytuacji

zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 6801

k.c., obowiązującym od dnia 10 lipca 2001 r., małżonkowie

bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe są najemcami lokalu,

jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb

mieszkaniowych założonej przez nich rodziny nastąpiło w czasie trwania

małżeństwa. Pojawienie się takiej regulacji w kodeksie cywilnym jeszcze w czasie,

gdy wnioskodawca i uczestniczka postępowania pozostawali w związku

małżeńskim, oznacza, że należało traktować ich jako współnajemców kwatery

wojskowej przydzielonej wnioskodawcy, nie ulega bowiem wątpliwości, że

nawiązanie najmu kwatery wojskowej nastąpiło w czasie trwania małżeństwa

uczestników, a lokal służył do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych założonej

przez nich rodziny. Ustanie małżeństwa nie spowodowało zmiany ich uprawnień,

gdyż w wyroku rozwodowym sąd nie orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego

mieszkania. (...)

Jak wynika z uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 13 stycznia 1978 r.,

III CZP 30/77 (OSNCP 1978, nr 3, poz. 39), sąd w wyroku rozwodowym, na

podstawie art. 58 § 2 k.r.o., może orzekać o sposobie korzystania ze wspólnego

mieszkania rozwiedzionych małżonków w odniesieniu w zasadzie do każdego

mieszkania, w tym w stosunku do osobnych kwater stałych przydzielonych przez

organ kwaterunkowy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono także uwagę,

że art. 58 § 2 k.r.o. nie wprowadził żadnej zmiany pod względem podstawy prawnej

rozstrzygnięcia o podziale mieszkania quoad usum. Znaczenie tego przepisu

polega tylko na tym, że orzekanie o podziale mieszkania do używania, dotychczas

dopuszczalne wyłącznie w postępowaniu nieprocesowym, stało się możliwe, a w

zasadzie obowiązkowe, w procesie rozwodowym (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 1 października 1999 r., II CKN 907/98, OSNC 2000, nr 4, poz.

69). Należy więc stwierdzić, że art. 58 § 2 k.r.o. stwarza tylko podstawy do

stosowania w procesie rozwodowym podstawowej zasady dotyczącej korzystania z

rzeczy stanowiącej przedmiot wspólnych praw małżonków.

Mając na względzie, że prawo nie reguluje odrębnie wspólności innych praw

poza współwłasnością rzeczy, do wspólności praw najemców należy stosować

odpowiednio zasadę wynikającą z art. 206 k.c. Przepis ten przewiduje, że każdy ze

współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz

korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i

korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Skoro w orzecznictwie

nie budzi wątpliwości, że zasadę tę należy stosować przy orzekaniu w wyroku

rozwodowym o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania małżonków, także w

odniesieniu do kwater wojskowych, to nie ma powodów, dla których miałaby ona

zostać wyłączona wtedy, gdy z wnioskiem o ustalenie sposobu korzystania z

kwatery wojskowej występuje się odrębnie w postępowaniu nieprocesowym.

Stanowisko takie jest tym bardziej uzasadnione, że po dniu 1 lipca 2004 r. brak

innych regulacji prawnych, które mogłyby zapewnić gwarantowane w art. 75

Konstytucji prawo każdego obywatela do ochrony jego interesów mieszkaniowych.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 390 k.p.c., jak w

uchwale.