III CZP 58/06

Uchwała z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP 58/06

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący)

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa K. przy uczestnictwie Banku

Spółdzielczego w P.Z. o wykreślenie hipoteki zwykłej i hipoteki kaucyjnej, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 21 listopada 2006 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu

postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2006 r.:

„Czy od wniosku o wykreślenie hipoteki, jaki wpłynął po dniu 2 marca 2006 r.,

należy pobrać obecnie zgodnie z treścią art. 46 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167 poz. 1398), połowę opłaty

faktycznie pobranej poprzednio przy wpisie, która została obliczona jako ułamkowa

część opłaty stosunkowej, czy też połowę opłaty, jaką należy pobrać na podstawie

nowej ustawy?”

podjął uchwałę:

Wniosek o wykreślenie hipoteki złożony po wejściu w życie ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr

126, poz. 876) podlega opłacie sądowej w wysokości stanowiącej połowę

opłaty należnej od wniosku o wpis tego prawa określonej w powołanej

ustawie.

Uzasadnienie

Zarządzeniem z dnia 6 marca 2006 r. przewodniczący wydziału ksiąg

wieczystych Sądu Rejonowego w Muszynie ustalił wysokość opłaty sądowej od

wniosku Józefa K. o wykreślenie wpisu hipotek w kwocie 288 zł. Podstawę

wyliczenia wysokości tej opłaty było ustalenie, że od wniosku o wpis hipotek

pobrano opłatę w wysokości 576 zł.

Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, rozpoznając zażalenie wnioskodawcy na to

zarządzenie, powziął wątpliwość, czy od wniosku o wykreślenie hipoteki, który

wpłynął po dniu 2 marca 2006 r., a wpis hipoteki nastąpił przed tym dniem, należy

pobrać zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: "u.k.s.c.") opłatę

stanowiącą połowę opłaty faktycznie pobranej przy wpisie hipoteki, czy też połowę

opłaty, jaką należy pobrać na podstawie nowej ustawy, i zagadnienie to przedstawił

do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 k.p.c.

Sąd Okręgowy podniósł, że wątpliwość dotyczy rozumienia treści powołanego

przepisu, który stanowi, że opłatę od wniosku o wykreślenie wpisu pobiera się w

wysokości połowy opłaty pobranej od wniosku o wpis prawa. Stanowi to istotną

zmianę dotychczasowej regulacji w tym zakresie, wynikającej z § 36

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 1996 r. w sprawie

określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 154, poz. 753 ze

zm.), który przewidywał, że od wniosku o wykreślenie praw pobiera się połowę

wpisu, jaki uiszcza się od wpisu tych praw. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W poprzednio obowiązującym stanie prawnym w orzecznictwie został

utrwalony pogląd, że od wniosku o wykreślenie hipoteki należało pobierać opłatę,

której wysokość była uzależniona od wysokości opłaty przewidzianej przy wpisie

prawa. W konsekwencji jej wysokość nie zależała od opłaty faktycznie pobranej

przy wpisie hipoteki i istniała podstawa do pobrania tej opłaty także wówczas, gdy

przy wpisie prawa opłata nie została wniesiona, np. ze względu na przysługujące

wnioskodawcy zwolnienie od obowiązku jej uiszczenia (por. uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 7 lipca 1993 r., III CZP 86/93, OSNC 1994, nr 1, poz. 13 i z

dnia 30 marca 2006 r., III CZP 18/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 21).

Artykuł 46 u.k.s.c. stanowi, że od wniosku o wykreślenie wpisu w księdze

wieczystej pobiera się połowę opłaty pobranej od wniosku o wpis. Dokonując

wykładni tego przepisu należy uwzględnić, że celem ustawy o kosztach sądowych

było – co do zasady – uregulowanie kwestii związanych z pobieraniem opłat po jej

wejściu w życie. W tym kontekście stosowanie art. 46 u.k.s.c. nie budzi wątpliwości.

Bezsporne jest, że w razie pobrania opłaty od wniosku o wpis prawa w księdze

wieczystej na podstawie przepisów tej ustawy, wniosek o wykreślenie wpisu

podlega opłacie w wysokości o połowę niższej. W tym przypadku sformułowanie

„opłata pobrana od wniosku o wpis” odnosi się do określenia opłaty należnej w przy

wpisie prawa do księgi wieczystej, której wysokość jest zróżnicowana zależnie od

rodzaju prawa podlegającego wpisowi.

W wypadku gdy wniosek o wpis prawa w księdze wieczystej podlegał opłacie

według przepisów poprzednio obowiązujących, a wniosek o wykreślenie prawa

został złożony po wejściu w życie ustawy o kosztach sądowych, ocena jak należy

ustalić wysokość opłaty od wniosku o wykreślenie prawa nie może ograniczać się

wyłącznie do analizy treści art. 46 u.k.s.c., gdyż nie odnosi się ona w żaden sposób

do kwestii intertemporalnych. Należy ponadto uwzględnić, że wyniki interpretacji

normy prawnej powinny być spójne systemowo i spełniać kryterium funkcjonalności.

Wobec treści art. 149 ust. 1 u.k.s.c. należy przyjąć, że w wypadku wniosków o

wykreślenie hipoteki składanych po dniu 2 marca 2006 r. mają do nich

zastosowanie przepisy tej ustawy. Takie rozwiązanie nie powinno prowadzić do

określenia wysokości opłaty od wniosku o wykreślenie hipoteki nawet przez

pośrednie stosowanie przepisów dotychczasowych. Gdyby zaś przyjąć, że

wysokość opłaty od wniosku o wykreślenie hipoteki jest uzależniona od wysokości

wpisu pobranego faktycznie przy dokonaniu wpisu hipoteki, to faktycznie wysokość

należnej obecnie opłaty podlegałaby ustaleniu przy uwzględnieniu przepisów już

nieobowiązujących.

Przyjęcie koncepcji, że opłata od wniosku o wykreślenie hipoteki powinna być

pobrana w wysokości połowy opłaty faktycznie pobranej od wniosku o wpis hipoteki

miałoby jednocześnie wpływ nie tylko na jej wysokość, ale także na rodzaj tej

opłaty. W konsekwencji jej stosowania, od wniosku o wykreślenie hipoteki mogłaby

być pobierana nadal opłata stosunkowa, mimo że przepisy obowiązującej obecnie

ustawy o kosztach sądowych w wypadku wniosków o wpisanie i wykreślenie

hipoteki przewidują opłatę w wysokości stałej.

Ponadto koncepcja, że opłata od wniosku o wykreślenie hipoteki jest

uzależniona od wysokości opłaty faktycznie pobranej przy wpisaniu hipoteki, nie

mogłaby znaleźć zastosowania w wypadkach, w których wpis hipoteki został

dokonany bez uiszczenia opłaty, np. na skutek udzielonego wnioskodawcy

zwolnienia od kosztów sądowych, a nie sposób przyjąć, że brak obowiązku

uiszczenia opłaty od wniosku o wpis hipoteki oznacza automatycznie brak takiego

obowiązku także przy rozpoznawaniu wniosku o wykreślenie hipoteki. Działanie

systemu udzielania zwolnień od kosztów sądowych opiera się na indywidualnej

ocenie sytuacji podmiotu domagającego się uzyskania zwolnienia od kosztów

sądowych i nie polega na przenoszeniu na przyszłość skutków udzielonego

zwolnienia od kosztów w innej sprawie.

Treść art. 46 nie wskazuje również, aby przy stosowaniu ustawy o kosztach

sądowych istniały podstawy do różnicowania wysokości opłaty pobieranej od

wniosku o wykreślenie hipoteki w zależności od chwili, w której dokonano wpisu w

księdze wieczystej, a taki skutek miałoby przyjęcie zasady, że wysokość opłaty

należnej od wniosku o wykreślenie hipoteki jest uzależniona od wysokości opłaty

faktycznie pobranej przy dokonaniu wpisu. Stanowisko, że opłata od wniosku o

wykreślenie hipoteki stanowi połowę opłaty należnej za wpis hipoteki na podstawie

obowiązujących obecnie przepisów i nie jest zależna od wysokości opłaty faktycznie

pobranej za wpis hipoteki, uwzględnia również w wyższym stopniu założenia

towarzyszące wprowadzeniu nowej ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych. Należało do nich uproszczenie i racjonalizacja systemu pobierania

kosztów sądowych.

Z tych względów na podstawie art. 390 k.p.c. orzeczono, jak w uchwale.