IV KK 328/06

WYROK Z DNIA 23 LISTOPADA 2006 R.

IV KK 328/06

Zakaz wynikający z art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego

określonego w ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku

naprawienia szkody, a więc również tego, określonego w art. 72 § 2 k.k.

Przewodniczący: sędzia SN H. Gordon-Krakowska.

Sędziowie SN: A. Kapłon, J. Skwierawski (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz.

Sąd Najwyższy w sprawie Grażyny O., skazanej za przestępstwo

określone w art. 286 § 1 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na roz-

prawie w dniu 23 listopada 2006 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora

Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia

20 września 2004 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej zobowiązania skazanej

Grażyny O. do naprawienia szkody (...).

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 września 2004 r. Graży-

na O. uznana została za winną popełnienia przestępstw określonych w art.

286 § 1 k.k. i w art. 270 § 1 k.k. (dwukrotnie), a Sąd wymierzył jej łącznie

karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem

jej wykonania na okres 3 lat. Ponadto, orzeczeniem stanowiącym pkt 5 tego

wyroku Sąd zobowiązał skazaną – na podstawie art. 72 § 2 k.k. – do na-

2

prawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem określonym w art.

286 § 1 k.k., przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki jawnej „B.” z sie-

dzibą w K. kwoty 106 669,20 zł, w terminie roku od uprawomocnienia się

orzeczenia.

Wyrok Sądu Rejonowego nie został zaskarżony przez żadną ze stron

postępowania i uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego.

Kasację od tego wyroku wniósł – na podstawie art. 521 k.p.k. – Proku-

rator Generalny na korzyść skazanej „w części dotyczącej orzeczenia na

mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody”. W kasacji podniesio-

no zarzut rażącego naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., „polegającego na orze-

czeniu wobec skazanej Grażyny O. na mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku na-

prawienia szkody (...) gdy tymczasem roszczenie wynikające z przestęp-

stwa było już przedmiotem postępowania cywilnego prowadzonego w Wy-

dziale Gospodarczym Sądu Okręgowego w C.” – i wniesiono „o uchylenie

wyroku Sądu Rejonowego w C. w zaskarżonej części”.

Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, pokrzywdzonej spółki, wniósł o

oddalenie kasacji twierdząc, że w chwili orzekania Sądu karnego nie toczy-

ło się inne postępowanie w przedmiocie roszczenia wynikającego z prze-

stępstwa, a zawarta przed Sądem cywilnym ugoda między stronami nie jest

orzeczeniem określonym w art. 777 pkt 1 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 72 § 2 k.k. stanowi materialną podstawę możliwości zo-

bowiązania skazanego do naprawienia szkody w całości lub części w wy-

padku zawieszenia wykonania kary. Możliwość taka jest wyłączona, jeżeli

obowiązek naprawienia szkody orzeczono jako środek karny (art. 39 pkt 5

k.k.) albo zobowiązano sprawcę do uiszczenia świadczenia wymienionego

w art. 39 pkt 7 k.k. W kwestii m.in. zobowiązania do naprawienia szkody

stan prawny uległ zmianie od dnia 1 lipca 2003 r., to jest od chwili wejścia w

życie przepisów ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Ko-

3

deks postępowania karnego... (Dz. U. Nr 17, poz. 155). Nowelą tą wprowa-

dzono zmiany w treści przepisów art. 415 k.p.k. Treść § 5, zastępującego

obowiązujący poprzednio § 6 tego artykułu, uzupełniono zdaniem drugim,

zawierającym klauzulę antykumulacyjną, wyłączającą dopuszczalność

orzeczenia m.in. obowiązku naprawienia szkody „jeżeli roszczenie wynika-

jące z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania al-

bo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono”. Nie ulega wątpliwości, że

wynikający z tej klauzuli zakaz odnosi się w równym stopniu do każdego ze

wskazanych w ustawie wypadków orzekania karnoprawnego obowiązku

naprawienia szkody, niezależnie od podstawy prawnej umożliwiającej wy-

danie takiego orzeczenia – a więc również do przepisu art. 72 § 2 k.k.

Orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody zawarto w wyroku wy-

danym w czasie obowiązywania art. 415 § 5 k.p.k., w brzmieniu ustalonym

wskazaną wyżej ustawą nowelizującą. Przed wydaniem tego wyroku, bo w

dniu 7 kwietnia 2003 r., pokrzywdzona spółka wystąpiła do Sądu Okręgo-

wego w C. z pozwem przeciwko Grażynie O., zawierającym żądanie orze-

czenia nakazu zapłaty kwoty 106 669,20 zł. Nakazem zapłaty z dnia 7 maja

2003 r. Sąd nakazał pozwanej, aby zapłaciła powodowi tę kwotę wraz z od-

setkami. Wniesienie przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty spowodo-

wało wszczęcie postępowania cywilnego, zakończonego w dniu 16 czerwca

2004 r. zawarciem ugody, w której treści pozwana zobowiązała się zapłacić

powodowi należność wynikającą z nakazu zapłaty. Sąd uchylił jednocze-

śnie nakaz zapłaty kwoty 41 734,64 zł, i w tym zakresie umorzył postępo-

wanie. Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej nie przeczył tym ustaleniom w

czasie rozprawy kasacyjnej.

Niezasadny jest zatem podniesiony w czasie rozprawy – dla uzasad-

nienia wniosku o oddalenie kasacji – argument, że w chwili orzekania w tej

sprawie przez Sąd karny roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa

nie było przedmiotem innego postępowania. Toczyło się bowiem postępo-

4

wanie nakazowe, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiedział o tym, o

czym świadczy treść dokumentów pozostających w aktach sprawy oraz do-

puszczenie przez Sąd dowodu z akt sprawy cywilnej. Wskazane wyżej oko-

liczności wyłączały dopuszczalność wydania orzeczenia zobowiązującego

Grażynę O. do naprawienia szkody. Nieistotny jest w tej sytuacji argument

wskazujący na odmienne funkcje i podstawy prawne orzekania o obowiąz-

ku naprawienia szkody, skoro treść art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. przesądza jed-

noznacznie o niedopuszczalności zobowiązania do naprawienia szkody w

postępowaniu karnym w wypadkach określonych w tym przepisie. Nieza-

sadny jest również argument wyprowadzony z treści art. 777 pkt 1 k.p.c. Z

przepisu tego wynika bowiem, że ugoda zawarta przed Sądem powszech-

nym jest również – obok „orzeczenia sądu prawomocnego lub podlegające-

go natychmiastowemu wykonaniu” – tytułem egzekucyjnym. Pozwala to

twierdzić, że stanowi ona o zabezpieczeniu roszczenia pokrzywdzonego w

sposób równie skuteczny, jak określone w tym przepisie orzeczenie sądu.

Należy zatem przyjąć, że zachodziła w niniejszej sprawie okoliczność wyłą-

czająca dopuszczalność orzeczenia w postępowaniu karnym obowiązku

naprawienia szkody.