I PZP 4/06

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r.

I PZP 4/06

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Roman Kuczyński.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2006 r. sprawy

z powództwa Danuty D. przeciwko Gimnazjum [...] w K. o zapłatę, na skutek zagad-

nienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krakowie z dnia 24 sierpnia 2006 r. [...]

„Czy w przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z nauczy-

cielem mianowanym z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela

znajduje zastosowanie art. 41 Kodeksu Pracy ?”

p o d j ą ł uchwałę:

W przypadku istnienia podstaw do rozwiązania stosunku pracy z miano-

wanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z

dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr

97, poz. 674 z zm.) nie stosuje się art. 41 Kodeksu pracy.

U z a s a d n i e n i e

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne

ujawniło się w następującym stanie faktycznym. Powódka Danuta D. była nauczy-

cielem dyplomowanym matematyki zatrudnionym od dnia 1 września 2001 r. na pod-

stawie mianowania w Gimnazjum [...] Zespole Szkół Ogólnokształcących [...] w K.

Pismem z dnia 27 maja 2003 r. otrzymała wypowiedzenie rozwiązujące stosunek

pracy z dniem 31 sierpnia 2003 r. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano zmiany

organizacyjne w szkole powodujące zmniejszenie liczby oddziałów klasowych i

zmianę planu nauczania, uniemożliwiające zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze

zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, jed-

2

nolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm., powoływanej dalej jako Karta

Nauczyciela). W okresie od dnia 3 sierpnia 2002 r. do dnia 2 sierpnia 2003 r. powód-

ka przebywała na płatnym urlopie dla poratowania zdrowia. Jej wynagrodzenie mie-

sięczne wynosiło 2.329,20 zł brutto. Arkusz organizacyjny w swej pierwotnej wersji

zakładał mniejszą liczbę oddziałów w roku szkolnym 2003/2004 niż w roku szkolnym

2002/2003. W związku z zastrzeżeniami jakie rodzice nauczanych przez powódkę

dzieci mieli do prowadzonych przez nią lekcji w roku szkolnym 2001/2002, wystąpili

oni do dyrekcji szkoły żądając reakcji na niepedagogiczne zachowania powódki oraz

zmiany nauczyciela matematyki. Uchwałą rady pedagogicznej z dnia 30 sierpnia

2001 r. powódka wraz z dwojgiem innych nauczycieli została jednogłośnie pozytyw-

nie zaopiniowana do pełnienia dodatkowych czynności określonych jako funkcja

społecznego inspektora pracy.

Zmiany organizacyjne będące przyczyną wypowiedzenia powódce stosunku

pracy polegały na zmniejszeniu liczby oddziałów w Zespole Szkół Ogólnokształcą-

cych w roku szkolnym 2003/2004. W pozwanym Gimnazjum zmniejszenie nastąpiło

o trzy oddziały, a w szkole podstawowej o jeden. Zmniejszeniu uległa także liczba

godzin matematyki. Nauczycieli posiadających kwalifikacje do nauczania matematyki

oprócz powódki było czworo. Powodem wytypowania powódki do zwolnienia był jej

staż pracy, a w szczególności okoliczność, iż aktywnie nauczała tylko przez jeden

miesiąc. Arkusz organizacyjny musi zostać sporządzony na dzień 31 kwietnia roku

poprzedzającego nowy rok szkolny. Z tą datą w 2003 roku zgłoszonych było 48

uczniów, a zatem możliwe było zaplanowanie tylko dwóch oddziałów w I klasie. Na

dzień 26 maja 2003 r. liczba uczniów wynosiła 93, co oznaczało możliwość utworze-

nia jeszcze jednego oddziału, przy czym liczba ta była i tak mniejsza od liczby od-

działów w poprzednim roku szkolnym. Zgodnie z uchwałą [...] Rady Miasta K. z dnia

25 lutego 2004 r., z dniem 31 sierpnia 2004 r. doszło do „wygaszenia” Szkoły Pod-

stawowej [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących [...]. Zespół ten

został rozwiązany, a Gimnazjum [...] stało się stroną stosunku pracy dla zatrudnio-

nych w Zespole pracowników.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powódki zasługuje na uwzględnienie. W

rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do rozwiązania z nią stosunku pracy w

trybie art. 20 Karty Nauczyciela. Powódka, wbrew swoim twierdzeniom, nie była

uprawniona do korzystania ze szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku

pracy w związku z powierzeniem jej pełnienia funkcji społecznego inspektora pracy,

3

ponieważ rada pedagogiczna w dniu 30 sierpnia 2001 r. jedynie zaopiniowała pozy-

tywnie do pełnienia tej funkcji trzy osoby, a ponadto powódka nie pełniła de facto

funkcji społecznego inspektora pracy. Jednakże, w ocenie Sądu pierwszej instancji,

wypowiedzenie stosunku pracy zostało dokonane z naruszeniem przepisów o wypo-

wiadaniu i rozwiązywaniu z pracownikami umów o pracę, ponieważ w chwili złożenia

powódce oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy przebywała ona na płatnym

urlopie dla poratowania zdrowia. Powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z

dnia 21 października 2003 r., I PK 519/02 (OSNP 2004 nr 19, poz. 337), Sąd Rejo-

nowy uznał, że pracodawca naruszył art. 41 k.p., który znajduje zastosowanie rów-

nież w przypadku rozwiązywania stosunku pracy z nauczycielem na podstawie art.

20 Karty Nauczyciela.

W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana podniosła zarzut narusze-

nia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 20 i art. 91c Karty Nauczy-

ciela, polegającą na przyjęciu, że do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi

mianowanemu na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela stosuje się ochronę przed

rozwiązaniem umowy o pracę przewidzianą w art. 41 k.p, a tym samym przyjęcie, że

przepisy Karty Nauczyciela dotyczące rozwiązywania stosunków pracy z nauczycie-

lami z przyczyn określonych w jej art. 20 nie zawierają zupełnej i wyczerpującej re-

gulacji. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, strona pozwana wska-

zała, że przepisy Karty Nauczyciela w zakresie rozwiązania stosunku pracy z nau-

czycielem mianowanym, w trybie art. 20 Karty Nauczyciela, zawierają pełną regula-

cję prawną i w związku z powyższym do rozwiązania stosunku pracy w tym trybie nie

stosuje się art. 41 k.p. Równocześnie stanowisko prezentowane w przytoczonym

przez Sąd Rejonowy wyroku Sądu Najwyższego było odosobnione, w konsekwencji

pogląd o zupełnym unormowaniu rozwiązania z nauczycielem mianowanym stosun-

ku pracy przepisami Karty Nauczyciela należy uznać za ugruntowany na gruncie licz-

nych pozostałych orzeczeń Sądu Najwyższego. Dodatkowym argumentem przema-

wiającym za tym, że do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w

trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie stosuje się art. 41 k.p. jest to, iż żadne przepisy

szczególne, z wyjątkiem właśnie przepisów Karty Nauczyciela, nie ograniczają moż-

liwości wypowiedzenia stosunku pracy tylko do „jednego razu” w roku i w to w okre-

ślonym ustawowo terminie - co jest podyktowane specyfiką zawodu nauczyciela i

specyfiką pracy szkoły. W tym stanie rzeczy nieobecność w pracy nauczyciela w

okresie, w którym dyrektor szkoły jest zobowiązany do dokonywania wypowiedzeń,

4

uniemożliwiałoby pracodawcy dokonanie prawidłowego wyboru nauczycieli do zwol-

nienia, bo jedynym kryterium, jakie decydowałoby o tym wyborze, byłaby obecność

lub nieobecność nauczycieli w tym okresie w pracy. Prowadziłoby to do obniżenia

poziomu nauczania, a nauczyciel nieobecny przewidziany do zwolnienia uzyskiwałby

dodatkową roczną (lub dłuższą) ochronę przed wypowiedzeniem stosunku pracy, co

w ocenie pozwanego mogłoby prowadzić do nadużywania prawa. Powołując się na

pozakodeksowe, szczególne przepisy ograniczające swobodę rozwiązywania sto-

sunku pracy w innych zawodach, pozwany twierdził, że zredagowanie przepisów

Karty Nauczyciela prowadzi do wniosku, że jest to regulacja zupełna i art. 41 k.p.

przy rozwiązywaniu stosunku pracy w trybie art. 20 Karty Nauczyciela nie znajduje

zastosowania. Gdyby ustawodawca miał zamiar zastosować taką ochronę z Kodeksu

pracy, to wyraźnie by na to wskazał poprzez użycie analogicznego sformułowania jak

w przepisach ustawy o pracownikach samorządowych, o pracownikach urzędów

państwowych, czy też w ustawie o służbie cywilnej. W ocenie apelującego, jedna z

ostatnich nowelizacji Karty Nauczyciela, dotycząca konsultacji z organizacją związ-

kową zamiaru wypowiedzenia stosunku pracy, a w szczególności sposób zredago-

wania w związku z tą zmianą przepisów, wskazuje na to, że art. 41 k.p. nie ma za-

stosowania przy dokonywaniu wypowiedzeń na podstawie art. 20 Karty Nauczyciela.

W odpowiedzi na apelację powódka twierdziła, że Sąd Rejonowy prawidłowo

zastosował art. 41 k.p., powołała się na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z

dnia 10 lutego 2005 r., II PK 71/04, którym wprawdzie oddalono kasację pracownika -

nauczyciela, jednakże tylko z przyczyn formalnych. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd

Najwyższy wyraził pogląd, iż nie ma żadnych podstaw do tego, aby urlop dla porato-

wania zdrowia traktować inaczej niż zwykły urlop, a co za tym idzie, że w stosunku

do nauczycieli przebywających na urlopie dla poratowania zdrowia znajduje odpo-

wiednie zastosowanie przepis art. 41 k.p.

Sąd Okręgowy w Krakowie powziął wątpliwości, czy w przypadku istnienia

podstaw do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym z przyczyn

wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, znajduje zastosowanie art. 41

k.p. Rozstrzygnięcie tych wątpliwości ma, zdaniem tego Sądu, podstawowe znacze-

nie dla oceny zasadności apelacji strony pozwanej i w konsekwencji merytorycznej

zasadności roszczenia powódki o odszkodowanie za niezgodne z prawem wypowie-

dzenie stosunku pracy. Argumentem przemawiającym za zasadnością stosowania

art. 41 k.p. przy wypowiadaniu stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu w przy-

5

padkach określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest literalne brzmienie

art. 5 k.p. oraz brak w Karcie Nauczyciela uregulowań, które wprost wyłączałyby sto-

sowanie tego przepisu do opisanej grupy pracowników. Wyłączenie stosowania art.

41 k.p. musiałoby zatem mieć uzasadnienie w takiej wykładni przepisów, która wska-

załaby na jednoznaczną wolę ustawodawcy całościowego i zupełnego uregulowania

kwestii związanych z rozwiązaniem stosunku pracy nauczycieli mianowanych w

Karcie Nauczyciela.

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane były w tej

kwestii rozbieżne stanowiska. Pogląd, iż regulacja ta nie jest wyczerpująca wyraził

Sąd Najwyższy w powołanym przez Sąd Rejonowy wyroku z dnia 21 października

2003 r., I PK 519/02 (OSNP 2004 nr 19, poz. 337). W jego uzasadnieniu Sąd Naj-

wyższy wskazał, że po zmianie treści art. 20 Karty Nauczyciela, wprowadzonej art. 1

pkt 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1996 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (Dz.U.

Nr 87, poz. 396) nie jest dopuszczalna interpretacja, zgodnie z którą regulacja roz-

wiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym zawarta w Karcie Nauczyciela

jest wyczerpująca. Uznał więc, że do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi

mianowanemu na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela stosuje się zarów-

no tryb konsultacji określony w art. 38 k.p., jak również ochronę przed rozwiązaniem

stosunku pracy w okresie niezdolności do pracy z powodu choroby z art. 41 k.p. Za

poglądem, że regulacje zawarte w Karcie Nauczyciela dotyczące rozwiązania sto-

sunku pracy nie są wyczerpujące przemawia analiza regulacji statusu prawnego pra-

cowników mianowanych przyjętych w innych ustawach. Skoro ustawy o pracowni-

kach urzędów państwowych oraz o pracownikach samorządowych, określające prze-

słanki rozwiązania stosunku pracy znacznie precyzyjniej niż Karta Nauczyciela, do-

puszczają konsultację związkową oraz ochronę szczególną przed wypowiedzeniem i

rozwiązaniem stosunku pracy, to tym bardziej instytucje te powinny znajdować za-

stosowanie do wypowiedzenia stosunku pracy nauczycielowi mianowanemu na pod-

stawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela.

Sąd Okręgowy wskazał jednak, że w wyrokach Sądu Najwyższego, które za-

padły po zmianie treści art. 20 Karty Nauczyciela wprowadzonej ustawą z dnia 14

czerwca 1996 r., Sąd Najwyższy konsekwentnie wyrażał pogląd, iż rozwiązanie sto-

sunku pracy z nauczycielami mianowanymi zostało uregulowane w Karcie Nauczy-

ciela w sposób całościowy i wyczerpujący. Pogląd taki został przedstawiony zarówno

w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r., I PK 91/02, jak również w wyrokach: z dnia 25

6

stycznia 2001 r., I PKN 215/00 (OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482), z dnia 11 kwietnia

2001 r., I PKN 343/00 (OSNP 2003 nr 2, poz. 34) oraz z dnia 17 grudnia 2001 r., I

PKN 752/00 (OSNP 2003 nr 24, poz.52). Chociaż te trzy ostatnie orzeczenia dotyczą

stanów faktycznych związanych z przeniesieniem nauczyciela w stan nieczynny, to

jednak w uzasadnieniach tych wyroków przedstawiony został szerszy pogląd prawny

niż konieczny do rozstrzygnięcia tych spraw. Zgodnie z tym poglądem, przepis art.

41 k.p. nie ma w ogóle zastosowania do nauczycieli mianowanych, gdyż rozwiąza-

nie, zmiany, a także nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym unor-

mowane zostały w Karcie Nauczyciela w sposób zupełny. Za taką argumentacją

przemawia okoliczność, że stosunki pracy nauczycieli mianowanych należą do

szczególnych stosunków pracy uregulowanych odrębnym aktami zwanymi pragma-

tykami służbowymi. Wykładnia celowościowa art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela,

który ogranicza możliwość rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w tym

przepisie tylko z końcem roku szkolnego, w sytuacji kiedy plany organizacyjne szkół

sporządzane są dopiero na przełomie kwietnia i maja, również przemawia za inter-

pretacją, iż regulacja ta jest wyczerpująca. Ochrona trwałości stosunku pracy nau-

czyciela mianowanego, która jest dużo szersza niż ochrona trwałości umownego sto-

sunku pracy, uzasadnia interpretację, zgodnie z którą ograniczenia dopuszczalności

lub zmiany tego stosunku mogą być w pewnych sytuacjach mniej rygorystyczne, niż

w przypadku umownego stosunku pracy. Na tej płaszczyźnie rozważań istotne wy-

dają się argumenty strony pozwanej przedstawione w apelacji, iż w sytuacji gdy nau-

czyciel, „który w niezwykle krótkim okresie kiedy może dojść do wypowiedzenia mu

stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela będzie z przyczyn

usprawiedliwionych nieobecny w pracy, zyskuje ochronę przed rozwiązaniem sto-

sunku pracy na dalszy i to co najmniej roczny okres, a niezbędne i uzasadnione re-

dukcje zatrudnienia dotyczą wyłącznie tych nauczycieli, którzy są w pracy obecni i

którzy przy uwzględnieniu jednolitych kryteriów doboru do zwolnienia mogliby pozo-

stać nadal w zatrudnieniu, gdyby tylko nauczyciel nieobecny świadczył pracę”. Sąd

Okręgowy zaznaczył także, że z treści art. 41 k.p. wynika, iż dotyczy on tylko umów o

pracę, a zatem nie powinien mieć zastosowania do pracowników zatrudnionych na

podstawie mianowania, jeśli nie został przeniesiony na płaszczyznę właściwej dla

nich pragmatyki służbowej. Ponadto jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wy-

roku z dnia 11 kwietnia 2001 r., analiza szczególnych (pozakodeksowych) przepisów

ograniczających swobodę rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę prowadzi

7

do wniosku, że ilekroć przepisy te mają być odnoszone do innych niż umowny stosu-

nek pracy, ustawodawca werbalizuje swój zamiar używając sformułowania „rozwią-

zanie (lub wypowiedzenie) stosunku pracy", nie zaś „rozwiązanie (lub wypowiedze-

nie) umowy o pracę". Również fakt i zakres nowelizacji Karty Nauczyciela, polegają-

cy na dodaniu z dniem 31 sierpnia 2004 r. do jej art. 20 ust. 5, przewidującego obo-

wiązek konsultacji rozwiązania stosunku pracy z organizacją związkową, może

wskazywać, że regulacja rozwiązania, nawiązania i zmiany stosunku pracy nauczy-

ciela mianowanego jest w Karcie Nauczyciela zupełna. Konsultacja ta została bo-

wiem wprowadzona tylko w przypadku rozwiązania stosunku pracy za wypowiedze-

niem z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela i reguluje tryb

jej przeprowadzania wyczerpująco, a także nieco inaczej niż w art. 38 k.p. Dopusz-

czalny jest jednak również inny pogląd, zgodnie z którym brak tej regulacji w po-

przednim stanie prawnym nie był wynikiem przemyślanego wyłączenia stosowania

przepisów Kodeksu pracy, a powyższa zmiana ma na celu usunięcie wątpliwości

związanych z interpretacją Karty Nauczyciela. W takiej jednak sytuacji należałoby

przypuszczać, że racjonalny ustawodawca dokonując nowelizacji Karty Nauczyciela

uregulowałby precyzyjniej zasady stosowania przepisów Kodeksu pracy - w tym

również art. 41 - do stosunków pracy nauczycieli mianowanych, którego stosowanie

wielokrotnie budziło w orzecznictwie wątpliwości. Przy ocenie omawianego zagad-

nienia należy również brać pod uwagę rozważania Sądu Najwyższego zawarte w

uzasadnieniu do wyroku z dnia 21 lutego 2002 r. (I PKN 963/00), w którym Sąd Naj-

wyższy dopuścił możliwość przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny z przyczyn

określonych w art. 20 ust. 1 Karta Nauczyciela z pominięciem zastosowania art. 177

k.p., co nie dotyczyło wprawdzie rozwiązania za wypowiedzeniem stosunku pracy z

nauczycielem mianowanym, jednakże dotykało ważkiej kwestii związanej z ochroną

trwałości stosunku pracy kobiet w ciąży. Konsekwencją przeniesienia w stan nie-

czynny jest bowiem ustanie stosunku pracy. Skoro w tak istotnej kwestii Sąd Najwyż-

szy wyłączył spod ochrony przewidzianej w art. 177 k.p. nauczycielkę w ciąży, to

należałoby przyjąć, iż Karta Nauczyciela reguluje wyczerpująco materię dotyczącą

ustania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym.

W końcowej części rozważań Sąd Okręgowy powołał również wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 19 września 1996 r., I PRN 70/96 (OSNAPiUS 1997 nr 7, poz.

113), stwierdzający, że z uwagi na cel urlopu dla poratowania zdrowia, w trakcie

trwania tego urlopu nie jest dopuszczalne rozwiązanie z nauczycielem stosunku

8

pracy, o ile nie zachodzi całkowita likwidacja szkoły. Podkreślił jednak, że w stanie

faktycznym rozpoznawanej sprawy rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło

blisko miesiąc po zakończeniu urlopu dla poratowania zdrowia, a w jego trakcie zło-

żono jej jedynie oświadczenie o wypowiedzeniu stosunku pracy, co jednak związane

jest ze specyfiką możliwości rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2

Karty Nauczyciela. Cel urlopu, na którym przebywała powódka nie został zatem na-

ruszony ani nawet zagrożony. W tej sytuacji, w przypadku dokonania interpretacji,

zgodnie z którą Karta Nauczyciela nie reguluje wyczerpująco rozwiązania stosunku

pracy z nauczycielem mianowanym, powstaje wątpliwość, czy i ewentualnie w jakim

zakresie może znajdować zastosowanie art. 41 k.p., w przypadku rozwiązywania z

takim nauczycielem stosunku pracy w sytuacji określonej w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wykładnia gramatyczna art. 41 k.p., który stanowi, iż pracodawca nie może

wypowiedzieć umowy o pracę w czasie urlopu pracownika, a także w czasie innej

usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli nie upłynął jeszcze okres

uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, nie pozostawia

wątpliwości, że przewidziane w tym przepisie zakazy dotyczą wypowiadania umów o

pracę, a zatem nie dotyczą wypowiadania stosunków pracy opartych na innych niż

umowa o pracę podstawach nawiązania i realizowania takich stosunków prawnych.

Oznacza to, że zakazy wypowiadania umów o pracę zawarte w art. 41 k.p. nie mają

waloru zasady generalnej oddziałującej normatywnie na pozaumowne stosunki

pracy. Już z tej przyczyny trudno byłoby zakładać lub usprawiedliwiać zastosowanie

zakazów wypowiadania umów o pracę do zakazu wypowiadania pozaumownych

stosunków pracy, w tym stosunków pracy z mianowania regulowanych przepisami

szczególnymi pragmatyk służbowych, do których przepisy Kodeksu pracy stosuje się

wyłącznie w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami szczególnymi (art. 5 k.p. i w

szczególności art. 91c Karty Nauczyciela). To, że przepisy Karty Nauczyciela nie za-

wierają unormowania wyłączającego wprost stosowanie art. 41 k.p. do stosunków

pracy mianowanych nauczycieli, nie sprawia, że zakazy wypowiadania umów o pracę

mogą być rozszerzająco rozumiane oraz interpretowane także jako zakazy wypowia-

dania pozaumownych stosunków pracy, w tym stosunku pracy z nominacji, zważyw-

9

szy że w istotnych zakresach dotyczących bytu i trwałości stosunków pracy z miano-

wania szczegółowa materia normatywna pragmatyk służbowych ma charakter zupeł-

ny i wyczerpujący, a Karta Nauczyciela jedynie wyjątkowo i w sposób wyraźny (po-

zytywny) odsyła do stosowania niektórych konkretnie wskazanych przepisów Kodek-

su pracy.

Na takie uwarunkowania (adekwatne w rozpoznawanej sprawie) zwrócił

uwagę Sąd Okręgowy, który trafnie wskazał na dodanie ust. 5 do art. 20 Karty Nau-

czyciela, przewidującego obowiązek konsultacji zamiaru wypowiedzenia nauczycie-

lowi stosunku pracy wyłącznie z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2, co

przemawiało za zamierzoną konkretną interwencją ustawodawcy zmierzającą do

usunięcia pojawiających się niekiedy w orzecznictwie wątpliwości co do obowiązy-

wania konsultacji związkowej zamiaru rozwiązania stosunku pracy z mianowanym

nauczycielem, która w zakresie koniecznego wyboru konkretnego nauczyciela do

zwolnienia z pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela

wywodzona była z racjonalnej potrzeby zapewnienia udziału czynnika społecznego

„w procesie oceny zasadności rozwiązania stosunku pracy na podstawie tego prze-

pisu” (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I

PK 519/02, OSNP 2004 nr 19, poz. 337). Ponadto w rozważanym kontekście do-

strzega się również to, że ilekroć przepisy prawa pracy mają być odnoszone do in-

nych niż umowne stosunki pracy, to ustawodawca werbalizuje taki cel lub zamiar

używając zwrotu „rozwiązanie (lub wypowiedzenie) stosunku pracy”, nie zaś „rozwią-

zanie (lub wypowiedzenie) umowy o pracę” (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyż-

szego z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 343/00, OSNAPiUS 2003 nr 3, poz. 24) i w

tym rozumieniu zakazy z art. 41 k.p. dotyczą wyłącznie wypowiadania umów o pracę.

Powyższe okoliczności sprawiały, że Sąd Najwyższy przychylił się do poglą-

dów, że regulacja sposobów i trybu rozwiązania, zmiany lub rozwiązania stosunku

pracy mianowanego nauczyciela jest w Karcie Nauczyciela wyczerpująca i zupełna,

co prowadzi do uznania, iż art. 41 k.p. reguluje wyłącznie zakazy wypowiadania

umów o pracę, a zatem nie można go odnosić do zakazu wypowiadania pozaumow-

nych stosunków pracy z nominacji ani wprost, ani odpowiednio, ani per analogiam, a

przeto niedopuszczalne jest jego zastosowanie ani na podstawie art. 5 k.p., ani art.

91c Karty Nauczyciela (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., I

PKN 215/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482, z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN

343/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 34 oraz z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN 752/00,

10

OSNP 2003 nr 24, poz. 52). Oznacza to, że przepis art. 41 k.p. nie znajduje w ogóle

zastosowania do nauczycieli mianowanych, w tym w szczególności do rozwiązania

stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1

Karty Nauczyciela, które w przypadku całkowitej likwidacji szkoły (pkt 1) bądź czę-

ściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniej-

szenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dal-

sze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (pkt 2) wymuszają obowiązek

zwolnienia wszystkich nauczycieli, bądź usprawiedliwiają redukcję zatrudnienia nau-

czycieli, którzy nie mogą być dalej zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć. Okoliczno-

ści wskazane w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela wymuszają zatem rozwiązanie sto-

sunku pracy, które następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcz-

nym wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela), a zatem sprawiają, że rozwią-

zanie stosunków pracy z przyczyn wskazanych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela

jest dopuszczalne tylko raz w roku z końcem roku szkolnego. Z tego istotnego dla

sprawy powodu, okolicznościowa usprawiedliwiona nieobecność nauczyciela w pracy

w okresie podejmowania decyzji o zwolnieniu wszystkich nauczycieli w przypadku

całkowitej likwidacji szkoły (pkt 1) bądź wymuszonej obiektywnej redukcji zatrudnie-

nia - w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powo-

dujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania unie-

możliwiających dalsze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć (pkt 2) -

nie może być przeszkodą do rozwiązania stosunków pracy w trybie analizowanego

przepisu.

Równocześnie nie budzi astrzeżeń stanowisko, że wybór nauczyciela do

zwolnienia z pracy w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organiza-

cyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu na-

uczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze

zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela) nie może być dowolny oraz nie powinien

naruszać zasady równego traktowania pracowników (nauczycieli) lub zakazu dys-

kryminacji (art. 112

i 183a

k.p. w związku z art. 91c Karty Nauczyciela). W razie wy-

muszonej obiektywnie potrzeby redukcji zatrudnienia zwolnienie konkretnego nau-

czyciela z pracy powinno opierać się zatem na jednolitych dla wszystkich zatrudnio-

nych kryteriach pozostawienia w zatrudnieniu nauczycieli o wyższych walorach za-

wodowo-dydaktycznych, co prowadzi do usprawiedliwionego rozwiązywania stosun-

ków pracy z nauczycielami o niższych kwalifikacjach lub obniżonej sprawności czy

11

przydatności zawodowej lub dydaktycznej, a nawet zdrowotnej (np. nauczycieli czę-

ściej korzystających ze zwolnień lekarskich). Przy uwarunkowaniach dopuszczają-

cych zwolnienie tylko raz w roku (z końcem roku szkolnego) nauczycieli z przyczyn

określonych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (z zastrzeżeniem ust. 4), uznanie

obowiązywania zakazów wypowiadania stosunków pracy w okolicznościach określo-

nych w art. 41 k.p. mogłoby prowadzić do łamania lub pogwałcenia wymagań obiek-

tywnego wyboru do zwolnienia z pracy nauczycieli mniej przydatnych kosztem nau-

czycieli o wyższych kwalifikacjach zawodowych tylko dlatego, że ci pierwsi w okresie

możliwego wypowiadania stosunków pracy okolicznościowo korzystali z usprawiedli-

wionej nieobecności w pracy. Inaczej rzecz ujmując, obecność w pracy nauczycieli z

wyższymi kwalifikacjami lub walorami zawodowymi w okresie wymuszonego obiek-

tywnymi przyczynami organizacyjnymi szkoły rozwiązywania stosunków pracy byłaby

oczywiście dyskryminującym, a przeto niedopuszczalnym kryterium ograniczającym

możliwości dokonywania wyboru do zwolnienia z pracy tylko spośród obecnych nau-

czycieli w pracy, zamiast spośród wszystkich nauczycieli, a zatem obejmujących

także nauczycieli potencjalnie mniej przydatnych zawodowo, tylko dlatego, że ci

ostatni w okresie dokonywania wypowiedzeń korzystali z usprawiedliwionej nieobec-

ności w pracy.

Powyższe rozważania prowadziły do przyjęcia, że art. 20 Karty Nauczyciela

zawiera regulacje wyczerpujące i zupełne dotyczące przyczyn oraz trybu rozwiązy-

wania stosunków pracy z mianowanymi nauczycielami, a jego prawidłowa wykładnia

nie może niweczyć lub ograniczać wynikającej z tego przepisu kompetencji dyrektora

szkoły do redukcji zatrudnienia wymuszonej obiektywnymi względami organizacyj-

nymi. Takie ograniczenia przez zakazy z art. 41 k.p. mogłyby prowadzić do nieza-

pewnienia nauczycielom dalszego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć w kolej-

nych latach szkolnych. W konsekwencji, reguły całościowej wykładni językowej, lo-

gicznej, celowościowej i systemowej sprzeciwiają się stosowaniu art. 41 k.p. do roz-

wiązywania stosunków pracy z mianowanymi nauczycielami z przyczyn wskazanych

w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela (podobnie - przepis ten nie ma zastosowania do

alternatywnego przeniesienia mianowanego nauczyciela w stan nieczynny - por. wy-

roki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., I PKN 215/00, OSNAPiUS 2002

nr 20, poz. 482 lub powołany już wcześniej wyrok z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN

752/00). Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął o przedstawionym zagadnie-

niu prawnym jak w sentencji.

12

========================================