II PK 102/06

Wyrok z dnia 5 grudnia 2006 r.

II PK 102/06

Wysokość zadośćuczynienia (art. 445 § 1 k.c.) uzależniona jest od nasile-

nia cierpień, długotrwałości choroby, rozmiaru kalectwa oraz trwałości na-

stępstw zdarzenia, przy uwzględnieniu również okoliczności dotyczących życia

osobistego poszkodowanego. Kwestionowanie wysokości zadośćuczynienia w

skardze kasacyjnej możliwe jest wówczas, gdy nastąpiło oczywiste naruszenie

ogólnych kryteriów jej ustalania.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 grudnia

2006 r. sprawy z powództwa Jadwigi B. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie

D. o zadośćuczynienie, na skutek skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apela-

cyjnego we Wrocławiu z dnia 11 października 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną i nie obciążył powódki kosztami postępowania

kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2003 r. [...] uzupełnionym wyrokiem z dnia 15

września 2003 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy,

zasądził od pozwanego Zespołu Opieki Zdrowotnej w G. na rzecz powódki Jadwigi B.

kwotę 100.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia w związku z

zainfekowaniem powódki wirusem HCV typ C w czasie zatrudnienia i oddalił po-

wództwo w pozostałej części. W stosunku do pozwanej Gminy Miejskiej w G. po-

wództwo zostało oddalone w całości. Na skutek apelacji pozwanego Zespołu Opieki

Zdrowotnej w G., wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo, stwierdzając w uzasadnieniu, że po-

zwany Zespół nigdy nie był pracodawcą powódki i nie można przypisać mu odpowie-

2

dzialności cywilnoprawnej za następstwa jej choroby zawodowej. Odpowiedzialność

tę, w ocenie Sądu Apelacyjnego, ponosić powinien Skarb Państwa, który w sprawie

nie brał udziału.

Na skutek kasacji powódki, Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 9 grudnia 2004 r.,

II PK 80/04 (OSNP 2005 nr 14, poz. 211), uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedza-

jący go wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy i przekazał sprawę temu Sądowi do po-

nownego rozpoznania, uznając, że Sąd drugiej instancji dostrzegając, że pozwanym

winien być inny podmiot - (Skarb Państwa - Wojewoda D.) - powinien był uchylić wy-

rok Sądu Okręgowego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę ponownie, postanowieniem z dnia 28 lu-

tego 2005 r., wezwał do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej Skarb

Państwa - Wojewodę D. i wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. [...] zasądził od po-

zwanego na rzecz powódki kwotę 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia, z odsetkami

ustawowymi liczonymi od dnia 28 kwietnia 2005 r. do dnia zapłaty, w pozostałej czę-

ści powództwo w stosunku do tego pozwanego oddalił.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny.

Zespół Opieki Zdrowotnej w G. w okresie do 31 grudnia 1998 r. był jednostką bu-

dżetową Skarbu Państwa. Powódka była zatrudniona w tym Zespole w okresie od 1

grudnia 1981 r. do dnia 31 października 1998 r., a do jej obowiązków należało mię-

dzy innymi prowadzenie szczepień ochronnych. Pismem z dnia 14 września 1998 r.

pozwany ZOZ w G. poinformował powódkę, że z dniem 1 listopada 1998 r. na mocy

art. 231

k.p. jej pracodawcą zostanie Miejski Zespół Zakładów Opieki Podstawowej w

G. Stosunek pracy powódki z tym Zespołem uległ rozwiązaniu z dniem 30 kwietnia

1999 r., przy czym faktycznie nie podjęła ona w nim pracy ze względu na niezdol-

ność do pracy w okresie od 2 listopada 1998 r. do 30 kwietnia 1999 r. Od dnia 1 maja

1999 r. powódka pobiera przyznaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w L. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze stwierdzoną cho-

robą zawodową. W okresie zatrudnienia w Zespole Opieki Zdrowotnej w G. na sku-

tek zakłucia, w bliżej nieustalonych okolicznościach, powódka doznała wirusowego

zapalenia wątroby. Orzeczeniem z dnia 13 kwietnia 1999 r. Lekarz Orzecznik ZUS

ustalił u niej 30 % uszczerbku na zdrowiu spowodowanego skutkami choroby zawo-

dowej. Z uwagi na przebieg schorzenia szanse na całkowite wyleczenie powódki są

znikome. Wyrokiem z dnia 20 października 1999 r. [...] Sąd Rejonowy w Głogowie

zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody D. na rzecz powódki kwotę 9.561 zł wraz z

3

odsetkami ustawowymi tytułem jednorazowego odszkodowania w związku z chorobą

zawodową. W trakcie procesu stan zdrowia powódki uległ dalszemu pogorszeniu.

Poza już wcześniej rozpoznanymi, stwierdzono u niej dalsze choroby, a proces cho-

robowy dość szybko postępuje, powodując zwiększenie uszczerbku na zdrowiu do

60 %. Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Legnicy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-

Oddziału w L. z dnia 9 czerwca 2004 r. i przyznał Jadwidze B. dalsze jednorazowe

odszkodowanie w tytułu choroby zawodowej w kwocie 5.610 zł, ustalając łączny

uszczerbek na zdrowiu w wysokości 60 %. Przy tak ustalonym stanie faktycznym

Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie w

stosunku do Skarbu Państwa - Wojewody D. W ocenie Sądu pierwszej instancji ze-

brany w sprawie materiał dowodowy dał dostateczne podstawy do ustalenia, że po-

wódka będąc pracownikiem pozwanego - jednostki budżetowej Skarbu Państwa -

doznała stałego, ocenianego początkowo na 30 %, a ostatecznie na 60 %

uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby zawodowej. Z zebranego w sprawie mate-

riału dowodowego wynikało również, że do zakażenia doszło podczas świadczenia

przez powódkę pracy pielęgniarki, choć niemożliwe było ustalenie okoliczności w

jakich doszło do zakażenia. W tej sytuacji zachorowanie powódki na wirusowe zapa-

lenie wątroby typu C należało przyczynowo wiązać ze świadczoną przez powódkę

pracą pielęgniarki, tym bardziej, że jak wynika z opinii, jako pielęgniarka należała do

osób o podwyższonym ryzyku zakażenia. W ocenie Sądu pierwszej instancji rosz-

czenie o zasądzenie z tego tytułu kwoty 200.000 zł było wygórowane. Rozpoznając

apelację powódki, wyrokiem z dnia 11 października 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok i zasądził na rzecz powódki kwotę 150.000 zł

tytułem zadośćuczynienia, wskazując 13 marca 2004 r. jako datę, od której należą

się odsetki, oraz orzekł o kosztach postępowania. Sąd drugiej instancji wskazał, że

ustalając wysokość należnego zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy nie wziął w dosta-

tecznym stopniu pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na jego wyso-

kość, a przede wszystkim „stracił z pola widzenia” kompensacyjną funkcję zadość-

uczynienia za doznaną krzywdę. Skutkiem zakażenia był nie tylko stwierdzony 60 %

stały uszczerbek na zdrowiu, ale również całkowita niezdolność do pracy w wyuczo-

nym zawodzie pielęgniarki, a także kumulacja innych chorób. Sąd drugiej instancji

uznał także za słuszny zarzut powódki dotyczący ustalenia daty początkowej termi-

nu, od którego winny być naliczane odsetki za opóźnienie w wypłacie zadośćuczy-

4

nienia. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty

pismem z dnia 3 lutego 2004 r., w którym wyznaczyła pozwanemu czas do spełnie-

nia jej żądania, tj. do 12 marca 2004 r. Tak wiec w ocenie Sądu od dnia 13 marca

2004 r. Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze

spełnieniem świadczenia pieniężnego i od tego dnia winny być naliczane odsetki od

dochodzonej przez powódkę kwoty zadośćuczynienia. Dalej idącą apelację, Sąd

oddalił, uznając jej zarzuty za niezasadne.

Powyższy wyrok zaskarżył w części - pkt II - skargą kasacyjną pełnomocnik

powódki i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 445 § 1 k.c. w związku z

art. 300 k.p., polegające na niewłaściwej wykładni wyrażenia „odpowiednia suma”

tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę i niedostateczne

uwzględnienie przez Sąd drugiej instancji cierpień fizycznych i psychicznych powódki

związanych z chorobą, postępującego pogorszenia stanu jej zdrowia i braku rokowań

na jego poprawę, oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 236 k.p.c., przez

nierozpoznanie wniosku powódki o dopuszczenie dokumentów znajdujących się w

aktach sprawy Sądu Okręgowego we Wrocławiu dla ustalenia daty wezwania po-

zwanego do zapłaty zadośćuczynienia, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz

z orzeczeniem o kosztach postępowania.

W odpowiedzi na skargę, pozwany wniósł o jej oddalenie za przyznaniem

kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do

dwóch kwestii. Pierwsza dotyczy wysokości zadośćuczynienia, druga - początkowej

daty zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie, zgodnie z art. 445

§ 1 k.c., przyznawane jest poszkodowanemu za stanowiące normalne następstwo

działania lub zaniechania sprawcy uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia jako odpo-

wiednia suma, stanowiąca odpłatę za doznaną krzywdę, przy czym krzywdę stanowi

nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zda-

rzenia lub konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w dziedzinie życia osobistego i

społecznego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r., II PR

267/70, OSNCP 1971 nr 6, poz. 103 oraz z dnia 15 lipca 1977 r., IV CR 266/77 i z

5

dnia 23 kwietnia 1969 r., I PR 23/69, niepublikowany). Odnośnie do wysokości za-

dośćuczynienia należy przede wszystkim podnieść, że skorygowanie wysokości za-

sądzonej kwoty zadośćuczynienia możliwe jest wówczas, gdy stwierdza się oczywi-

ste naruszenie ogólnych zasad (kryteriów) ustalania wysokości zadośćuczynienia

(por. przykładowo wyroki z dnia 30 października 2003 r., IV CK 151/02, niepubliko-

wany oraz z dnia 7 listopada 2003 r., V CK 110/03, niepublikowany). Mając na

względzie tę ogólną wskazówkę należy uznać, że zasądzone przez Sąd Apelacyjny

zadośćuczynienie w wysokości 150 000 zł, podwyższone w stosunku do zasądzo-

nego przez Sąd pierwszej instancji, uwzględniające przyznane jednorazowe odszko-

dowanie z tytułu choroby zawodowej, jest odpowiednie w rozumieniu art. 445 § 1 k.c.

i nie wymaga skorygowania. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jednorazowe od-

szkodowanie nie wyrównuje krzywdy związanej z chorobą zawodową, ale ma wpływ

na wysokość należnego zadośćuczynienia (por. wyroki z dnia 12 października 1999

r., II UKN 141/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 29 i z dnia 11 stycznia 2000 r., II UKN

258/99, OSNAPiUS 2001 nr 9, poz. 318 i powołane tam orzecznictwo).

Drugie zagadnienie dotyczyło daty początkowej odsetek od przyznanego za-

dośćuczynienia. Sąd Apelacyjny zmienił także w tym zakresie wyrok Sądu Okręgo-

wego, przyjmując, a Sąd Najwyższy tę ocenę aprobuje, że odsetki winny być nali-

czane od dnia wezwania pozwanego do zapłaty zadośćuczynienia w myśl art. 455

k.c. Powódka wezwała Skarb Państwa - Wojewodę D. do zapłaty żądanej kwoty pi-

smem z dnia 3 lutego 2004 r., wskazując dzień 12 marca 2004 r. jako ostateczny

termin na spełnienie świadczenia. Od dnia 13 marca 2004 r. więc Skarb Państwa

reprezentowany przez Wojewodę D. pozostawał w zwłoce ze spełnieniem świadcze-

nia pieniężnego (art. 481 k.c.) i od tego dnia winny być naliczane odsetki od zasą-

dzonego zadośćuczynienia.

Gdy więc zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, należało na

podstawie art. 39814

§ 1 k.p.c. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono po myśli

art. 102 k.p.c.

========================================