III CZP 119/06

Uchwała z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 119/06

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Urszuli K. przeciwko Powszechnej

Spółdzielni Spożywców "S." w L. o zapłatę, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 7 grudnia 2006 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Legnicy postanowieniem z dnia 28

września 2006 r.:

"Czy waloryzacji uzupełniającej, przewidzianej w art. 41

ustawy z dnia 30

sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. Nr 83, poz. 373 ze zm.) podlegają tylko udziały wnoszone

do spółdzielni w latach 1944-1990, objęte wcześniej waloryzacją tzw. podstawową

na podstawie art. 2 tej ustawy, czy też w waloryzacji uzupełniającej uczestniczą

również udziały z lat 1990-1991, objęte wcześniejszą waloryzacją tzw. dodatkową

na mocy art. 4 ust. 3 wskazanej ustawy?"

podjął uchwałę:

Na podstawie art. 41

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji

udziałów członkowskich w spółdzielniach i zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr

83, poz. 373 ze zm.) nie podlegają waloryzacji udziały wniesione do spółdzielni

w latach 1990-91.

Uzasadnienie

Powódka w pozwie wniesionym przeciwko Powszechnej Spółdzielni

Spożywców „S.” domagała się zapłaty kwoty 1748,93 zł jako należności z tytułu

wypłaty udziałów członkowskich, waloryzowanych zgodnie z przepisami ustawy z

dnia 30 sierpnia 1991 r. o waloryzacji udziałów członkowskich w spółdzielniach i

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 83, poz. 373 ze zm. – dalej: „ustawa z 1991 r.”).

Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki kwotę 1699,68 zł i oddalił powództwo w

pozostałym zakresie.

W apelacji pozwana zarzuciła przyjęcie przez Sąd Rejonowy nieprawidłowej

metody waloryzacji jej udziałów. Między stronami nie istniała rozbieżność stanowisk

co do reguł waloryzacji udziałów na postawie art. 2 i art. 4 ust 3 ustawy z 1991 r.,

natomiast strony prezentowały odmienne interpretacje co możliwości objęcia

waloryzowanych już wkładów powódki dalszą waloryzacją, przewidzianą w art. 41

tej ustawy.

W uchwale nadzwyczajnego zgromadzenia przedstawicieli Powszechnej

Spółdzielni Spożywców „S.” z dnia 29 grudnia 1992 r. nie wskazano, jakie udziały

członkowskie członków tej Spółdzielni mogą być objęte waloryzacją dokonaną na

podstawie art. 41

ustawy z 1991 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że ani ta uchwała, ani

art. 41

ustawy z 1991 r. nie ograniczają możliwości objęcia tzw. waloryzacją

uzupełniającą udziałów wniesionych do Spółdzielni także w latach 1990 i 1991 r.,

toteż waloryzacja taka nie może być ograniczana do udziałów wnoszonych w latach

1944-1989 r.

Analizując wszystkie trzy podstawy waloryzacji udziałów członkowskich

przewidziane w art. 2, art. 4 ust. 3 i art. 41

ustawy z 1991 r., Sąd Okręgowy doszedł

do wniosku, że treść art. 41

ustawy może prowadzić do dokonywania odmiennych

interpretacji; możliwa jest szersza interpretacja tego przepisu, zgodnie z którą okres

wniesienia udziału członkowskiego do spółdzielni nie ma znaczenia i waloryzacją

objęte są wszystkie udziały wniesione do spółdzielni w latach 1944-1999, jak też

można bronić zdania, że waloryzacja na podstawie art. 41

ustawy (tzw.

uzupełniająca) może odnosić się tylko do udziałów wniesionych do spółdzielni w

latach 1990 -1991.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Celem ustawy z 1991 r. było urealnienie wartości udziałów wnoszonych do

wszystkich spółdzielni, z wyjątkiem spółdzielni mieszkaniowych. Stało się tak w z

związku ze znaczną utratą wartości realnej wartości spowodowaną inflacją

nasilającą się zwłaszcza w końcu lat osiemdziesiątych poprzedniego stulecia.

Źródłem finansowego pokrycie waloryzacji miał być fundusz zasobowy spółdzielni.

Zasadniczo waloryzacją objęto udziały członkowskie wnoszone do spółdzielni w

latach 1944-1990. Jako przelicznik waloryzacyjny przyjęto przeciętne

wynagrodzenie w gospodarce uspołecznionej za 1990 r. w relacji do takiego

wynagrodzenia w roku, do którego waloryzacja się odnosi.

W art. 4 ust. 3 ustawy przewidziano waloryzację udziałów członkowskich za

lata 1990-1991, tj. udziałów wniesionych od dnia 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia

1991 r. Waloryzacja taka uzależniona była od tego, czy kwoty wynikające z

waloryzacji udziałów, dokonanej już na podstawie art. 2 ustawy, obejmowały 50 %

funduszu zasobowego. W odniesieniu do tych udziałów wskaźnik waloryzacji nie

mógł być wyższy niż 300%, przy czym ograniczenie to nie dotyczyło udziałów

wnoszonych przez nowo przyjmowanych członków po dacie wejścia w życie

ustawy, tj. po dniu 19 września 1991 r. Nominalny wzrost wartości wkładów po

waloryzacji nie podlegał opodatkowaniu.

Ustawa z dnia 7 października 2002 r. z zmianie ustawy o zmianach w

organizacji i działalności spółdzielczości oraz ustawy o waloryzacji udziałów

członkowskich w spółdzielniach (Dz.U. Nr 80, poz. 406 – dalej: „ustawa z 1992 r.”)

dodała do ustawy z 1991 r. art. 41

, przewidujący możliwość dokonania kolejnej

waloryzacji udziałów członkowskich. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli waloryzacji nie

dokonano lub waloryzacja dokonana na podstawie art. 2 i 4 ust. 3 objęła 50 %

funduszu zasobowego, walne zgromadzenie spółdzielni może, w terminie do dnia

30 czerwca 1993 r., podjąć uchwałę o waloryzacji udziałów członkowskich z

pozostałego funduszu przeznaczonego na waloryzację na podstawie samodzielnie

przyjętego wskaźnika przeliczeniowego, przy zachowaniu zasady proporcjonalności

do dotychczasowych, zgodnie z art. 2, wskaźników przeliczeniowych. Ta nowa

podstawa prawna dokonania waloryzacji spowodowała pojawienie się zagadnienia,

czy obejmuje ona wyłącznie udziały wnoszone do spółdzielni w latach 1944-1989,

czy również udziały z lat 1990-1991 r. Chodzi więc o kwestię przedmiotowego

zakresu takiej waloryzacji.

W ocenie Sądu Najwyższego, istnieją uzasadnione racje prawne do przyjęcia

ograniczonego przedmiotowo zasięgu waloryzacji udziałów członkowskich na

podstawie art. 41

ustawy z 1991 r. Nawiązanie w treści art. 41

do art. 2 i 4 ust. 3 nie

może być tłumaczone w ten sposób, że jeżeli nie dokonano waloryzacji albo jeżeli

waloryzacja, podjęta na podstawie art. 2 i art. 4 ust. 3, nie wyczerpała 50 %

funduszu zasobowego, to dopuszczalna jest dalsza waloryzacja obejmująca udziały

z lat 1944-1989 i udziały z lat 1990-1991, nie taki jest bowiem prawny sens

wspomnianego odesłania. W art. 41

ust. 1 wspomina się o art. 2 i art. 4 ust. 3

jedynie w tym sensie, że dokonana na postawie tych przepisów waloryzacja

ostatecznie „nie objęła 50 % funduszu zasobowego”, a więc w danej spółdzielni

pozostały jeszcze środki pieniężne (w ramach funduszu zasobowego), które

mogłyby być przeznaczone na kolejną waloryzację. Ponadto jeżeli w omawianym

przepisie nie wspomina się o czasie wniesienia udziałów członkowskich, to taki stan

rzeczy nie oznacza możliwości przyjęcia takiej interpretacji, zgodnie z którą

należałoby nim objąć wszystkie udziały objęte ustawą, tj. udziały wnoszone w latach

1944-1989 i w latach 1990-1991. Zastosowanie w omawianej sytuacji reguły

interpretacyjnej lege non distinguente byłoby zatem wątpliwe.

Dla określenia zakresu przedmiotowego przepisu art. 41

ust. 1 ustawy nie bez

znaczenia pozostaje systematyka ustawy z 1991 r. Zgodnie z art. 1 ust. tej ustawy,

waloryzacją są objęte w zasadzie udziały wnoszone do spółdzielni w latach 1944-

1990, toteż właściwszy jest wniosek, że pominięcie w art. 41

ustawy regulacji

odnoszącej się do czasu wniesienia udziału oznacza, iż waloryzacją na podstawie

tego przepisu objęte są udziały, o których wspomina się w art. 1 ust. 1 ustawy. Nie

ma przy tym znaczenia fakt, że art. 41

ustawy pojawił się dopiero w 1992 r., skoro

nadal art. 1 ust. 1 tej ustawy ma znaczenie wyeksponowanej przez ustawodawcę

reguły, a treść art. 41

nie wskazuje ma to, że chodzi tu o przepis szczególny w

stosunku do art. 1 ust. 1 ustawy. Dopiero w treści art. 4 ust. 3 ustawy wspomniano

wyraźnie o tym, że waloryzacji dokonaną na podstawie tego przepisu mogą

podlegać również wpłaty na fundusz udziałowy, wnoszone w latach 1990 -1991.

O zakresie zastosowania waloryzacji udziałów członkowskich, przewidzianej w

art. 41

, może świadczyć także samo nawiązanie w tym przepisie do sposobu

waloryzacji. Skoro odwołano się tu wyraźnie do zasady proporcjonalności w

zakresie dokonywania waloryzacji udziałów członkowskich, a zasadę tę przyjęto

właśnie w art. 2 ust. 1 ustawy, to waloryzacją na podstawie art. 41

mogą być objęte

tylko udziały przewidziane w art. 2, tj. udziały wnoszone do spółdzielni w latach

1944-1990.

Nie bez znaczenia są także argumenty bardziej ogólne. Jeżeli w związku ze

zmianami w ustawie z 1991 r. i wprowadzeniem do niej art. 41

nie dokonano zmian

reguły wyrażonej w art. 1 ust. 1 ustawy (objęcie waloryzacją przede wszystkim

udziałów z lat 1944-1990), to może to świadczyć o intencji nieobejmowania

waloryzacją uzupełniającą udziałów wnoszonych później, tj. w latach 1990-1991.

Sformułowane w ustawie przesłanki dotyczące finansowego pokrywania wszystkich

trzech typów waloryzacji udziałów członkowskich – na podstawie art. 2, art. 4 ust. 3

i art. 41

ustawy – z funduszu zasobowego mają na celu zapobieganie nadmiernemu

uszczuplaniu funduszu zasobowego spółdzielni. Rozszerzanie waloryzacji na

udziały członkowskie nieobjęte wyraźnie art. 41

niewątpliwie prowadziłoby do

takiego uszczuplania. Systematyka omawianej ustawy wskazuje, że preferowana

jest waloryzacja udziałów wnoszonych do spółdzielni w latach 1944-1990, co

oznacza zamiar ustawodawcy urealniania tych udziałów w odniesieniu do członków

z dłuższym stażem członkowskim.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione

zagadnienia prawne, jak w uchwale.