I PK 143/06

Wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r.

I PK 143/06

Publiczny zakład opieki zdrowotnej będący jednostką badawczo-rozwo-

jową wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie

posiada statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o któ-

rym mowa w art. 35b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdro-

wotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr

14, poz. 89).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia

2006 r. sprawy z powództwa Izabeli M., Jolanty M., Barbary M. przeciwko Instytutowi

Medycyny Pracy [...] w Ł. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej strony po-

zwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ło-

dzi z dnia 16 stycznia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania i orze-

czenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi zasądził od Instytutu Medycyny Pracy

[...] w Ł. na rzecz powódek Izabeli M., Jolanty M. i Barbary M. kwoty po 11.166,05 zł

tytułem wyrównania ich wynagrodzeń za pracę (wraz z ustawowymi odsetkami). Pod-

stawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Powódki są zatrudnione u strony pozwanej na podstawie umów o pracę za-

wartych przed dniem 1 stycznia 2001 r. na stanowiskach pielęgniarek w szpitalu kli-

nicznym. Od dnia 1 stycznia 2001 r. pracodawca nie podwyższył im wynagrodzenia.

2

Decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nr R-MZ/0211/1998 z dnia 3 grudnia

1998 r., wydaną na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o za-

kładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 stycznia 1992 r. w sprawie rejestru

zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 9, poz. 37) wpisano Instytut Medycyny Pracy w

Ł. jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru zakładów opieki zdrowotnej

prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, który jest dla pozwanego

Instytutu organem założycielskim. W zakresie gospodarki finansowej wskazano, iż

Instytut ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej. Strona po-

zwana została także wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Są-

dowego jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie została natomiast wpisana do

rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez sąd rejestrowy z uzasad-

nieniem, że nie można mieć podwójnej osobowości prawnej, raz z mocy ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych a drugi raz z mocy wpisu jako zakład opieki

zdrowotnej.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał, że wpisanie

pozwanego Instytutu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nastąpiło zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o za-

kładach opieki zdrowotnej. Rejestr ten obejmuje między innymi zakłady opieki zdro-

wotnej utworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej (art. 8

ust. 1 pkt 1 ustawy). Okoliczność, że organem założycielskim strony pozwanej jest

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej przesądza o statusie prawnym pozwanego In-

stytutu w odniesieniu do prowadzonej gospodarki finansowej i w tym zakresie naka-

zuje uznać go za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu art.

35b ust. 1 ustawy. Stosownie bowiem do brzmienia powołanego przepisu publiczny

zakład opieki zdrowotnej utworzony przez ministra lub centralny organ administracji

rządowej prowadzony jest w formie samodzielnego zakładu, pokrywającego z posia-

danych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań, z za-

strzeżeniem art. 35c i 35d. Przedstawionego poglądu nie zmienia zastrzeżenie z art.

35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu realizacji

zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowot-

nych (art. 1 ust. 2 ustawy) prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wy-

mienionych w art. 8a ust. 2. Zgodnie z wymienionym przepisem do tego rodzaju pu-

3

blicznego zakładu opieki zdrowotnej stosuje się w pierwszej kolejności przepisy

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z zachowaniem przepisów o jednostkach ba-

dawczo-rozwojowych. W ocenie Sądu Rejonowego istotna jest również okoliczność,

że organ, który utworzył pozwany Instytut i dokonał wpisu do rejestru publicznych

zakładów opieki zdrowotnej określił, iż w zakresie gospodarki finansowej pozwanego

Instytutu jako zakładu opieki zdrowotnej ma on być traktowany jak samodzielny pu-

bliczny zakład opieki zdrowotnej. Taka forma prowadzenia gospodarki finansowej

zgodna jest z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-

rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.), stanowiącym,

że jednostka badawczo-rozwojowa gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą

częścią mienia ogólnonarodowego oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ra-

mach posiadanych środków, kierując się zasadami efektywności ich wykorzystania.

Za nieistotną uznał natomiast Sąd Rejonowy okoliczność, że strona pozwana nie

została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym zgodnie z dyspozycją art.

35b powołanej ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, powołując się na podobny po-

gląd wyrażony w tym zakresie przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie [...] dotyczą-

cej roszczeń skierowanych przeciwko Instytutowi Centrum Zdrowia Matki Polki w Ł.

W konsekwencji Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że nie podwyższając powód-

kom wynagrodzenia za pracę za sporny okres, strona pozwana nie wywiązała się z

obowiązku wynikającego z art. 4a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przed-

siębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił apelację strony pozwanej, podzielając poczynione przez

Sąd pierwszej instancji ustalenia i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. W ocenie

Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut jest zakładem opieki

zdrowotnej, gdyż decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998

r. nr R-MZ/0211/1998 wpisany został do prowadzonego przez niego rejestru takich

zakładów, a kolejne decyzje nie zmieniły tego stanu rzeczy. Strona pozwana jest

nadal wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej i prowadzi między innymi

szpital kliniczny, w którym powódki pracują w charakterze pielęgniarek. Za uznaniem

strony pozwanej za zakład opieki zdrowotnej przemawia więc także okoliczność, że

poza realizacją zadań związanych z prowadzeniem badań naukowych i prac badaw-

4

czo-rozwojowych realizuje ona zadania związane z udzielaniem świadczeń zdrowot-

nych i promocją zdrowia, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej. Skoro stronę pozwaną jako zakład opieki zdrowotnej utworzył organ

określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przeto jest ona publicznym zakładem opieki

zdrowotnej stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy. A zatem w zakresie, w jakim realizowa-

ne są przez pozwany Instytut zadania z zakresu udzielania świadczeń zdrowotnych i

promocji zdrowia, stosuje się do niego przepisy ustawy o publicznych zakładach

opieki zdrowotnej, w szczególności przepisy dotyczące zasad gospodarki majątkowej

i finansowej. Przepis art. 35d ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi, iż pu-

bliczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2, prowa-

dzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2

ustawy (to jest w formach znanych ustawie), z zachowaniem przepisów o jednost-

kach badawczo-rozwojowych. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej rozróżnia jedy-

nie trzy formy prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej: samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej, zakład budżetowy i jednostka budżetowa. W

konsekwencji publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony

w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy (organ administracji publicznej) w celu prowadzenia ba-

dań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świad-

czeń zdrowotnych i promocją zdrowia, prowadzony jest w formie mieszanej, to jest

stosownie do art. 35b ust. 1 ustawy w formie samodzielnego zakładu z zachowaniem

przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych w pozostałym zakresie (art. 35d),

chyba że jest prowadzony w formie zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej

(art. 35c). Niesporne jest, że pozwany Instytut nie jest zakładem budżetowym ani

jednostką budżetową, a zatem jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowa-

dzonym w formie samodzielnego zakładu, do którego w zakresie udzielania świad-

czeń zdrowotnych i promocji zdrowia należy stosować przepisy odnoszące się do

samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej. W konsekwencji jest on objęty hipotezą

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw i powinien był podwyższyć powódkom wynagrodzenie zgodnie z dyspozycją

tego przepisu. W omawianym zakresie Sąd drugiej instancji powołał się na uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 1),

w której wyrażony został pogląd, że spółka z o.o. utworzona przez jednostkę samo-

5

rządu terytorialnego ma - w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji

zdrowia - status samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, choćby

działalność tę prowadziła przez wewnętrzną jednostkę organizacyjną nazwaną nie-

publicznym zakładem opieki zdrowotnej (art. 8 ust. 2 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej). Uchwała ta daje podstawę do rozumienia pojęcia samodzielnego pu-

blicznego zakładu opieki zdrowotnej szerzej, niż by to wynikało z brzmienia przepi-

sów ustawy, a rozszerzający kierunek wykładni wynika w szczególności z określonej

w art. 183c

k.p. zasady równego wynagrodzenia dla pracowników wykonujących jed-

nakową pracę. W chwili powstania roszczeń powódek strona pozwana była niewąt-

pliwie określana jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, co jedno-

znacznie wynika z decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998

r., a późniejsze liczne zmiany tej decyzji dokonane w 2005 r. nie mogą mieć wpływu

na roszczenia dotyczące okresu od grudnia 2001 r. do listopada 2004 r., gdyż naru-

szałoby to zasadę pewności prawa i zasadę ochrony praw nabytych. Rejestr prowa-

dzony przez Ministra Zdrowia jest rejestrem zakładów opieki zdrowotnej a nie reje-

strem zakładów samodzielnych i z tego względu bez znaczenia jest brak w treści

wpisu dokonanego do tego rejestru wzmianki określającej expressis verbis stronę

pozwaną mianem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Bez zna-

czenia jest również brak wpisu pozwanego Instytutu do Krajowego Rejestru Sądo-

wego jako samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, a wpisanie go jako

jednostki badawczo-rozwojowej. Podwójny wpis powodowałby bowiem kolizję tytułów

do uzyskania osobowości prawnej, a z brzmienia art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej wynika, że taki wpis nadawałby pozwanemu Instytutowi jedynie

osobowość prawną, nie czyniłby zaś z niego samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła: 1)

naruszenie prawa materialnego, przez a) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 4a

ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw oraz

art. 35d i art. 35 b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej,

polegające na przyjęciu, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu

prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 ustawy o zakła-

6

dach opieki zdrowotnej), prowadzony w formie przewidzianej w przepisach wymie-

nionych w art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zatem w formie jed-

nostki badawczo-rozwojowej przewidzianej przez ustawę o jednostkach badawczo-

rozwojowych, jest równocześnie (także) samodzielnym, publicznym zakładem opieki

zdrowotnej, o którym mowa w art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowa-

nia przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, a więc inną na gruncie ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bo-

wiem określoną w sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki

zdrowotnej (także jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35b ustawy o zakła-

dach opieki zdrowotnej, co nakazuje przyjmować, że o tym, w jakiej formie jest pro-

wadzony zakład, decyduje organ tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz

wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym, a nie deklaratoryjny wpis w rejestrze zakła-

dów opieki zdrowotnej oraz b) błędną wykładnię art. 8a ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej, zgodnie z którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o jednost-

kach badawczo-rozwojowych, a następnie przepisy ustawy o zakładach opieki zdro-

wotnej, a zwrot „z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych"

użyty w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej oznacza porządkujące i systematy-

zujące odesłanie do innych przepisów zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej,

a nadto 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, to jest art. 244 k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę domniemań prawnych

wynikających z dokumentów urzędowych jakimi są: wypis z Krajowego Rejestru Są-

dowego, w którym pozwany Instytut jest wpisany jako przedsiębiorca będący jed-

nostką badawczo-rozwojową oraz aktualny wpis w rejestrze zakładów opieki zdro-

wotnej, zgodnie z którym jest on jednostką badawczo-rozwojową, która to okolicz-

ność wpływa bezpośrednio na rozstrzygnięcie w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów

postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozwany Instytut jest jed-

nostką badawczo-rozwojową, powołaną uchwałą Nr 54/54 Rady Ministrów z dnia 30

7

stycznia 1954 r. i działającą na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednost-

kach badawczo-rozwojowych. W tym też charakterze został wpisany do Krajowego

Rejestru Sądowego. Jednocześnie jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej pro-

wadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej stosownie do art. 35d w związku

z art. 1 ust. 2 i art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Forma ta jest

czwartą, obok zakładu budżetowego, jednostki budżetowej i samodzielnego publicz-

nego zakładu opieki zdrowotnej, formą organizacyjno-prawną publicznego zakładu

opieki zdrowotnej. Brzmienie art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

oznacza, że jej przepisy mają zastosowanie do jednostek badawczo-rozwojowych

jedynie wówczas, gdy przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie

regulują danej dziedziny spraw. Pozwany Instytut prowadzi gospodarkę finansową

właściwą dla jednostek badawczo-rozwojowych, a o formie tej gospodarki decyduje

Minister Nauki (wcześniej Minister Finansów), nie zaś organ założycielski, jak ma to

miejsce w przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Działalność strony pozwanej fi-

nansowana jest z różnych źródeł, które z kolei służą finansowaniu całości zobowią-

zań Instytutu. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

4 kwietnia 2004 r., III CKN 1246/00, skarżący wskazał, że skoro komórki organiza-

cyjne udzielające świadczeń zdrowotnych pozostają w strukturze organizacyjnej

strony pozwanej i stanowią jej integralną część, to nie mogą być traktowane jako od-

rębny zakład opieki zdrowotnej działający w formie zakładu samodzielnego. Nato-

miast przyjęcie poglądu zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku doprowadziłoby

do konieczności uznania wszystkich pracowników strony pozwanej za pracowników

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Skarżący przyznał, że istotnie w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 3 grudnia 1998 r. znalazł się niezgodny z przepisami ustawy o jednostkach ba-

dawczo-rozwojowych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zapis, iż strona pozwa-

na prowadzi gospodarkę finansową jako samodzielny publiczny zakład opieki zdro-

wotnej. Wpis ten jednak miał charakter deklaratoryjny, a tym samym nie przesądzał o

formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej. Podyktowany był na-

tomiast obowiązującym wówczas przepisem zawartym w ustawie o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym, przewidującym w pierwszym roku obowiązywania

ustawy zawieranie umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samo-

dzielnymi zakładami opieki zdrowotnej. Nieważność decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r.

w części dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej pozwanego Instytutu została

8

stwierdzona decyzją Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r. Sądy obu instancji nie

uwzględniły okoliczności, że - pomimo dokonywania w późniejszym okresie kolejnych

zmian decyzji w tym zakresie - w dacie wyrokowania w obrocie prawnym funkcjono-

wały decyzje Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez pozwany Instytut

gospodarki finansowej właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyj-

nym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45) pra-

cownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przysługuje od

dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na zasa-

dach określonych w przepisach tej ustawy. Powołana ustawa nie znajduje zatem

zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej i pracow-

ników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie posiadają statusu sa-

modzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W orzecznictwie Sądu Naj-

wyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy ma charakter incydentalny (przejścio-

wy) i wyjątkowy i dlatego nie może podlegać wykładni rozszerzającej, a w konse-

kwencji stosuje się go tylko do tych samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, które powstały przed dniem 1 stycznia 2001 r. i działały nadal po tej da-

cie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników (por. uchwałę z dnia 10 lutego 2005 r.,

II PZP 13/04, OSNP 2005 nr 11, poz. 153 oraz wyrok z dnia 23 lutego 2005 r., III PK

65/04, OSNP 2005 nr 20, poz. 320). Ustawodawca ograniczył zakres podmiotowy

zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego treści pojęciem „samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja zawarta jest w przepisach

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz.

408 ze zm.). Skoro przepis art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie powinien być -

w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego - interpretowany wąsko, to tym samym

brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia samodzielnego publicznego

9

zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu innej treści, niż przyjęta w

innych przepisach prawa. Taki pogląd wyrażony został w uzasadnieniu uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05

(dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą zakład opieki zdrowotnej utworzony

przez spółkę akcyjną, w której większość akcji mają jednostki samorządu terytorial-

nego, nie jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. W konsekwencji w uchwale tej nie podzie-

lono stanowiska zawartego w uchwale trzyosobowego składu Sądu Najwyższego z

dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 1), na którą powołał się

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zatem znaczenie kwestia, czy

pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, po-

wstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i w takiej formie po dacie tej działającym.

Przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, która weszła w życie z dniem 15

stycznia 1992 r., były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33

ust. 1 ustawy w pierwotnym brzmieniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej był

szpital utworzony przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze

środków publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również

szpitale kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją ce-

lów naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w instytutach (jednostkach badaw-

czo-rozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy go-

spodarka finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być prowadzona

w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach określonych w

prawie budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego, z posiada-

nych środków i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania na za-

sadach określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia publicz-

nego zakładu opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o za-

kładach opieki zdrowotnej została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r.

o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w

życie z dniem 5 grudnia 1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o za-

kładach opieki zdrowotnej, przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej

może być również utworzony i prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i

prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i

10

promocją zdrowia (pkt 1) lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powią-

zaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5

grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1 dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki

zdrowotnej jest również inny, niż wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki

określone w ustawie. Ze wskazaną datą utracił moc art. 49 ustawy, dodano nato-

miast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej

ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych, a w ust. 3

- że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art.

1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnic-

twie wyższym w zakresie spraw nieuregulowanych w niniejszej ustawie. Przepis ust.

4 dotyczył publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębior-

stwo państwowe PKP. Jednoznacznie zatem ustawodawca powiązał szpitale klinicz-

ne wyłącznie ze szkołami wyższymi, odstępując od ich powiązania z jednostkami ba-

dawczo-rozwojowymi. Konsekwencją powyższych zmian było dodanie do ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej art. 35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdro-

wotnej utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewi-

dzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r.

zmienione zostało brzmienie art. 63 ustawy, który określił szpital kliniczny jako jed-

nostkę organizacyjną państwowej uczelni medycznej oraz państwowej uczelni pro-

wadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, które

to uczelnie uczestniczą w systemie ochrony zdrowia realizując poprzez szpitale kli-

niczne cele określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy (ust. 1 i 2), a także publiczny za-

kład opieki zdrowotnej uczestniczący w systemie ochrony zdrowia w powiązaniu z

realizacją celów naukowych i dydaktycznych, utworzony przez Ministra Obrony Na-

rodowej (ust. 3). Przepis art. 63 ustawy utracił moc z dniem 30 grudnia 1998 r., a w

art. 14 ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 20 czerwca

1997 r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustaw: o

zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie lekarza, o zawodach pielęgniarki i położnej,

o szkolnictwie wyższym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 161, poz.

1115) przyjęto, że szpitale kliniczne zostaną przekształcone w samodzielne publicz-

ne zakłady opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej.

11

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach ba-

dawczo-rozwojowych (instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status zakładów

opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek, albo-

wiem nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne ani też nie zostały prze-

kształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w

przypadku szpitali klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych.

Nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut, posiadający jednolitą strukturę

organizacyjną, jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20

czerwca 1997 r. oraz posiada status publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym

mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 35b ustawy w brzmieniu obowiązu-

jącym zarówno przed dniem 1 stycznia 2001 r., jak i po tej dacie, samodzielnym pu-

blicznym zakładem opieki zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej, utwo-

rzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 - 3, prowadzący gospodarkę finan-

sową na zasadach określonych w ustawie i prowadzony w formie samodzielnego

zakładu posiadającego osobowość prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d.

Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1 ustawy zasada, iż publiczny zakład opieki

zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 - 3 prowadzony jest

w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w

przypadkach określonych w przepisach art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich

stanowi o możliwości prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na podstawie decyzji organu, który

utworzył zakład, z zastrzeżeniem art. 35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. odnosił się do publicznego zakładu

opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego

zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie

Koleje Państwowe”, stanowiąc, że są one prowadzone w formie przewidzianej w

przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 - 4 ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998

r. do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust.

2 pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu

z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia) stosuje się przepisy ni-

niejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych.

Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utwo-

12

rzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stosuje się

przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje Państwowe” w zakresie

spraw nieuregulowanych w niniejszej ustawie (a więc tak samo jak ust. 3, skreślony z

dniem 30 grudnia 1998 r., dotyczący publicznego zakładu opieki zdrowotnej utwo-

rzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). O ile zatem w przypadku

wymienionym w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3) przepisy ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne przepisy

wyłącznie w sprawach w ustawie tej nieuregulowanych, o tyle w sytuacji wymienionej

w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczo-rozwojo-

wych, co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdowały

zastosowanie w sytuacjach przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych nie-

przewidzianych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można rozumieć w ten

sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i art. 35c form

prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia - jak zdaje

się to przyjmować Sąd drugiej instancji - prowadzenie publicznego zakładu opieki

zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie jednostki badawczo-rozwojowej i sa-

modzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej). Należy zwrócić uwagę, że sa-

modzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na

zasadach określonych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 2), pu-

bliczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki budżetowej lub za-

kładu budżetowego - na zasadach określonych w prawie budżetowym (art. 35c), a

obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, natomiast pu-

bliczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki badawczo-rozwojo-

wej - na zasadach określonych dla jednostek badawczo-rozwojowych przez Ministra

Finansów w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw nauki (art. 19 ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych), aktualnie przez ministra właściwego do spraw

nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów. Niesporne jest przy

tym w sprawie, że szpital, w którym zatrudnione są powódki, nie jest wyodrębnioną

ze struktury pozwanego Instytutu jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm

finansowania różnych rodzajów prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową

działalności nie przesądza o tym, że jest ona samodzielnym publicznym zakładem

opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach zarówno ustawy o zakła-

dach opieki zdrowotnej, jak i ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Analiza

13

powołanych wyżej przepisów wskazuje bowiem, że publiczny zakład opieki zdrowot-

nej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w celu, o którym

mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie państwową jednostką organizacyjną

wyodrębnioną pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym,

utworzoną w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art.

1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, jedno-

lity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) i uczestniczącą w systemie ochrony

zdrowia (art. 2 ust. 3a tej ustawy) jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej pro-

wadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej, gdyż taki jego status prawny

został zachowany przepisem art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Do

takiego publicznego zakładu przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdują

zastosowanie wyłącznie w zakresie prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej,

ten przedmiot jego działalności nie jest bowiem objęty przepisami o jednostkach ba-

dawczo-rozwojowych.

Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru

zakładów opieki zdrowotnej ma znaczenie o tyle, że dopiero po jego uzyskaniu za-

kład opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakła-

dach opieki zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać

nadto wpis do prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów

opieki zdrowotnej (od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Kra-

jowym Rejestrze Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b

ust. 3 i 4 ustawy). Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści

wpisu pozwanego Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż

sąd pracy takim prawomocnym wpisem o charakterze konstytutywnym jest związany.

Postanowienie sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-rozwojo-

wych (art. 12 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub rejestru publicznych

zakładów opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej)

przesądza o ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot statusu

bądź jednostki badawczo-rozwojowej bądź samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej. Taki zakład jest bowiem inną od jednostki badawczo-rozwojowej

kategorią osoby prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-rozwo-

jowa figuruje w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie może

mieć statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (por. także uza-

sadnienie powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

14

dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05). Również w uzasadnieniu przytoczonego w

skardze kasacyjnej wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (niepublikowa-

ny) Sąd Najwyższy stwierdził, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są

integralnym elementem struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały

przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące oso-

bowość prawną z chwilą wpisu do rejestru sądowego. Natomiast jednostki badaw-

czo-rozwojowe jako takie nie mogły być przekształcone w samodzielne publiczne

zakłady opieki zdrowotnej przy założeniu zachowania przez nie swojego dotychcza-

sowego statusu prawnego. Nie mogłoby być bowiem tak, że dany podmiot pozosta-

wałby zarazem samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej i jednostką

badawczo-rozwojową. W konsekwencji brak jest w niniejszej sprawie podstaw, aby

pozwany Instytut, będący jednostką badawczo-rozwojową wpisaną w takim charakte-

rze do rejestru przedsiębiorców, uznać za samodzielny publiczny zakład opieki zdro-

wotnej, do pracowników którego znajduje zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z

dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przecięt-

nych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw.

Z powyższych względów na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku.

========================================