I PK 144/06

Sygn. akt I PK 144/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa R. R.

przeciwko Instytutowi Medycyny Pracy im. (...)

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 14 grudnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ł.

z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt (...),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 9 marca 2005 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zasądził od Instytutu Medycyny Pracy im. (...) na rzecz powódki R. R.

kwotę 11.166,05 złotych tytułem wyrównania wynagrodzenia za pracę wraz z

ustawowymi odsetkami. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia

faktyczne.

Powódka była zatrudniona w pozwanym Instytucie od 1985 r. w pełnym

wymiarze czasu pracy na stanowisku pielęgniarki w Klinice Ostrych Zatruć. Od stycznia

2001 r. do listopada 2004 r. jej wynagrodzenie nie uległo podwyższeniu. Decyzją

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nr R-MZ/0211/1998 z dnia 3 grudnia 1998 r.,

wpisano Instytut Medycyny Pracy jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru

zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej,

którego określono jako podmiot założycielski i nadzorujący. W zakresie gospodarki

finansowej wskazano, iż Instytut ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej. Strona pozwana została także wpisana do rejestru przedsiębiorców

Krajowego Rejestru Sądowego jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie została

natomiast wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez sąd

rejestrowy z uzasadnieniem, że nie można mieć podwójnej osobowości prawnej – jako

zakład opieki zdrowotnej i jednostka badawczo-rozwojowa.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał, że wpisanie

pozwanego Instytutu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nastąpiło zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30

sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.). Bycie

jednocześnie jednostką badawczo-rozwojową, o której mowa w art. 1 ustawy z dnia 25

lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 33. poz. 388 ze

zm.) nie wpływa na status strony pozwanej jako zakładu opieki zdrowotnej, gdyż poza

realizacją zadań w zakresie prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-

rozwojowych realizuje ona również zadania związane z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia. Organ założycielski pozwanego Instytutu, dokonując

jego wpisu do rejestru publicznych zakładów opieki zdrowotnej określił, że w zakresie

gospodarki finansowej ma on być traktowany jako samodzielny publiczny zakład opieki

zdrowotnej, a sytuacji tej nie zmienia odmowa dokonania wpisu strony pozwanej do

rejestru zakładów opieki zdrowotnej w Krajowym Rejestrze Sądowym, gdyż nabyła ona

3

osobowość prawną z chwilą wpisu do tego Rejestru jako jednostka badawczo-

rozwojowa na podstawie art. 12 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych w

brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2001 r.

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ł. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając poczynione przez Sąd

pierwszej instancji ustalenia i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną.

W szczególności Sąd Okręgowy wskazał, że art. 4a ust.1 ustawy z dnia 16

grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw daje możliwość

występowania z indywidualnymi roszczeniami przez pracowników służby zdrowia. W

uchwale z dnia 10 stycznia 2002 r., III ZP 32/01 Sad Najwyższy stwierdził, że przepis

ten ma charakter gwarancyjny i w istocie rzeczy stanowi rodzaj swoistego przyrzeczenia

publicznego dla określonej grupy pracowników. Sąd Okręgowy podzielił ocenę Sądu

pierwszej instancji w przedmiocie statusu prawnego pozwanego Instytutu. Strona

pozwana została decyzją z dnia 3 grudnia 1998 r. wpisana do rejestru prowadzonego

przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej jako publiczny zakład opieki zdrowotnej,

prowadzący gospodarkę finansową w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki

zdrowotnej. Okoliczność, że organem założycielskim pozwanego Instytutu jest Minister

Zdrowia i Opieki Społecznej ma decydujące znaczenie dla uznania go za samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej w myśl art. 35b ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej. Przepis ten stanowi, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony

przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1-3a, prowadzony jest w formie samodzielnego

zakładu pokrywającego z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty

działalności i zobowiązań, z zastrzeżeniem art. 35c i 35d. Przepis art. 35d wskazuje

natomiast, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu określonym w art. 1

ust. 2 ustawy prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w

art. 8a ust. 2. W myśl wskazanego przepisu do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej

ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. Za tym, że

pozwany Instytut jest zakładem opieki zdrowotnej przemawia okoliczność, że poza

realizacją zadań związanych z prowadzeniem badań naukowych i prac badawczo-

rozwojowych realizuje on zadania wiązane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i

promocją zdrowia, przypisane zakładowi opieki zdrowotnej w art. 1 ust. 1 ustawy. A

4

zatem w zakresie, w jakim realizowane są przez stronę pozwaną zadania z zakresu

udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia stosuje się do niej przepisy

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, w szczególności przepisy dotyczące zasad

gospodarki majątkowej i finansowej.

W ocenie Sądu Okręgowego decyzja Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia

11 maja 2005 r. nr MZ-W/8/2005, stwierdzająca nieważność decyzji z dnia 3 grudnia

1998 r. w zakresie wpisu pozwanego Instytutu do rejestru publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, nic nie zmieniła w jego statusie. W wyniku bowiem ponownie

prowadzonego postępowania administracyjnego decyzją nr W-49/05 z dnia 2 września

2005 r. Minister Zdrowia i Opieki Społecznej stwierdził wygaśnięcie wymienionej decyzji

z dnia 11 maja 2005 r. oraz decyzji z dnia 8 sierpnia 2005 r. z uwagi na ich

bezprzedmiotowość wobec sprostowania błędnego statusu pozwanego już decyzją z

dnia 17 lipca 2001 r. Tymczasem z treści tej ostatniej decyzji nie wynika, by na skutek

jej wydania strona pozwana utraciła status prawny samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła: 1)

naruszenie prawa materialnego przez a) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 4a

ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw oraz art.

35d i art. 35 b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej

polegające na przyjęciu, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu

prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej), prowadzony w formie przewidzianej w przepisach

wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zatem w formie

jednostki badawczo-rozwojowej przewidzianej przez ustawę o jednostkach badawczo-

rozwojowych, jest równocześnie (także) samodzielnym, publicznym zakładem opieki

zdrowotnej, o którym mowa w art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, a więc inną na gruncie ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bowiem

określoną w sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki zdrowotnej

(także jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35b ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej, co nakazuje przyjmować, że o tym, w jakiej formie jest prowadzony zakład,

5

decyduje organ tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz wpis w Krajowym

Rejestrze Sądowym, a nie deklaratoryjny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej

oraz b) błędną wykładnię art. 8a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, zgodnie z

którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o jednostkach badawczo-

rozwojowych, a następnie przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zwrot „z

zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych" użyty w ustawie o

zakładach opieki zdrowotnej oznacza porządkujące i systematyzujące odesłanie do

innych przepisów zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej, a nadto 2) naruszenie

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 244

k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę domniemań prawnych wynikających z

dokumentów urzędowych jakimi są: wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, w którym

pozwany Instytut jest wpisany jako przedsiębiorca będący jednostką badawczo-

rozwojową oraz aktualny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, zgodnie z którym

jest on jednostką badawczo-rozwojową, która to okoliczność wpływa bezpośrednio na

rozstrzygnięcie w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za

wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów

postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozwany Instytut jest

jednostką badawczo-rozwojową, powołaną uchwałą Nr 54/54 Rady Ministrów z dnia 30

stycznia 1954 r. i działającą na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach

badawczo-rozwojowych. W tym też charakterze został wpisany do Krajowego Rejestru

Sądowego. Jednocześnie jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w

formie jednostki badawczo-rozwojowej stosownie do art. 35d w związku z art. 1 ust. 2 i

art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Forma ta jest czwartą, obok

zakładu budżetowego, jednostki budżetowej i samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej, formą organizacyjno-prawną publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Brzmienie art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oznacza, że jej przepisy

mają zastosowanie w odniesieniu do jednostek badawczo-rozwojowych jedynie

wówczas, gdy przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie regulują

6

danej dziedziny spraw. Pozwany Instytut prowadzi gospodarkę finansową właściwą dla

jednostek badawczo-rozwojowych a o formie tej gospodarki decyduje Minister Nauki

(wcześniej Minister Finansów), nie zaś organ założycielski, jak ma to miejsce w

przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Działalność strony pozwanej finansowana jest z

różnych źródeł, które z kolei służą finansowaniu całości zobowiązań Instytutu.

Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2004

r., III CKN 1246/00 skarżący wskazał, że skoro komórki organizacyjne udzielające

świadczeń zdrowotnych pozostają w strukturze organizacyjnej strony pozwanej i

stanowią jej integralną część, to nie mogą być traktowane jako odrębny zakład opieki

zdrowotnej działający w formie zakładu samodzielnego. Natomiast przyjęcie poglądu

zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku doprowadziłoby do konieczności uznania

wszystkich pracowników strony pozwanej za pracowników samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej.

Skarżący przyznał, że istotnie w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 3 grudnia 1998 r. znalazł się niezgodny z przepisami ustawy o jednostkach

badawczo-rozwojowych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zapis, iż strona

pozwana prowadzi gospodarkę finansową jako samodzielny publiczny zakład opieki

zdrowotnej. Wpis ten jednak miał charakter deklaratoryjny, a tym samym nie przesądzał

o formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej. Podyktowany był

natomiast obowiązującym wówczas zapisem zawartym w ustawie o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym, przewidującym w pierwszym roku obowiązywania ustawy

zawieranie umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samodzielnymi

zakładami opieki zdrowotnej. Nieważność decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r. w części

dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej pozwanego Instytutu została stwierdzona

decyzją Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r. Sądy obu instancji nie uwzględniły

okoliczności, że – pomimo dokonywania w późniejszym okresie kolejnych zmian decyzji

w tym zakresie – w dacie wyrokowania w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje

Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez pozwany Instytut gospodarki

finansowej właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) w brzmieniu nadanym

7

przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5,

poz. 45) pracownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

przysługuje od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Powołana ustawa

nie znajduje zatem zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki

zdrowotnej i pracowników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie

posiadają statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy ma charakter

incydentalny (przejściowy) i wyjątkowy i dlatego nie może podlegać wykładni

rozszerzającej, a w konsekwencji stosuje się go tylko do tych samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które powstały przed dniem 1 stycznia 2001 r.

i działały nadal po tej dacie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników (por. uchwałę z

dnia 10 lutego 2005 r., II PZP 13/04, OSNP nr 11, poz. 153 oraz wyrok z dnia 23 lutego

2005 r., III PK 65/04, OSNP nr 20, poz. 320). Ustawodawca ograniczył zakres

podmiotowy zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego treści pojęciem

„samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja zawarta jest w

przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr

91, poz. 408 ze zm.). Skoro przepis art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie powinien

być – w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego – interpretowany wąsko, to tym

samym brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia samodzielnego

publicznego zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu innej treści, niż

przyjęta w innych przepisach prawa (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05, dotychczas niepublikowanej).

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zatem znaczenie kwestia, czy

pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej,

powstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i w takiej formie po dacie tej działającym.

Przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, która weszła w życie z dniem 15

stycznia 1992 r., były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33 ust.

1 ustawy w pierwotnym brzmieniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej był szpital

utworzony przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze środków

publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również szpitale

kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją celów

8

naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w Instytutach (jednostkach badawczo-

rozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy gospodarka

finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być prowadzona w formie

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach określonych w prawie

budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego, z posiadanych środków

i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania na zasadach

określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia publicznego zakładu

opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o zakładach opieki

zdrowotnej została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 104,

poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w życie z dniem 5 grudnia

1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,

przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej może być również utworzony i

prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w

powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 1) lub

realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5 grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1

dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki zdrowotnej jest również inny, niż

wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki określone w ustawie. Ze wskazaną

datą utracił moc art. 49 ustawy, dodano natomiast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2

pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych, a w ust. 3 – że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem

klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnictwie wyższym w zakresie spraw nie

uregulowanych w niniejszej ustawie. Przepis ust. 4 dotyczył publicznego zakładu opieki

zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe PKP. Jednoznacznie

zatem ustawodawca powiązał szpitale kliniczne wyłącznie ze szkołami wyższymi,

odstępując od ich powiązania z jednostkami badawczo-rozwojowymi.

Konsekwencją powyższych zmian było dodanie do ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej art. 35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej

utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewidzianej w

przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r. zmienione

zostało brzmienie art. 63 ustawy, który określił szpital kliniczny jako jednostkę

9

organizacyjną państwowej uczelni medycznej oraz państwowej uczelni prowadzącej

działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, które to uczelnie

uczestniczą w systemie ochrony zdrowia realizując poprzez szpitale kliniczne cele

określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy (ust. 1 i 2), a także publiczny zakład opieki

zdrowotnej uczestniczący w systemie ochrony zdrowia w powiązaniu z realizacją celów

naukowych i dydaktycznych, utworzony przez Ministra Obrony Narodowej (ust. 3).

Przepis art. 63 ustawy utracił moc z dniem 30 grudnia 1998 r., a w art. 14 ustawy o

zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 20 czerwca 1997 r. w brzmieniu

nadanym ustawą z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustaw: o zakładach opieki

zdrowotnej, o zawodzie lekarza, o zawodach pielęgniarki i położnej, o szkolnictwie

wyższym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 161, poz. 1115) przyjęto, że

szpitale kliniczne zostaną przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki

zdrowotnej, o których mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach

badawczo-rozwojowych (Instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status zakładów

opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek, albowiem

nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne, ani też przekształcone w

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w przypadku szpitali

klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych.

Nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut, posiadający jednolitą strukturę

organizacyjną, jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r.

oraz posiada status publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 8 ust.

2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 35b ustawy w brzmieniu obowiązującym zarówno przed

dniem 1 stycznia 2001 r., jak i po tej dacie, samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w

art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3, prowadzący gospodarkę finansową na zasadach określonych w

ustawie i prowadzony w formie samodzielnego zakładu posiadającego osobowość

prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d. Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1

ustawy zasada, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ

określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3 prowadzony jest w formie samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w przypadkach określonych w przepisach

art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich stanowi o możliwości prowadzenia

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie jednostki budżetowej lub zakładu

10

budżetowego na podstawie decyzji organu, który utworzył zakład, z zastrzeżeniem art.

35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia

2001 r. odnosił się do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu

określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego

przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stanowiąc, że są one

prowadzone w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 – 4

ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998 r. do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał

ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego

w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac

badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją

zdrowia) stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych. Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu

opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje

Państwowe” stosuje się przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje

Państwowe” w zakresie spraw nie uregulowanych w niniejszej ustawie (a więc tak samo

jak ust. 3, skreślony z dniem 30 grudnia 1998 r., dotyczący publicznego zakładu opieki

zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). O ile zatem w

przypadku wymienionym w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3) przepisy ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne

przepisy wyłącznie w sprawach w ustawie tej nie uregulowanych, o tyle w sytuacji

wymienionej w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczo-

rozwojowych, co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

znajdowały zastosowanie w sytuacjach przepisami o jednostkach badawczo-

rozwojowych nie przewidzianych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można

rozumieć w ten sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i

art. 35c form prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia

prowadzenie publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie

jednostki badawczo-rozwojowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki

zdrowotnej). Należy zwrócić uwagę, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej

prowadzi gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie o zakładach

opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 2), publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w

formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego – na zasadach określonych w

prawie budżetowym (art. 35c), a obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o

finansach publicznych, natomiast publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w

11

formie jednostki badawczo-rozwojowej – na zasadach określonych dla jednostek

badawczo-rozwojowych przez Ministra Finansów w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw nauki (art. 19 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych),

aktualnie przez ministra właściwego do spraw nauki w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw finansów. Niesporne jest przy tym w sprawie, że szpital, w którym

zatrudniona była powódka, nie jest wyodrębnioną ze struktury pozwanego Instytutu

jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm finansowania różnych rodzajów

prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową działalności nie przesądza o tym,

że jest ona samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, o którym mowa w

art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Takie stanowisko nie znajduje

uzasadnienia w przepisach zarówno ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, jak i ustawy

o jednostkach badawczo-rozwojowych. Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje

bowiem, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art.

8 ust. 1 pkt 1 ustawy w celu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie

państwową jednostką organizacyjną wyodrębnioną pod względem prawnym,

organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym, utworzoną w celu prowadzenia badań

naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o

jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze

zm.) i uczestniczącą w systemie ochrony zdrowia (art. 2 ust. 3a tej ustawy) jest

publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki badawczo-

rozwojowej, gdyż taki jego status prawny został zachowany przepisem art. 8a ust. 2

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Do takiego publicznego zakładu przepisy ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej znajdują zastosowanie wyłącznie w zakresie

prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej, ten przedmiot jego działalności nie jest

bowiem objęty przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych.

Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru

zakładów opieki zdrowotnej ma znaczenie o tyle, że dopiero po jego uzyskaniu zakład

opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać nadto wpis do

prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów opieki zdrowotnej

(od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze

Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b ust. 3 i 4 ustawy).

Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści wpisu pozwanego

Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż sąd pracy takim

12

prawomocnym wpisem o charakterze konstytutywnym jest związany. Postanowienie

sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-rozwojowych (art. 12

ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub rejestru publicznych zakładów opieki

zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej) przesądza o

ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot statusu bądź jednostki

badawczo-rozwojowej bądź samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Taki zakład jest bowiem inną od jednostki badawczo-rozwojowej kategorią osoby

prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-rozwojowa figuruje w

rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie może mieć statusu

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (por. także uzasadnienie

powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2006 r., II PZP 10/05). Również w uzasadnieniu przytoczonego w skardze kasacyjnej

wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (niepublikowany) Sąd Najwyższy

stwierdził, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są integralnym elementem

struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały przekształcone w

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące osobowość prawną z

chwilą wpisu do rejestru sądowego. Natomiast jednostki badawczo-rozwojowe jako

takie nie mogły być przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej

przy założeniu zachowania przez nie swojego dotychczasowego statusu prawnego. Nie

mogłoby być bowiem tak, że dany podmiot pozostawałby zarazem samodzielnym

publicznym zakładem opieki zdrowotnej i jednostką badawczo-rozwojową. W

konsekwencji brak jest w niniejszej sprawie podstaw, aby pozwany Instytut, będący

jednostką badawczo-rozwojową wpisaną w takim charakterze do rejestru

przedsiębiorców, uznać za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, do

pracowników którego znajduje zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw.

Z powyższych względów na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

/tp/