I PK 171/06

Wyrok z dnia 20 grudnia 2006 r.

I PK 171/06

Otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na eme-

ryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozo-

stawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8

k.p.); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu

tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy

uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emery-

turę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Krystyna Bednarczyk, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy,

Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 grudnia 2006 r. sprawy z

powództwa Leokadii M. przeciwko Urzędowi Miejskiemu w J. o wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyro-

ku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 28

lutego 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Są-

dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do ponownego rozpoznania po-

zostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy w Jędrzejowie wyrokiem z dnia 20 maja 2005 r. zasądził od

pozwanego urzędu Miejskiego w J. na rzecz powódki Leokadii M. kwotę 36.154.28 zł

z ustawowymi odsetkami tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka zatrudniona była w Urzędzie Miejskim w J. na sta-

nowisku Naczelnika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntowej od 1990 r. do 30

czerwca 2004 r. Była pracownikiem mianowanym. Stosunek pracy został rozwiązany

2

na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach sa-

morządowych z powodu reorganizacji pozwanego urzędu. Po ustaniu zatrudnienia,

od 1 lipca 2004 r. powódce została przyznana emerytura i nie podjęła ona innego

zajęcia. W związku z przejściem na emeryturę pozwany wypłacił jej odprawę emery-

talną w kwocie 25.308 zł. Sąd Rejonowy uznał, że decydującą przesłanką do nabycia

prawa do wynagrodzenia określonego w art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samo-

rządowych jest utrata zatrudnienia w wyniku reorganizacji urzędu oraz pozostawanie

bez pracy bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia. Za okoliczność pozbawioną zna-

czenia Sąd uznał przejście powódki na emeryturę po ustaniu zatrudnienia. Ustawa o

pracownikach samorządowych nie przewiduje bowiem ograniczenia takiego, jak

wynikające z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzę-

dów państwowych (jednolity teks: Dz.U. z 2001 r., Nr 86, poz. 953 ze zm.), w którym

ustawodawca wyraźnie wyłączył prawo do analogicznego świadczenia w sytuacji

urzędnika państwowego, który nabył prawo do emerytury.

Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 r. zmienił zaskar-

żony apelacją strony pozwanej wyrok w ten tylko sposób, że w miejsce kwoty

36.154,28 zł zasądził kwotę 25.308 zł i oddalił apelację w pozostałej części. Sąd dru-

giej instancji podzielił ustalenia Sądu Rejonowego i wyciągnięte z nich wnioski. Zda-

niem Sądu Okręgowego, analiza art. 13 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów pań-

stwowych wskazuje jednoznacznie na przyjętą technikę legislacyjną (wyraźne wyłą-

czenie prawa do świadczenia w przypadku nabycia prawa do emerytury), metody tej

ustawodawca nie zastosował w stosunku do pracowników samorządowych. Wobec

braku wyłączenia prawa do wynagrodzenia przysługuje ono także w kumulacji z od-

prawą emerytalną. Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro powódka utraciła zatrudnienie

w wieku 61 lat z przyczyn leżących po stronie pozwanego urzędu, a mogła świad-

czyć pracę jeszcze przez cztery lata, wynagrodzenie może stanowić rekompensatę z

tego tytułu. Sąd drugiej instancji uznał, że jako podstawę wyliczenia należało przyjąć

średnie wynagrodzenie z okresu poprzedzającego nabycie prawa ustalone zgodnie z

regułami określonymi w § 14-17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczyn-

kowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pie-

niężnego za urlop (Dz.U. Nr 2, poz. 14) i przyjmując za prawidłowe wyliczenie świad-

czenia złożone przez stronę pozwana zasądził tę kwotę. Sąd Okręgowy nie znalazł

podstaw do stosowania klauzul generalnych.

3

Pozwany wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku. Zaskarżył wyrok w całości i

zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania: art. 382 i 385 k.p.c., przez nieuza-

sadnione oddalenie apelacji i bezkrytyczne powtórzenie uzasadnienia sądu pierwszej

instancji bez dokonania wykładni celowościowej przepisów, na których oparto roz-

strzygnięcie. Podniósł również zarzut naruszenia prawa materialnego: art. 10 ust. 3

ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, przez przyjęcie, że

mianowana pracownica samorządowa, z którą rozwiązano stosunek pracy na pod-

stawie art. 10 ust. 1 pkt 2 tej ustawy i która bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku

pracy przeszła na emeryturę ma prawo do 6-miesięcznego wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy, niezależnie od otrzymanej 6-miesięcznej odprawy emery-

talnej. Skarżący podnosił także zarzut naruszenia art. 8 Kodeksu pracy. Skarga ka-

sacyjna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzają-

cego go wyroku Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z dnia 20 maja 2005 r. i oddalenie

powództwa, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o za-

sądzenie kosztów, a ponadto o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego tytułem

zwrotu kwoty 25.308 zł z ustawowymi odsetkami od 28 marca 2006 r. wypłaconej

powódce zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę. Rozumienie art. 10 ust. 3

ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst:

Dz.U. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) przedstawione w zaskarżonym wyroku nie może

być zaaprobowane. Jedną z przesłanek wypłaty spornego świadczenia jest pozosta-

wanie bez pracy pracownika samorządowego, który utracił zatrudnienie w wyniku

likwidacji lub reorganizacji pracodawcy. Świadczenie to, nazwane wynagrodzeniem,

choć w istocie rzeczy ma charakter odszkodowawczy, przysługuje pod warunkiem

pozostawania bez pracy i tylko w okresie braku zatrudnienia. Nie ma charakteru

odprawy, nie jest płatne jednorazowo lecz tylko w okresie między ustaniem stosunku

pracy a podjęciem nowego zatrudnienia. Gdyby „wynagrodzenie” miało charakter

odprawy należałoby się tylko pod warunkiem utraty zatrudnienia, jako rekompensata

z tego tytułu. Tak jednak nie jest. Jest to świadczenie płatne cyklicznie, rekompen-

sujące nieuzyskiwanie dochodu z pracy. W przypadku powódki najbardziej istotne

jest rozważenie, czy spełniła ona warunek pozostawania bez pracy w sytuacji, gdy

4

bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy przeszła na emeryturę otrzymawszy

odprawę należną pracownikowi samorządowemu w takim przypadku (w wysokości

sześciomiesięcznego wynagrodzenia za pracę). W ocenie Sądu Najwyższego nie

można powiedzieć, że powódka pozostawała bez pracy. Powódka zmieniła status

pracownika na status emeryta. Ziściło się zatem ryzyko ubezpieczeniowe uzasad-

niające wypłatę świadczenia z ubezpieczenia społecznego polegające na utracie

możliwości zarobkowania. Nie można twierdzić, że emeryt pozostaje bez pracy w

rozumieniu art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, co uzasadniałoby

wypłacanie „wynagrodzenia” przez okres pierwszych sześciu miesięcy pobierania

emerytury. Z porównania warunków wypłaty wynagrodzenia z art. 10 ust. 3 ustawy o

pracownikach samorządowych z warunkami wypłaty świadczenia z art. 131

ust. 1

ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 ze zm.) wynikają raczej wnioski przemawiające

za przedstawioną wykładnią niż przeciwne, prezentowane w zaskarżonym wyroku.

Wyłączenie prawa do świadczenia zawarte w art. 131

ust. 1 ustawy ujęte zostało jako

„nabycie prawa do emerytury”. Jest to sytuacja inna niż rozważana w rozpoznawanej

sprawie. Powódce odmówiono prawa do wynagrodzenia nie dlatego, że nabyła

prawo do emerytury lecz dlatego, że bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia przeszła

na emeryturę rozpoczynając pobieranie świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

W sytuacji nabycia prawa do emerytury może nie być jasne, czy spełniony jest waru-

nek pozostawania bez pracy czy też już nie. Dlatego przyjęta w art. 131

ust. 1 regula-

cja prawna usuwa tę wątpliwość na korzyść wyłączenia prawa do świadczenia. Brak

tej regulacji nie miałby jednak wpływu na ocenę sytuacji przejścia na emeryturę. W

takich okolicznościach, jak wyżej wspomniano, nie można uznać, że zwolniony pra-

cownik pozostaje bez pracy. Przedstawione rozumowanie nie stoi w sprzeczności z

dotychczasowym orzecznictwem odnoszącym się wprost lub pośrednio do omawia-

nego zagadnienia. I tak, pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29

listopada 1998 r., I PKN 340/98 (OSNAPiUS z 2000 nr 3, poz. 99), zgodnie z którym

nie jest przeszkodą do otrzymania wynagrodzenia z art. 10 ust. 3 ustawy o pracowni-

kach samorządowych pozostawanie pracownika samorządowego w stosunku pracy z

innym podmiotem istniejące już w chwili ustania samorządowego stosunku pracy,

dotyczy rodzajowo innej sytuacji. Pracownik pozostający w dwóch stosunkach pracy,

pozostaje bez pracy w rozumieniu art. 10 ust. 3 wówczas, gdy ustaje jego zatrudnie-

nie jako pracownika samorządowego a nie uzyskuje w to miejsce innego zatrudnie-

5

nia równolegle do trwającego cały czas zatrudnienia u innego podmiotu. Podobnie za

pozostającego bez pracy mógł być uznany pracownik pobierający ówczesną rentę

inwalidzką III grupy niewyłączającą z założenia podejmowania zatrudnienia (uchwała

z dnia 13 listopada 1991 r., I PZP 50/91, OSNCP 1992 nr 9, poz. 196), podobnie jak

pracownica pozostająca na urlopie wychowawczym (uchwała z dnia 17 września

1991 r., I PZP 43/91, OSNCP 1992 nr 4, poz. 55). Inna jest też sytuacja zwolnionego

urzędnika pobierającego świadczenie przedemerytalne (wyrok z dnia 11 lipca 2006 r.

I PK 36/06, dotychczas nieopublikowany). Taka osoba nie jest emerytem, co wynika

jasno z istoty świadczenia przedemerytalnego. Pobieranie emerytury nie stałoby na

przeszkodzie wypłacaniu wynagrodzenia z art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach

samorządowych tylko wówczas, gdyby rozpoczęło się przed ustaniem stosunku

pracy pracownika samorządowego i trwało równolegle do zatrudnienia. Wówczas

można byłoby powiedzieć, że mimo pobierania emerytury pracownik zwolniony w

wyniku likwidacji lub reorganizacji pracodawcy pozostaje bez pracy. Taki pracownik

nie przeszedł bezpośrednio po utracie zatrudnienia na emeryturę i nie nabył w

związku z tym prawa do odprawy emerytalnej rekompensującej zmianę statusu pra-

cowniczego na status emeryta.

Słusznie podnosi się też w skardze, że otrzymanie zarówno odprawy jak i wy-

nagrodzenia kłóciłoby się z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.). Sprzecz-

ność z tymi zasadami wyrażałaby się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu pra-

cownicy samorządowej w porównaniu z pracownikami urzędów państwowych, przy

uwzględnieniu wypłacenia osobie, która przechodzi na emeryturę, równowartości

rocznych zarobków z funduszy publicznych.

Przedstawione rozważania prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżone-

go wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

========================================