III CZP 127/06

Uchwała z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZP 127/06

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący)

Sędzia SN Mirosław Bączyk

Sędzia SN Antoni Górski (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Heleny C. przeciwko Wiktorowi K.,

Jadwidze B., Jackowi K., Emilii K., Albinie N., Adamowi K., Joannie T., Tomaszowi

K. i Irenie C. o ustalenie nieważności umowy, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 21 grudnia 2006 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 23

sierpnia 2006 r.:

"Czy biegłemu sądowemu podatnikowi podatku od towarów i usług przysługuje

wynagrodzenie tylko w wysokości wynikającej z treści Rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia

dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (Dz.U. 46 poz. 254 ze zm.), czy

też stosownie powiększone o należny podatek VAT?"

podjął uchwałę:

Sąd przyznaje biegłemu będącemu podatnikiem w zakresie podatku od

towarów i usług wynagrodzenie bez uwzględnienia tego podatku.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Olkuszu postanowieniem z dnia 29 maja 2006 r. przyznał

biegłemu geodecie Henrykowi Ż. wynagrodzenie za opracowanie opinii w kwocie

3681,14 zł., akceptując w całości wystawiony przez niego rachunek, w którym

biegły uwzględnił także podatek od towarów i usług w wysokości 663,81 zł.

Rozpoznając zażalenie uczestniczki Albiny N., w którym zarzuciła, że

przyznane biegłemu wynagrodzenie jest zawyżone m.in. o bezpodstawne

uwzględnienie podatku od towarów i usług płaconego przez biegłego, Sąd

Okręgowy w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia

przytoczone zagadnienie prawne. Podkreślił, że wątpliwości istniejące na gruncie

poprzedniego stanu prawnego wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22

kwietnia 1997 r., III CZP 11/97 (OSNC 1997, nr 8, poz. 102), udzielając na podobne

pytanie odpowiedzi przeczącej. Wątpliwości te pojawiły się jednak znowu w świetle

nowych uregulowań prawnych; chodzi zwłaszcza o aktualny zakres obowiązku

płacenia podatku od towarów i usług, określony w art. 5 w związku z art. 8 ustawy z

dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535, ze

zm.). (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podatek od towarów i usług (VAT) należy do tzw. podatków pośrednich,

którymi określa się podatki skonstruowane w ten sposób, że ten kto jest

podatnikiem podatku z punktu widzenia formalnoprawnego, w rzeczywistości nie

ponosi jego ciężaru ekonomicznego, gdyż podatkiem zostaje obciążony inny

podmiot. W odniesieniu do podatku od towarów i usług tym podmiotem jest

konsument dostarczanego towaru lub usługi. Usługa w postaci wykonanej przez

biegłego na zlecenie sądu opinii ma wyraźną specyfikę, odróżniającą ją od

typowych usług opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.

Należy podkreślić, że źródłem powołania biegłego nie jest stosunek

cywilnoprawny dwóch równoprawnych podmiotów; jest to stosunek o charakterze

publicznoprawnym, zawiązany na podstawie norm procesowych (por. m.in. w

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1974 r., II CZ 39/74, OSNC

1975, nr 6, poz. 93, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1974 r., III CZP

76/74, OSNC 1975, nr 7-8, poz. 108 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11

października 2000 r., II UKN 36/00, OSNP 2002, nr 12, poz. 289). Prezentowane w

tej kwestii w judykaturze stanowisko odmienne jest nieprzekonujące (por. uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1996 r., III CZP 22/96, "Monitor Prawniczy"

1996, nr 8, s. 290, lub postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1997 r., III

CKU 24/97, OSP 1998, nr 3, poz. 61).

Odmienność omawianej usługi w rozpatrywanym kontekście polega jeszcze

na tym, że trudno wskazać konsumenta, którego obciążać powinien podatek od

towarów i usług. Nie jest nim sąd, który powołał biegłego, gdyż dopuszczenie

dowodu z opinii biegłego nie następuje w interesie lub na rzecz sądu, lecz dla

wyjaśnienia okoliczności wymagających wiadomości specjalnych, a więc w interesie

publicznym, którym jest dobro wymiaru sprawiedliwości; z tych samych względów

nie jest też konsumentem tej usługi strona (uczestnik postępowania). Dlatego nie

sposób na podstawie powołanych przepisów regulujących podatek od towarów i

usług obciążyć nim sąd, nawet w przypadku dopuszczenia dowodu z opinii biegłego

z urzędu, albo stronę (uczestnika), ponoszącą ostatecznie koszty postępowania w

sprawie. Podkreślenia wymaga, że – wbrew sugestii Sądu Okręgowego – dodany

do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie

wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 97,

poz. 970 ze zm.) rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 25 maja 2005 r.

zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o

podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 95, poz. 797) przepis § 3 ust. 2 nie nakłada

obowiązku płacenia tego podatku na inne podmioty (sąd, strony procesu), lecz

przesuwa jedynie moment powstania obowiązku jego płacenia z chwili wykonania

usługi na, korzystniejszą dla biegłych, chwilę wypłaty im wynagrodzenia za

sporządzoną opinię. Należy więc stwierdzić, że w tym stanie rzeczy podstawą

obciążenia sądu lub strony podatkiem od towarów i usług mogłaby być tylko

regulacja prawna zaliczająca wyraźnie ten podatek do kosztów sądowych, podobnie

jak to się stało z podatkiem od towarów i usług należnym od wynagrodzenia

adwokata lub radcy prawnego ponoszonego przez Skarb Państwa za czynności

nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej z urzędu. Obowiązek uwzględniania

podatku od towarów i usług od przyznawanego wynagrodzenia za te czynności

został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 27

października 2005 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 219, poz. 1872) i rozporządzeniem Ministra

Sprawiedliwości z dnia 27 października 2005 r. zmieniające rozporządzenie w

sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 219, poz. 1873). W obowiązującym stanie

prawnym nie ma analogicznego rozwiązania dotyczącego podatku od towarów i

usług, płaconego przez biegłych sądowych.

Przetransponowania tego podatku na sąd lub strony (uczestników) nie

przewiduje w szczególności rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18

grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w

postępowaniu sądowym (Dz.U. Nr 49, poz. 445 ze zm.). Przepis § 1 rozporządzenia

stanowi, że do kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych należy

wynagrodzenie za wykonaną pracę, koszty zużycia materiałów oraz inne wydatki

niezbędne do wydania opinii. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22

kwietnia 1997 r., III CZP 11/97, nie można do kategorii „inne wydatki” zaliczyć

podatku od towarów i usług, tym bardziej, że obecnie – jeżeli obciąża biegłego –

obowiązek jego płacenia powstaje dopiero po wypłacie należnego wynagrodzenia,

a nie po wydaniu opinii. Przyznając wynagrodzenie biegłemu, sąd nie ma zatem

podstawy do uwzględnienia tego podatku. Jest to sytuacja dla biegłych

niekorzystna, jej zmiana może być jednak dokonana tylko przez zmianę

obowiązującej regulacji prawnej, dotyczącej wynagrodzenia biegłych.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).