V CSK 400/06

Sygn. akt V CSK 400/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. W.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 4 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 12 kwietnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Powódka W. W. domagała się zasądzenia na jej rzecz od strony pozwanej –

Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. kwoty 10.000 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 19 sierpnia 1997 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu żądania

powódka podała, że na podstawie zawartej między stronami umowy ubezpieczenia,

z okresem ochronnym od 9 lipca 1997 r. do 8 lipca 1998 r., miała zagwarantowaną

ochronę ubezpieczeniową z sumą ubezpieczenia 432.000 zł. Ubezpieczenie,

którym był objęty budynek mieszkalny o pow. 450 m2

, obejmowało szkody

spowodowane ogniem i innymi żywiołami. Sposób i termin likwidacji szkody był

określony przez ogólne warunki ubezpieczenia budynków, budowli i lokali

mieszkalnych osób fizycznych od ognia i innych żywiołów (dalej o.w.u.),

zatwierdzone uchwałą Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. z dnia 20

listopada 1992 r.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu swego

stanowiska podał, że na podstawie kosztorysów wypłacił powódce odszkodowanie

w łącznej kwocie 60.425,95 zł.

Powódka w kolejnych pismach procesowych rozszerzała powództwo.

Najpierw wniosła o zasądzenie dodatkowo od strony pozwanej kwoty 1.451,85 zł,

z ustawowymi odsetkami od dnia 4 czerwca 2000 r. do dnia zapłaty tytułem

należnych jej odsetek, kwoty 54.711,82 zł, z ustawowymi odsetkami: od kwoty

53.259,97 zł od dnia 19 sierpnia 1997 r. do dnia zapłaty i od kwoty 1.451,85 zł od

dnia 4 czerwca 2000 r. do dnia zapłaty. Później, po sporządzeniu opinii przez

biegłego sądowego, domagała się zasądzenia kwoty 92.495,82 zł z ustawowymi

odsetkami: od kwoty 91.043,97 zł od dnia 19 sierpnia 1997 r. do dnia zapłaty i od

kwoty 1.451,85 zł od dnia 4 czerwca 2000 r. do dnia zapłaty. Następnie,

po sporządzeniu opinii przez Instytut Budownictwa Politechniki Wrocławskiej,

powódka żądała zasądzenia na jej rzecz od strony pozwanej kwoty 207.803,90 zł

z ustawowymi odsetkami: od kwoty 204.852,05 zł od dnia 19 sierpnia 1997 r.

do dnia zapłaty, od kwoty 1.500 zł od dnia 13 marca 1998 r. do dnia zapłaty i od

kwoty 1.451,85 zł od dnia 4 czerwca 2000 r. do dnia zapłaty, ostatecznie zaś

3

rozszerzyła pierwszą część żądania z 204.852,05 zł do 205.269,68 zł.

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r., Sąd Okręgowy w W. zasądził na rzecz

powódki od strony pozwanej kwotę 194.866,16 zł wraz z odsetkami od kwoty

191.914,31 zł, od kwoty 1.500 zł od dnia 13 marca 1998 r. do dnia zapłaty, od

kwoty 1.451,85 zł od dnia 4 czerwca 2000 r. do dnia zapłaty (pkt l), dalej idące

powództwo oddalił (pkt II), zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę

14.602,25 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt lll), nakazał

stronie pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa kwotę 47.800 zł tytułem

kosztów opinii biegłych oraz 12.011,10 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu. Sąd

Okręgowy pomniejszył kwotę odszkodowania obliczoną przez Instytut Budownictwa

Politechniki Wrocławskiej o wartość zaliczkowo wypłaconego powódce

odszkodowania (59.424,59 zł) oraz kwoty prac przy tynkach zewnętrznych

(7.690,41 zł), a także podwójnie naliczone dwie pozycje kosztorysu (5.664,96 zł).

Dało to kwotę 191.914,31 zł, do której doliczono koszty sprzątania

popowodziowego poniesione przez powódkę (1.500 zł) oraz 1.451,85 zł

skapitalizowanych odsetek od należności wypłaconych w toku procesu.

Sąd Okręgowy zasądził odsetki od kwoty 191.914,31 zł na podstawie art. 817 § 1

k.c. od pozostałych kwot zgodnie z żądaniem, mając na względzie daty wezwania

do zapłaty tychże należności i treść żądania powódki.

Obie strony wniosły apelację od wyroku Sądu Okręgowego.

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2006 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Okręgowego w punkcie I w zakresie zasądzonych odsetek od kwoty

191.914,31 zł w ten sposób, że zasądził odsetki: od kwoty 10.000 zł od dnia 4

listopada 1997 r., od kwoty 43.299,97 zł od dnia 26 lipca 2001 r., od kwoty

47.744,00 zł od dnia 14 lutego 2002 r., od kwoty 93.822,19 zł od dnia 29 kwietnia

2004 r., oddalił apelację powódki i dalej idącą apelację strony pozwanej oraz

zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki 2.500 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania apelacyjnego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, apelacja strony

pozwanej zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie, w jakim dotyczy

orzeczenia o odsetkach od kwoty 191.914,31 zł, w sposób powodujący jego zmianę

w pkt I. Wynikająca z art. 455 k.c. reguła, według której dłużnik ma świadczyć

4

niezwłocznie po wezwaniu go przez wierzyciela do wykonania, ulega bowiem

modyfikacji w odniesieniu do świadczeń przysługujących poszkodowanemu od

zakładu ubezpieczeń, zgodnie z art. 817 § 1 i 2 k.c.

Odnosząc się do dalszych zarzutów w apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny

stwierdził, że postanowienia ogólnych warunków umów wydawanych przez

ubezpieczycieli nie mają charakteru normatywnego, wiążą tylko strony umowy

ubezpieczenia i to tylko o tyle, o ile ich warunki zostały przez strony włączone do

umowy ubezpieczenia. W razie niejasności lub wątpliwości w sformułowaniu ich

treści należy je interpretować na korzyść ubezpieczającego. Sąd Apelacyjny uznał

w konkluzji, że nie można na podstawie o.w.u. i analizy materiału dowodowego

stwierdzić, iż powódka nie dopełniła swoich obowiązków warunkujących wypłatę jej

pełnego odszkodowania w wysokości ustalonej szkody zgodnie z § 7 ust. 5 pkt 2

o.w.u.

Sąd Apelacyjny stwierdził ponadto, że apelacja powódki jest niezasadna

i jako taka podlega oddaleniu w całości. Podkreślił w szczególności, że stan tynków

jest dobry i na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można przyjąć, aby

uległ on w wyniku powodzi pogorszeniu w porównaniu ze stanem sprzed tego

zdarzenia.

Powódka w skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów

postępowania, mianowicie, art. 373 w zw. z art. 3701

k.p.c., art. 378 § 1 w zw. z art.

368 § 1 pkt 2, art. 369 § 1, art. 3701

i art. 321 § 1 k.p.c., art. 385 w zw. z art. 382

i art. 233 § 1 k.p.c., a także naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 455

k.c. w zw. z § 8 ust. 4 w zw. z § 7 ust. 4 pkt 1 i pkt 4 o.w.u., art. 817 § 1 i § 2 zd. 2,

art. 363 § 2 i art. 481 k.c. oraz § 8 ust. 4 i § 8 ust. 4 pkt 2 o.w.u. w zw. z art. 817 § 1

i § 2 zd. 2 i art. 363 § 2 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nietrafne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania,

zmierzające do uzasadnienia tezy o konieczności odrzucenia apelacji strony

pozwanej. Zakres zaskarżenia został w sposób wystarczający określony w samej

apelacji pozwanej. Z brzmienia apelacji wynika, że pozwana uznała jedynie

5

należność w kwocie 25.927,05 złotych, co jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż

w pozostałym zakresie (także co do odsetek) kwestionuje orzeczenie Sądu

I instancji. Sprecyzowanie apelacji nastąpiło w związku z wątpliwościami Sądu,

których jednak można byłoby uniknąć, gdyby Sąd treść apelacji odczytał tak, jak

została ona dosłownie napisana. Z tego punktu widzenia sprecyzowanie apelacji

nie mogło doprowadzić do podnoszonego przez stronę powodową rozszerzenia

zakresu zaskarżenia po upływie terminu do wniesienia apelacji i w konsekwencji

orzekania przez Sąd poza zakresem zaskarżenia. Już w apelacji w jej pierwotnej

postaci pozwana zakwestionowała rozstrzygnięcie w części najdalej idącej, czyli

wszystkiego ponad uznaną przez siebie kwotę 25.927,05 złotych.

Również zarzut dotyczący naruszenia art. 385 w zw. z art. 382 i art. 233 § 1

k.p.c. nie jest trafny. Sąd nie naruszył zasad oceny materiału dowodowego,

stanowisko w sprawie równowartości kosztów wymiany tynków zostało

szczegółowo uzasadnione, a treść skargi kasacyjnej w tej części stanowi jedynie

polemikę z ustaleniami i oceną Sądu, co jest niedopuszczalne (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Sąd Apelacyjny dokładnie wyjaśnił, że zalecana wymiana tynków uzasadniałaby

zwrot kosztów tej wymiany tylko w razie rzeczywistego wykonania stosownych prac

bezpośrednio po powodzi. Wtedy to tynki byłyby w domu powódki zasadnie

usunięte, tyle że nie z powodu ich złego stanu po powodzi, ale w celu uzyskania

efektu szybszego osuszania ścian domu. Skoro powódka po powodzi nie wymieniła

tynków, a ich stan nie wymaga wymiany obecnie, równowartości

nieprzeprowadzonych prac nie może zasadnie żądać w niniejszym postępowaniu.

Argumentacja ta przemawia także za nietrafnością zarzutu naruszenia przepisów

prawa materialnego, mianowicie § 8 ust. 4 i § 8 ust. 4 pkt 2 o.w.u. w zw. z art. 817

§ 1 i § 2 zd. 2 i art. 363 § 2 k.c. Zarzut ten jest zresztą bardzo ogólnikowy, nie

sprecyzowano bowiem (oprócz wskazania, że niezasadne jest oddalenie

powództwa w zakresie dotyczącym kosztów wymiany tynków), na czym polegało

naruszenie przepisów o.w.u., ograniczając się do ich wyliczenia, co nie wystarcza

do skutecznego zarzutu błędnej wykładni tych przepisów.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego

dotyczących terminu wymagalności roszczenia o zapłatę odszkodowania,

mianowicie art. 455 k.c. w zw. z § 8 ust. 4 w zw. z § 7 ust. 4 pkt 1 i pkt 4 o.w.u., art.

6

817 § 1 i § 2 zd. 2, art. 363 § 2 i art. 481 k.c. przez błędną ich wykładnię.

Zgodnie z ogólną regułą (art. 455 k.c.) dotyczącą wymagalności roszczenia,

a w konsekwencji określenia terminu, od którego rozpoczyna bieg roszczenia

o odsetki związanego opóźnieniem się dłużnika ze spełnieniem świadczenia

pieniężnego (art. 481 § 1 k.c.), jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest

oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być

spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Według zaś art. 363

§ 2 k.c., jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość

odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania,

chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen

istniejących w innej chwili. Reguły ta zostały zmodyfikowane w dotyczących umowy

ubezpieczenia przepisach art. 817 § 1 i 2 k.c. Według art. 817 § 1 k.c., zakład

ubezpieczeń jest obowiązany spełnić świadczenie w terminie dni trzydziestu, licząc

od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku, jeżeli nie umówiono się inaczej.

Jednakże, gdyby wyjaśnienie w tym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia

odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości świadczenia okazało się

niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni od dnia, w którym

przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe.

W takim wypadku zakład ubezpieczeń powinien spełnić w terminie przewidzianym

w § 1 jedynie bezsporną część świadczenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy powódka, zawiadamiając zakład

ubezpieczeń o wypadku, co do zasady doprowadziła do rozpoczęcia biegu 30-

dniowego terminu, w którym zakład ubezpieczeń obowiązany był spełnić

świadczenie. W tym czasie zakład ubezpieczeń powinien wykonać wszystkie

czynności zmierzające do ustalenia, jakie skutki wywołała powódź, jaki jest zakres

prac pozwalających usunąć konsekwencje powodzi i jaka jest równowartość

kosztów tych prac. Zawiadomienie o szkodzie spowodowało, że ubezpieczyciel był

obowiązany wypłacić odszkodowanie zmierzające do naprawienia wszystkich

szkód w mieniu objętym ubezpieczeniem. Mimo to Sąd Apelacyjny, zmieniając

wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej określenia terminów wymagalności

poszczególnych roszczeń o odsetki, uznał, że w sprawie zachodzą szczególne

okoliczności wymienione w art. 817 § 2 k.c. Kwestionowanie tego przez powódkę

7

oznacza w istocie podniesienie zarzutów dotyczących ustaleń faktów lub oceny

dowodów, co w skardze kasacyjnej jest niedopuszczalne (art. 3983

§ 3 k.p.c.).

Niezależnie od tego należy podkreślić, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 lipca

1999 r., III CKN 315/98 (OSNC 2000, nr 2, poz. 31) wyjaśnił, iż ciążący na

zakładzie ubezpieczeń obowiązek terminowego świadczenia zależy od spełnienia

dodatkowych przesłanek dotyczących współdziałania poszkodowanego, w tym

zwłaszcza zgłoszenia roszczenia, oraz obiektywnych możliwości ustalenia

okoliczności koniecznych do ustalenia odszkodowania. W niniejszej sprawie trudno

byłoby twierdzić, że opóźniona wypłata odszkodowania stanowiła wynik zaniedbań

zakładu ubezpieczeń, który wadliwie ustalił (zaniżył) wysokość szkody i należnego

powódce odszkodowania. Powódka różnie określała swoje żądania, pierwotnie

(w pozwie) dochodząc kwoty 10.000 zł, w postępowaniu zaś przed Sądem

pierwszej instancji, na podstawie zwłaszcza kolejnych opinii biegłych sądowych,

kilkakrotnie rozszerzała powództwo, ostatecznie żądając kwoty 207.803,90 zł.

Należy zatem przyjąć, że w wypadku, gdy ustalenie wysokości szkody jest sporne

między stronami i wymaga zasięgnięcia przez Sąd wiadomości specjalnych

(art. 278 § 1 k.p.c.), termin wymagalności świadczenia może być określony zgodnie

z art. 817 § 2 k.c.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

jz