I CSK 335/06

Sygn. akt I CSK 335/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa R. R.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "M." w W.

o uchylenie uchwały Zebrania Przedstawicieli,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 10 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 12 kwietnia 2006 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego;

2) przyznaje radcy prawnemu C. Ż. prowadzącemu kancelarię od

Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego tytułem nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu

kasacyjnym kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt) z 22% podatku od

towarów i usług.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2005 r. oddalił powództwo

R. R. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „M.” o uchylenie uchwały zebrania

przedstawicieli w sprawie wykluczenia ze Spółdzielni.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.

Powód był od dnia 2 października 1998 r. członkiem pozwanej Spółdzielni

w której przysługiwało mu własnościowe prawo do lokalu. Uchwałą rady nadzorczej

z 13 sierpnia 2002 r. powód został wykluczony ze Spółdzielni z uwagi na

uporczywe niewykonywanie zobowiązań przez dopuszczenie się zaległości

w opłatach czynszowych. Zebranie przedstawicieli, uchwałą z dnia 25 czerwca

2003 r. utrzymało w mocy tę uchwałę wobec ustalenia, że nie ustały przyczyny

wykluczenia, a zadłużenie lokalu powoda z tytułu opłat utrzymuje się i wynosi

10.935 zł. Powód zaskarżył uchwałę zebrania przedstawicieli podnosząc w pozwie,

że w lokalu od lat faktycznie zamieszkuje jego wuj R. D., który nie reguluje opłat i

który spowodował zadłużenie. Powód do lokalu nie jest wpuszczany i z niego nie

korzysta, nie może więc ponosić konsekwencji takiej sytuacji, w postaci

wykluczenia go ze Spółdzielni.

Sąd Okręgowy uznał, że powód, który zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia

15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst Dz. U. z 2003 r., Nr

119, poz. 1116 ze zm.) oraz § 14 ust. 1 pkt 6 i § 83 statutu jest zobowiązany do

uczestniczenia w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości w częściach przypadających na jego lokal, eksploatacją

i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni oraz

w zobowiązaniach spółdzielni z innych tytułów przez uiszczanie opłat zgodnie

z postanowieniami statutu, przez dopuszczenie do powstania zaległości

czynszowych uchyla się od tych obowiązków. Wskazał, że na podstawie z art. 24 §

1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (jedn. tekst Dz. U. z 2003

r., Nr 188, poz. 1848 ze zm. – dalej jako pr. spół.) członek może być wykluczony ze

spółdzielni, gdy z jego winy dalsze pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić

z postanowieniami statutu lub zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji

przyjął, że dopuszczenie do powstania zaległości czynszowych stanowi podstawę

3

do uznania, że powód jako członek spółdzielni uchyla się od obowiązków,

obciążających go w myśl prawa i statutu. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutów

powoda, co do podjęcia zaskarżonej uchwały zebrania przedstawicieli

z naruszeniem § 22 i 23 statutu gdyż - jak stwierdził -, zarzuty te zostały zgłoszone

dopiero w dniu 8 grudnia 2004 r., a zatem po upływie 6-cio tygodniowego terminu

do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały, o którym jest mowa w art. 42 § 3

pr.spół.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego.

Nie uwzględnił zarzutu naruszenia przez ten Sąd przepisu art. 4 pkt 6 ustawy

o spółdzielniach mieszkaniowych, ustanawiającego solidarną odpowiedzialność

z członkiem spółdzielni za opłaty osób faktycznie korzystających z lokalu, który nie

ma tu zastosowania. Wskazał, że konsekwencjami niewywiązywania się

z obowiązków spoczywających na członku spółdzielni może być obciążony tylko

członek, a nie osoba trzecia, którą ze spółdzielnią nie wiąże stosunek członkostwa.

Podtrzymał stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zarzuty zgłoszone przez

powoda w piśmie z dnia 8 grudnia 2004 r. są spóźnione, gdyż art. 42 § 3 pr. spół.

przewiduje 6-cio tygodniowy termin do zaskarżenia uchwały. Podstawą zaskarżenia

uchwały może być naruszenie zarówno przepisów formalnych jak i przepisów

prawa materialnego, jednak powód powinien wszystkie te zarzuty, będące

podstawą żądania uchylenia uchwały powołać w pozwie dla zachowania terminu do

zaskarżenia uchwały. Powód natomiast zarzuty formalne powołał dopiero po

upływie półtora roku od doręczenia mu uchwały. Dodatkowo stwierdził, że zarzuty

te nie mogłyby być uznane za zasadne, nawet gdyby były zgłoszone w pozwie.

Powód był bowiem powiadamiany prawidłowo o terminach posiedzeń rady

nadzorczej i zebrania przedstawicieli. Wezwania na posiedzenia były awizowane ze

skutkiem doręczenia (art. 139 k.p.c.). Podjęcie ich z opóźnieniem

i niestawiennictwo powoda na tych posiedzeniach sytuacji, gdy powód mógł

skorzystać z prawa uczestniczenia w nich (§ 22 pkt 2 i § 23 pkt 2 statutu), nie może

prowadzić do uznania, ze uchwała zebrania przedstawicieli o wykluczeniu była

dotknięta wadą formalną.

4

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie art. 217 k.p.c. przez

pominięcie zgłoszonych przez niego w piśmie z 8 grudnia 2004 r. okoliczności

faktycznych uzasadniających uchylenie uchwały i stanowiących podstawę

powództwa w sprawie, oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 42 § 3 i 6 pr. spół. polegającą na przyjęciu przez sąd apelacyjny, że

przepis ten przewidując 6-cio tygodniowy termin do zaskarżenia uchwały obliguje

powoda do podniesienia wszystkich zarzutów będących podstawa żądania jej

uchylenia już w pozwie, a zgłoszenie dalszych zarzutów po upływie tego terminu

jest bezskuteczne.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego

i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawy skargi są uzasadnione.

Stosownie do z art. 217 § 1 k.p.c., strona może aż do zamknięcia rozprawy

przed sądem pierwszej instancji przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na

uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony

przeciwnej, z zastrzeżeniem jednak niekorzystnych skutków, jakie według

przepisów kodeksu postępowania cywilnego mogą dla niej wyniknąć z działania na

zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień

sądu. Zgodnie z tym, strona powinna przedstawić fakty i dowody bez niepotrzebnej

zwłoki, w przeciwnym razie może narazić się na niekorzystne konsekwencje

mogące polegać na uznaniu przez sąd pewnych faktów za przyznane (art. 230

k.p.c.), lub na niekorzystnej ocenie takiego jej postępowania przy ocenie dowodów

(art. 233 k.p.c.) a także na obciążeniu jej kosztami postępowania (art. 103 § 2

k.p.c.).

Sąd pierwszej instancji ma więc co do zasady obowiązek, aż do zamknięcia

rozprawy, przyjąć twierdzenia faktyczne strony i dopuścić wnioskowane przez nią

dowody, jednakże dowody te może pominąć jeżeli okoliczności sporne zostały już

dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje je tylko dla zwłoki (art. 217 § 2).

Sąd pierwszej instancji może pominąć przytoczone przez stronę okoliczności

faktyczne a także pominąć wnioskowane przez nią dowody, mimo że nie zachodzą

5

okoliczności określone w § 2 art. 217, wówczas jedynie gdy ustawa w sposób

wyraźny ustanawia w tym względzie prekluzję procesową przez wprowadzenie

obowiązku ich powołania w określonym czasie pod rygorem utraty prawa ich

dalszego powoływania. W określonych przypadkach, ustawodawca, uznając

szczególną doniosłość sprawności i szybkości postępowania sądowego wprowadził

obowiązek koncentracji czynności procesowych stron w wyznaczonym dla nich

czasie. Obowiązek taki kodeks postępowania cywilnego przewiduje dla pism

przygotowawczych w art. 207 § 3, zgodnie z którym przewodniczący może

zobowiązać stronę reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalistę do złożenia

w wyznaczonym terminie pisma przygotowawczego, w którym jest ona

zobowiązana do powołania wszystkich twierdzeń i zarzutów, nadto

w postępowaniach odrębnych w sprawach gospodarczych i uproszczonym dla

pozwów w art. 47912

§ 2 i art. 5055

§ 1 i dla odpowiedzi na pozew w art. 47914

i art.

5055

§ 1, oraz w postępowaniu nakazowym dla pisma zawierającego zarzuty w art.

493 § 1 i art. 495 § 3.

W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z tych sytuacji a tym samym –

jak podnosi skarżący - brak było określonych w przepisach procesowych

przesłanek do pominięcia okoliczności faktycznych przytoczonych przez powoda

w piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2004 r. Ocena tego faktu z punktu widzenia

przepisu art. 217 k.p.c. prowadzi do wniosku, iż doszło do jego naruszenia.

Na tle motywów zaskarżonego wyroku, zagadnienie to ma jednak przede

wszystkim aspekt materialnoprawny, do którego nawiązuje sformułowany

w skardze, na tej płaszczyźnie, zarzut naruszenia art. 42 § 2 pr. spół. (w jego

poprzednim brzmieniu przed zmianą pr. spół. ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r.,

Dz. U. Nr 122, poz. 1024).

Podstawą żądania uchylenia uchwały walnego zgromadzenia (zebrania

przedstawicieli) mogą być zarówno zarzuty merytoryczne, jak i formalne, te ostatnie

jednak o tyle, o ile wadliwość miała lub mogła mieć wpływ na treść uchwały. Zakres

kognicji sądu badającego powództwo o uchylenie uchwały w przedmiocie

wykluczenia ze spółdzielni jest ograniczony do tych tylko przyczyn wykluczenia,

które wyraźnie zostały wymienione w treści uchwały. Nie jest dopuszczalne

formułowanie przez spółdzielnię w toku postępowania sądowego innych zarzutów,

6

które uzasadniać mają zasadności uchwały (wyrok Sądu Najwyższego z dnia

5 września 2002 r., II CKN 916/00, nie publ.). Takie też tylko przyczyny mogą być

przedmiotem zarzutów, na których oparte jest powództwo o uchylenie uchwały

walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni.

Termin do zaskarżenia uchwały o wykluczeniu ze spółdzielni jest

zachowany, jeżeli powództwo o jej uchylenie zostanie wniesione w 6-cio

tygodniowym terminie określonym w art. 42 § 3 pr. spół. Niezależnie od podanych

w pozwie przyczyn żądania jej uchylenia, zaskarżona uchwała o wykluczeniu ze

spółdzielni, w całości nie uzyskuje mocy wiążącej. Artykuł 42 pr. spół. nie

wprowadza czasowych ograniczeń dla przytaczania przyczyn żądania uchylenia

uchwały, zaś z przepisów procesowych nie wynika nakaz ich powołania już na

etapie wytoczenia powództwa. Z tych przyczyn uznać należy, że uchwała taka

podlega badaniu przez sąd w ramach jej treści, na podstawie zarzutów zgłoszonych

przez powoda do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji.

Prezentując pogląd przeciwny do wyżej sformułowanego Sąd Apelacyjny

rozpoznał spóźnione w jego ocenie zarzuty formalne powoda przeciwko

zaskarżonej uchwale formułując w postaci warunkowej (na wypadek gdyby były one

zgłoszone pozwie) wniosek o ich bezzasadności. Stanowisko to nie poparte przy

tym niezbędnym opisem faktów na których zostało oparte nie może być jednak

uznane za stanowcze rozstrzygniecie żądania pozwu.

Z tych względów konieczne i uzasadnione stało się uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

(art. 39815

§ 1 k.p.c.)

jc