I PK 104/06

Sygn. akt I PK 104/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa Z. K.

przeciwko Ośrodkowi Badawczo-Rozwojowemu Motoreduktorów i Reduktorów "R."

w B.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda i strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 19 maja 2005 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części uwzględniającej apelację

powoda i oddalającej apelację strony pozwanej oraz orzekającej

o kosztach postępowania i w tym zakresie przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i

2

Ubezpieczeń Społecznych w B. pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego

2. oddala skargę kasacyjną powoda.

U z a s a d n i e n i e

Powód Z. K. w pozwie wniesionym przeciwko Ośrodkowi Badawczo -

Rozwojowemu Motoreduktorów i Reduktorów "R." w B. wniósł o przywrócenie

go do pracy.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z

dnia 20 stycznia 2003 r., zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę

15.000 zł tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie

umowy o pracę na czas nieokreślony, nadając wyrokowi rygor natychmiastowej

wykonalności do kwoty 5.000 zł.

Wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w B. z dnia 11 września 2003 r., powyższe orzeczenie zostało uchylone i

sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z dnia 15 października 2004 r.,

przywrócił powoda do pracy (pkt 1), zasądził na jego rzecz odszkodowanie w

kwocie 142 500,00 zł. (pkt 2), oraz koszty zastępstwa procesowego (pkt 3).

Sąd oparł swe rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach. Powód

zatrudniony był u pozwanego na podstawie umowy o pracę z dnia 12 lutego

1970 r. początkowo na stanowisku kierownika sekcji technologicznej. Od 1

sierpnia 1975 r. powierzono powodowi obowiązki kierownika działu rozwoju

technologii. Z dniem 1 maja 1981 r. powołano go na stanowisko kierownika

Oddziału Motoreduktorów i Reduktorów w B., Ośrodka Badawczo-

Rozwojowego Obrabiarek i Urządzeń Specjalnych w P., a 1 lutego 1988 r.

powód został powołany na stanowisko dyrektora Oddziału Motoreduktorów i

Reduktorów w B. Ośrodka Badawczo - Rozwojowego Obrabiarek i Urządzeń

3

Specjalnych w P.. Z tego stanowiska odwołano powoda 30 września 1990r.,

natomiast 1 października 1990 r. powód został wyznaczony na tymczasowego

kierownika Ośrodka Badawczo - Rozwojowego Motoreduktorów i Reduktorów

"R." w B. 21 stycznia 1991 r. powód został powołany na stanowisko dyrektora

Ośrodka Badawczo - Rozwojowego Motoreduktorów i Reduktorów "R." w B., a

10 września 1996 r. został ponownie powołany na to stanowisko na okres 5 lat

do dnia 25 września 2001 r. Pismem z dnia 3 sierpnia 2000 r. przyznano

powodowi miesięczne wynagrodzenie w kwocie 9.400 zł.

Nowy dyrektor pozwanego L. C. został powołany od 1 października 2001

r., a wiadomość o tym dotarła do siedziby pozwanego dopiero w okresie

późniejszym, do tego czasu powód kierował pracami Ośrodka. Powstał problem

w jakiej wysokości ma on otrzymać wynagrodzenie za kilka dni września, tj. za

okres w którym nie zajmował stanowiska dyrektora. Po konsultacji z

jednostkami nadrzędnymi i „dyrektorem elektem”, podjęto decyzję o wypłacie

powodowi wynagrodzenia za te dni zgodnie z dotychczasową stawką. Decyzję

taką podjął zastępca dyrektora B. C., nie rozmawiał on z powodem na temat

jego dalszych warunków zatrudnienia. Zakres obowiązków zastępcy dyrektora

B. C. obejmował możliwość podpisywania umów dotyczących wyrobów i

półfabrykatów i innych dokumentów za wyjątkiem angaży pracowniczych oraz

innych świadczeń z funduszu płac.

Po rozpoczęciu pracy dyrektor L. C. przeprowadzał z powodem szereg

rozmów dotyczących stanowiska, które miałby zajmować po 25 września 2001

r. Kwestią sporną pozostawała wciąż kwestia wynagrodzenia, gdyż powód

chciał otrzymywać dotychczasowe uposażenie w wysokości 9.400 zł.

Wynagrodzenie to przewyższyłoby wynagrodzenie ówczesnego dyrektora.

„Mówiło się” o stanowisku dyrektora ale nie doszło do zawarcia umowy, nawet

ustnej. Dla powoda została sporządzona została wizytówka, określająca jego

stanowisko jako doradcy dyrektora, jednakże związane było to z faktem, że

powód wyjeżdżał z dyrektorem w delegację do kontrahenta i trzeba było w jakiś

sposób określić zajmowane przez niego stanowisko.

Dyrektor pozwanego zaproponował powodowi od dnia 1 października

2001r. stanowisko głównego specjalisty do spraw naukowo - badawczych z

4

wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 3.000 zł brutto i dodatek stażowy,

ponadto dodatek funkcyjny w wysokości 1.400 zł, co dawało w sumie 5.000 zł

brutto. Powód nie przyjął tych warunków. Ostatecznie dyrektor pozwanego nie

ustalił z powodem warunków pracy. Powód niezadowolony z wyników

negocjacji dotyczących jego stanowiska pracy przyniósł zwolnienie lekarskie i

stwierdził, że będzie otrzymywał stawkę wynikającą z przepisów

ubezpieczeniowych.

Na liście płac za październik 2001 r. jako wynagrodzenie powoda figuruje

kwota w sumie 5.000 zł brutto. W tym miesiącu powód otrzymał również, za

pośrednictwem kasy nagrodę z scalonego funduszu nagród, przyznaną mu

przez dyrektora za przekazanie informacji,. Nagrody także nie były

uwidocznione na listach płac. Na listach płac za kolejne miesiące figuruje

wynagrodzenie powoda w kwocie 5.000 zł przy czym wypłacane mu

wynagrodzenie było wynagrodzeniem za czas niezdolności do pracy

spowodowanej chorobą, a następnie był to zasiłek chorobowy, obliczany przy

uwzględnieniu średniej z ostatnich 6 miesięcy.

Po powrocie powoda ze zwolnienia lekarskiego 26 kwietnia 2002 r.

wręczono mu wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem skróconego do

jednego miesiąca okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę wskazano likwidację

stanowiska pracy z przyczyn ekonomicznych. W tym dniu przebywał on w pracy

od godziny 7.04. W czerwcu 2002 r. powód nabył prawo do emerytury.

We wrześniu 2001 r. schemat organizacyjny pozwanego nie przewidywał

stanowiska kierownika działu rozwoju technologii, osoby zatrudnione w tym

czasie na podobnych stanowiskach u pozwanego otrzymywały wynagrodzenie

w kwocie nie wyższej niż 3.200 zł brutto.

Po ustaniu zatrudnienia u pozwanego powód od sierpnia 2002 r. pobierał

emeryturę w kwocie 2.571,25 zł brutto oraz od lutego 2004 r. pełni stanowisko

dyrektora jednego z oddziałów Fabryki F. w Ż., a Przedsiębiorstwo to prowadzi

działalność zbieżną z zakresem działalności pozwanego.

Pozwany w roku 2001 wykazał stratę na około 2 mln zł. Rok 2002

zamknął się stratą u pozwanego na około 870.000 zł, a rok 2003 zakończył się

zyskiem wskazującym na poprawę sytuacji. W początku roku 2004 ponownie

5

pojawiła się strata. Jednak III kwartał tego roku ponownie przyniósł zysk. Do

zakładu F., którym kieruje powód, przeszło od strony pozwanej dwóch

pracowników marketingu, kierownik działu produkcyjnego oraz konstruktor

zajmujący się sprawami ochrony środowiska.

Sąd Rejonowy nie miał wątpliwości, że roszczenie powoda o

przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za cały czas pozostawania

bez pracy zasługuje na uwzględnienie wobec naruszenia przez pracodawcę

zakazu wynikającego z art. 39 k.p. Rozważał jedynie wysokość kwoty

należnego wynagrodzenia.

Zdaniem Sądu Rejonowego powód przez cały czas zatrudnienia u strony

pozwanej był zatrudniony na podstawie tej samej umowy o pracę a po

zakończeniu kadencji dyrektora powinien był powrócić na stanowisko

kierownika działu rozwoju technologii z miesięcznym uposażeniem najwyżej

3200 zł brutto. Pozwany zaproponował mu jednak korzystniejsze warunki.

Wychodząc z tych ustaleń Sąd Rejonowy przywrócił powoda na

stanowisko głównego specjalisty do spraw naukowo-badawczych z

wynagrodzeniem miesięcznym 5.000 zł. brutto, chociaż powód tych warunków

nie zaakceptował. Są one dla niego korzystne. Według tych przesłanek

zasądzono na jego rzecz kwotę 142.500 zł brutto wynagrodzenia za okres

pozostawania bez pracy pod warunkiem podjęcia pracy u pozwanego w

terminie 7 dni od dnia wykonalności tego wyroku. Zasądzając to wynagrodzenie

Sąd wziął pod uwagę, że w okresie pozostawania bez pracy powód nie

korzystał z zasiłku chorobowego. Nie ma znaczenia – zdaniem Sądu pierwszej

instancji – to że powód od sierpnia 2002r. otrzymuje emeryturę, gdyż nie

wpływa to na jego gotowość do pracy u pozwanego.

Sąd Rejonowy nie uznał za słuszny zarzutu naruszenia przez powoda

zasad współżycia społecznego, polegającego na tym, że pobiera on wysoką

emeryturę i zajmuje się działalnością częściowo konkurencyjną dla byłego

pracodawcy, gdyż pozwany naruszył przepisy dotyczące ochrony trwałości

stosunku pracy.

Za okoliczność pozbawioną znaczenia Sąd rejonowy uznał fakt, że

pozwany mógł rozwiązać z powodem umowę o pracę ma podstawie art. 53 k.p.

6

Obie strony wniosły apelację od tego wyroku.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z

dnia 19 maja 2005 r., zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim w ten sposób,

że zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 267.900 zł brutto tytułem

wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy pod warunkiem podjęcia

zatrudnienia powoda w terminie siedmiu dni, w pozostałym zakresie apelacje

powoda oddalił, oraz oddalił apelację strony pozwanej.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód osiągnął wiek emerytalny 6 czerwca 2002

r., a zatem wręczenie mu wypowiedzenia w dniu 26 kwietnia 2002 r. naruszyło

zakaz zawarty w art. 39 kp.

Sąd Okręgowy w pełni podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, iż strona

pozwana nie może się powoływać na naruszenie przez powoda zasad współżycia

społecznego, gdyż ta sama strona pozwana dopuściła się naruszenia prawa

poprzez nieprzestrzeganie dyspozycji art. 39 k.p. Niewykorzystanie uprawnień z art.

53 k.p. nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy podzielił również stanowisko Sądu Rejonowego w zakresie

przyjęcia, iż powód nie był powołany w trybie art. 68 kp., a mogło to być jedynie

tzw. powołanie pozorne. Przepisy ustawy o jednostkach badawczo - rozwojowych

z dnia 25 lipca 1985r., a w szczególności art. 21, nie dają podstawy do przyjęcia, że

podstawa prawna istnienia stosunku pracy powoda był akt powołania, w oparciu o

dyspozycję art. 68 k.p. Sąd Okręgowy odwołał się do ustaleń i ocen Sądu

Rejonowego co do tego, że wypowiedzenie naruszało przepisy o wypowiadaniu

umów o pracę, a co za tym idzie powód winien być przywrócony do pracy.

Nie jest natomiast prawnie dopuszczalne przyznanie odszkodowania w

miejscu przywrócenia do pracy na mocy art. 45 § 3 k.p. Nie stanowi przeszkody do

przywrócenia powoda do pracy fakt świadczenia przez niego zatrudnienia na rzecz

innego pracodawcy niż strona pozwana ( art. 48 § 2 k.p). Wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy należne jest powodowi wyłącznie za okres gotowości do

pracy, zatem jak prawidłowo ustalił Sąd Rejonowy za 28,5 miesiąca, nie jest

natomiast należne za okres niezdolności do pracy spowodowany chorobą, gdyż w

tym okresie powód nie świadczyłby pracy, a równocześnie za ten okres otrzymał

należny mu zasiłek chorobowy. Określenie "wynagrodzenie za czas pozostawania

7

bez pracy" oznacza, że jego wysokość winna odpowiadać takiemu jakie powód

otrzymałby gdyby nadal pracował. Podstawą zatem do obliczenia wynagrodzenia

jest, zdaniem Sądu Okręgowego, ostatnio otrzymywane wynagrodzenie w kwocie

9.400 zł. Strona pozwana wyliczyła wynagrodzenie powoda na kwotę 13.270,50 zł,

a sam powód ograniczył ją do kwoty 9.400 zł.

Sąd drugiej instancji zauważył, że Sąd Rejonowy nie zasądził na rzecz

powoda odsetek za opóźnienie w wypłacie wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy gdyż strona pozwana pozostanie „w zwłoce” dopiero wtedy gdy powód

podejmie zatrudnienie.

Powód będzie mógł dochodzić wynagrodzenia za czas pozostawania bez

pracy po dniu 15 października 2004 r. tj. po dacie wydania orzeczenia przez Sąd

Rejonowy, jeżeli wyrazi gotowość do podjęcia pracy w warunkach opisanych

powyżej w odrębnym postępowaniu, zaś Sąd Okręgowy wydając w dniu 19 maja

2005 r. swe rozstrzygnięcie „poruszał się w ramach” zakreślonych orzeczeniem

Sądu pierwszej instancji, jak również treścią apelacji obu stron.

W dniu 6 czerwca 2005 r., do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B. wpłynął wniosek powoda o uzupełnienie

powyższego wyroku poprzez orzeczenie o żądaniu zasądzenia od pozwanego na

rzecz powoda ustawowych odsetek od wynagrodzenia zasądzonego za każdy

kolejny miesiąc pozostawania bez pracy, od dnia jego wymagalności, do dnia

zapłaty; żądaniu zasądzenia wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy

przypadający po dniu 15 października 2004 r.; żądaniu przywrócenia do pracy z

wynagrodzeniem przekraczającym 5.000 zł, oraz o żądaniu zasądzenia kosztów

zastępstwa procesowego za obie instancje w części stanowiącej różnicę pomiędzy

kosztami zasądzonymi, a kosztami należnymi według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 18 lipca 2005 r., Sąd Okręgowy pozostawił wniosek

powoda z dnia 6 czerwca 2005 r. bez biegu. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z

treścią art. 351 § 1 k.p.c. strona może w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia

wyroku, a gdy doręczenie wyroku następuje z urzędu - od jego doręczenia, zgłosić

wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, o

natychmiastowej wykonalności albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego

orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.

8

Dotyczy to także wypadku, gdy w sprawie, której zakres nie zależy od treści

żądania pozwu, sąd - wbrew wynikom postępowania - nie orzekł o roszczeniu nie

zgłoszonym w żądaniu lub przyznał je w rozmiarze mniejszym niż należało.

Uzupełnienie wyroku nie jest możliwe przez Sąd z urzędu, a jedynie na wniosek

strony. W niniejszej sprawie objęty wnioskiem wyrok został ogłoszony w dniu 9

maja 2005 roku i od tego terminu rozpoczął bieg wskazany w powyżej cytowanym

przepisie dwutygodniowy termin zakreślony stronie do złożenia wniosku o

uzupełnienie wyroku. Skoro wniosek powoda złożony został w dniu 6 czerwca 2005

roku tym samym wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu i winien

on pozostać bez biegu jako spóźniony.

Od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 19 maja 2005 r., powód wniósł skargę kasacyjną, w której zaskarżył

powyższy wyrok w części - w zakresie jego pkt. 1 w części, w jakiej Sąd oddalił

apelację powoda i w zakresie jego pkt. 3, opierając skargę kasacyjną na

naruszeniu przepisów postępowania: art. 386 § 1 i art. 385 Kodeksu postępowania

cywilnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; oraz naruszeniu przepisu

prawa materialnego: art. 45 § 1 Kodeksu pracy, przez jego niewłaściwe

zastosowanie, poprzez oddalenie apelacji, w zakresie w jakiej powód wnosił o

zmianę wyroku sądu pierwszej instancji i przywrócenie go do pracy z

wynagrodzeniem miesięcznym 9.400 zł, a nie 5.000 zł, mimo ustalenia, iż ostatnio

otrzymane wynagrodzenie powoda wynosiło 9.400 zł i mimo jednoczesnego

zasądzenia na rzecz powoda wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy

według stawki 9.400 zł miesięcznie, a zatem poprzez wydanie orzeczenia

wewnętrznie sprzecznego i przywrócenie powoda do pracy nie na "poprzednich

warunkach" lecz na warunkach innych, niż przed wypowiedzeniem umowy o pracę;

ponadto na naruszeniu art. 378, art. 316 § 1, w związku z art. 391 i art. 190

Kodeksu postępowania cywilnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; oraz

naruszeniu art. 47 Kodeksu pracy przez jego niewłaściwe zastosowanie, poprzez

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenia jedynie za czas

pozostawania bez pracy przypadający do dnia 15 października 2004, zamiast

wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy; art. 481 § 1 Kodeksu

cywilnego, w związku z art. 300 Kodeksu pracy, przez jego niewłaściwe

9

zastosowanie, oraz art. 47 Kodeksu pracy przez jego błędną wykładnię, poprzez

przyjęcie, iż opóźnienie pracodawcy w spełnieniu świadczenia w postaci

wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy, powstaje dopiero z dniem

podjęcia przez pracownika pracy w wyniku przywrócenia do pracy, a tym samym, iż

odsetki od tych świadczeń pieniężnych należne są dopiero od dnia podjęcia pracy;

jak również na naruszenie przepisów postępowania: § 13 ust. 1, pkt. 2, w związku z

§ 12 ust. 1, pkt. 1 i pkt. 2 i § 6, pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w

sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, przez jego niewłaściwe

zastosowanie, poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego poniżej

stawki minimalnej.

Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie

zaskarżonego wyroku w zakresie jego pkt. 1, w części w jakiej w tym punkcie Sąd

oddalił apelację powoda oraz w zakresie jego pkt. 3 i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła również strona pozwana wnosząc

skargę kasacyjną, w której domagała się uchylenia i zmiany zaskarżonego

orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od

powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jako podstawę skargi

wskazano naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 8 k.p., poprzez

błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do oddalenia

powództwa z uwagi na naruszenie przez powoda zasad współżycia

społecznego, gdyż to strona pozwana dopuściła się naruszenia prawa

poprzez naruszenie dyspozycji art. 39 kp.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna strony pozwanej ma usprawiedliwioną podstawę. Oba

Sądy orzekające w tej sprawie skwitowały zarzut naruszenia przez powoda zasad

współżycia społecznego stwierdzeniem, że nie może on być skutecznie

podnoszony przez pracodawcę, który naruszył szczególną ochronę przed

wypowiedzeniem umowy o pracę przysługującą pracownikowi w wieku

10

przedemerytalnym na podstawie art. 39 k.p. Jest to błędne rozumowanie.

Konstrukcja nadużycia prawa ujęta w art. 8 k.p. polega właśnie na tym, że pozwala

na nieuwzględnienie roszczenia mającego oparcie w prawie w sytuacji, gdy

naruszałoby to - między innymi – zasady współżycia społecznego. Gdyby nie

doszło do naruszenia prawa przez pracodawcę, powództwo ulegałoby oddaleniu

bez potrzeby rozważania zgodności zgłoszonego żądania z zasadami współżycia

społecznego. Pracodawca dokonując wypowiedzenia umowy o pracę na kilka

tygodni przed osiągnięciem przez powoda wieku emerytalnego, istotnie naruszył

zakaz z art. 39 k.p. Rodzi to roszczenie o przywrócenie do pracy będące

przedmiotem orzekania w tej sprawie. Okoliczność naruszenia prawa przez

pracodawcę nie wyczerpuje jednak zakresu rozważania zasadności roszczenia o

przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za cały czas pozostawania

powoda bez pracy. Sąd Rejonowy dokonał ustaleń na okoliczność postępowania

powoda mogącego podlegać ocenie jako naruszające zasady współżycia

społecznego a nawet określił zarzut strony pozwanej jako taki, który „można by

uznać za słuszny, biorąc pod uwagę zachowanie powoda”, jednakże

bezpodstawnie uznał, że naruszenie prawa przez pracodawcę nie pozwala na

wyciągnięcie wniosków z ustalonych okoliczności. Stanowisko to podzielił Sąd

Okręgowy. Tymczasem ustalone okoliczności: wiek powoda, jego długotrwała

choroba a wreszcie prowadzenie działalności konkurencyjnej ze szkodą dla

interesów pracodawcy nakazują rozważenie zgodności zgłoszonego roszczenia z

zasadami współżycia społecznego. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące

stosowania klauzul generalnych przy rozpoznawaniu roszczeń pracowników

objętych szczególną ochroną trwałości stosunku pracy jest bogate. Wynika z niego

przede wszystkim obowiązek sądu rozpoznającego sprawę o przywrócenie do

pracy i zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy rozważenia

stopnia naruszenia prawa przez pracodawcę (w rozpoznawanej sprawie stopień ten

nie był wielki skoro pracownik nie poniósł negatywnych konsekwencji naruszenia-

przeszedł na emeryturę bezpośrednio po rozwiązaniu stosunku pracy) i

okoliczności obciążających pracownika. Gdy zgłoszone żądanie jest ocenione jako

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego może być, na podstawie art. 4771

k.p.c. uwzględnione roszczenie alternatywne (odszkodowawcze) mimo, że

11

pracownik nie zgłosił takiego żądania i mimo, że art. 45 § 2 k.p. nie ma

zastosowania wobec pracowników objętych szczególną ochroną trwałości stosunku

pracy (art. 45 § 3 k.p.). W przypadku takich pracowników, możliwość uwzględnienia

roszczenia alternatywnego wynika nie z zastosowania klauzuli niemożliwości lub

niecelowości przywrócenia do pracy lecz właśnie z powodu sprzeczności

wybranego przez pracownika roszczenia z zasadami współżycia społecznego lub

społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Możliwe jest nawet oddalenie

powództwa (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2003 r. I PK 346/02,

nieopublikowany, z 27 lutego 1997 r. I PKN 23/97 OSNAPiUS 1997, z. 21, poz.

419, z dnia 26 marca 1998 r. I PKN 571/97, OSNAPiUS 1999, z. 5, poz. 168 i wiele

innych). Poglądy te są utrwalone, nie są kwestionowane i Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym tę sprawę w pełni je podziela. Uwzględnienie roszczenia o

przywrócenie do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez

pracy budzi poważne zastrzeżenia w świetle poczynionych ustaleń. Słusznie zatem

strona pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 8 k p.

Przechodząc do rozważenia zarzutów skargi kasacyjnej powoda trzeba

stwierdzić, że trafnie zauważył on niekonsekwencję, do której doszło w efekcie

częściowej zmiany wyroku Sądu Rejonowego dokonanej przez Sąd odwoławczy.

Wysokość zasądzonego w drugiej instancji odszkodowania nie odpowiada

wysokości wynagrodzenia określonego jako warunki płacowe, których dotyczy

przywrócenie powoda do pracy. Ten błąd nie może jednak prowadzić do choćby

częściowego uwzględnienia skargi powoda, skoro, jak wyżej zostało wywiedzione,

na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej uwzględnienie roszczenia powoda o

przywrócenie do pracy zostało skutecznie zakwestionowane. Błąd pozostaje zatem

bez wpływu na ostateczny wynik sprawy. Podobnie należy ocenić pozostałe zarzuty

naruszenia przepisów postępowania, w szczególności zarzuty odnoszące się do

poglądu Sądu Okręgowego o niemożliwości zasądzenia wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji . Zarzut

naruszenia art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 300 i 47 k.p. jest natomiast

bezpodstawny. Opóźnienie skutkujące obowiązkiem zapłaty odsetek, w przypadku

wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy powstaje dopiero z chwilą podjęcia

pracy przez pracownika do niej przywróconego. Nie powstaje ono z upływem

12

terminów płatności wynagrodzenia za pracę, nie jest to bowiem wynagrodzenie za

czas gotowości do pracy, ma ono charakter odszkodowawczy. Zasadność zarzutu

odnoszącego się do kosztów postępowania apelacyjnego nie podlegała badaniu

wobec oddalenia skargi powoda.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji na mocy art. 39815

§ 1 k.p.c.

/tp/