II CSK 356/06

Sygn. akt II CSK 356/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

SSN Barbara Myszka

Protokolant Maryla Czajkowska

w sprawie z powództwa M. E. (H.K.) Ltd w Hong Kongu

przeciwko M. D.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 marca 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 12 sierpnia 2003 r.

Sąd Okręgowy w P. zasadził od pozwanego M. D. na rzecz powoda – M. E. HK

LTD z siedzibą w Hongkongu 366.441,62 dolarów amerykańskich z ustawowymi

odsetkami i kosztami procesu.

Na skutek sprzeciwu pozwanego od tego orzeczenia Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 16 marca 2005 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że pozwany

prowadził interesy handlowe z powodową spółką, a także ze spółkami M. I. LTD z

siedzibą w Tajlandii, S. R. D. LTD z siedzibą w Hongkongu oraz M. E. LTD z

siedzibą w Tajwanie. W dniu 21 lipca 2000 r. pozwany zawarł z tymi spółkami

ugodę, regulującą wysokość i sposób spłacania przez niego jego zobowiązań w

stosunku do nich. Pozwany wywiązał się z tej ugody tylko częściowo. W dniach 10

czerwca, 3 czerwca i 1 sierpnia 2002 r. powodowa spółka zawarła z pozostałymi

spółkami, będącymi wierzycielami pozwanego, umowy cesji, na podstawie których

dokonały one na jej rzecz przelewu tych wierzytelności, których realizacji dochodzi

w sprawie niniejszej. Sąd nie podzielił zarzutów pozwanego o nieważności

wspomnianej ugody, o braku causy do przyjęcia przez niego zobowiązania do

zapłaty 102.750,15 USD oraz o przedawnieniu dochodzonego roszczenia,

natomiast uznał, że brak jest dostatecznych danych, które potwierdzałyby

skuteczność dokonania cesji wierzytelności. Pozwany zakwestionował bowiem

dopuszczalność jednoosobowej reprezentacji spółek - cedentów w tych umowach.

Wobec niewykazania przez powoda, że ta reprezentacja była prawidłowa, doszło

do podważenia prawnej skuteczności cesji, wobec czego Sąd oddalił powództwo.

Apelacja powoda od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 7 marca 2006 r. Sąd ten podzielił pogląd prawny Sądu I – ej

Instancji, że, zgodnie z art. 6 k.c., to na powodzie spoczywał ciężar wykazania, iż

doszło do skutecznego przeniesienia na jego rzecz wierzytelności pozostałych

spółek, a w szczególności, że umowy cesji mogły być zawierane przez te spółki

jednoosobowo. Powód, mimo udzielenia mu stosownego terminu do przestawienia

3

dowodów usuwających wątpliwości co do tej reprezentacji, takich dowodów nie

przedstawił, co skutkowało oddaleniem jego apelacji.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył powód skargą kasacyjną. W podstawie

materialnoprawnej zarzucił naruszenie art. 19 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia

z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U.

2002 r., Nr 215, poz. 1823) – dalej „ufk” oraz art. 86 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r.

Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 22, poz. 91, ze zm.), art. 19 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 ufk

oraz art. 2 § 2 prawa o notariacie, a także art. 6 k.c. W podstawie procesowej skargi

powołał naruszenie art. 244 § 1, art. 252, art. 316 i art. 233 k.p.c. Na tych

podstawach wnosił o uchylenie orzeczeń Sądów obu instancji, ewentualnie tylko

Sądu Apelacyjnego - i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie objętym skargą kasacyjną

podstawowe znaczenie ma kwestia, jaki jest charakter dokumentów zagranicznych,

którymi pozostałe spółki dokonały cesji spornych wierzytelności na spółkę

powodową. Autor skargi zdaje się przyjmować założenie, iż ponieważ zostały one

opatrzone tzw. klauzulą legalizacyjną przez konsula polskiego, to tym samym są to

dokumenty urzędowe. Jego zdaniem, konsul, stwierdzając autentyczność podpisu

notariusza zagranicznego na tych dokumentach oraz zgodność ich treści z prawem

miejsca wystawienia, tym samym potwierdził, że działający w imieniu cedentów

przedstawiciele byli uprawnieni do działania jednoosobowego. W tej sytuacji ciężar

udowodnienia odmiennych twierdzeń spoczywa na pozwanym (art. 6 k.c. w zw.

z art. 244 § 1 k.p.c.).

Tymczasem prawny charakter tych dokumentów wcale nie przedstawia się

tak jednoznacznie. Układ ich treści jest taki, że zawierają one oświadczenia woli

przedstawicieli spółek o „sprzedaży długu” (cesji wierzytelności), pod którymi

widnieją podpisy tych przedstawicieli, zaś pod tymi podpisami znajduje się pieczęć

notariusza z Hongkongu, potwierdzona przez polskiego konsula tzw. pełną klauzulą

legalizacyjną (k. 27 – 28, k. 40 – 41 i k. 57 – 58). Wymaga ustalenia, czy

dokumenty te są aktami notarialnymi w rozumieniu naszego prawa, czy też

dokumentami prywatnymi, na których miejscowy notariusz potwierdził jedynie

4

autentyczność podpisów osób zawierających umowy. W pierwszym wypadku

byłyby to dokumenty urzędowe, korzystające z domniemania prawdziwości także

w naszym kraju (art. 244 § 1 k.p.c. w zw. z art. 1138 k.p.c.). Stosownie do treści art.

252 k.p.c. domniemanie to może być obalone, przy czym ciężar dowodu

nieprawdziwości dokumentu urzędowego spoczywa na stronie, która taki zarzut

podnosi (w niniejszej sprawie byłby to pozwany). Natomiast gdyby cesje okazały się

dokumentami prywatnymi, zamieszczenie na nich klauzuli legalizacyjnej miałoby

tylko skutek przewidziany w art. 81 § 2 pkt 2 k.c., tj. ustalenia daty pewnej

zawartych w nich oświadczeń woli. Wobec zaś zakwestionowania ich prawnej

skuteczności przez pozwanego, ciężar wykazania, że przedstawiciele cedentów

mogli działać jednoosobowo, przenosi się na powoda (art. 253 in fine k.p.c.). Nie

ma bowiem racji skarżący, że decydująca jest tu treść samej klauzuli legalizacyjnej.

Wbrew jego stanowisku stwierdzić należy, iż zamieszczenie tej klauzuli na

dokumencie nie przesądza o jego charakterze prawnym; dokument prywatny

pozostaje takim, a domniemanie prawdziwości ogranicza się wtedy tylko do samej

klauzuli, przez co należy rozumieć jej autentyczność, tj., że pochodzi ona

rzeczywiście od konsula. W sprawie ani Sąd Okręgowy, ani Apelacyjny nie ustaliły

charakteru dokumentów dotyczących cesji wierzytelności, stąd też w obecnym jej

stanie nie da się odeprzeć zarzutów skargi naruszenia art. 6 k.c. oraz art. 244 § 1

k.p.c. i art. 252 k.p.c., co skutkuje jej uwzględnienie (art. 39815

w zw. z art. 108 § 2

k.p.c.). Natomiast bezzasadny jest zarzut skargi naruszenia art. 19 ust. 1 pkt 1

ustawy o funkcjach konsulów. Przepis ten stanowi, że konsul, wykonując niektóre

czynności notarialne, sporządza i poświadcza wypisy, odpisy, wyciągi i kopie

dokumentów. W sprawie konsul nie dokonywał żadnej z wymienionych czynności,

stąd też nie mogło dojść do naruszenia tej normy prawnej.

Z podanych przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).