II UK 156/06

Wyrok z dnia 11 stycznia 2007 r.

II UK 156/06

Dla stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy (art. 12 ust. 1 i 3

ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) decy-

dująca jest nie tylko utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z po-

wodu naruszenia sprawności organizmu, ale także brak rokowania odzyskania

zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia

2007 r. sprawy z odwołania Tadeusza K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w L. o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na skutek skargi

kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 15

czerwca 2005 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację wnioskodawcy, nie obciążając

go kosztami postępowania.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, zmie-

nił na skutek apelacji wnioskodawcy Tadeusza K. wyrok Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy oraz poprzedzającą go decyzję organu

rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 12 czerwca

2003 r. i przyznał wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do

pracy w okresie od 1 lipca 2003 r. do 30 czerwca 2005 r.

Według ustaleń Sądu Okręgowego, wnioskodawca, z zawodu murarz-tynkarz,

pracował najpierw jako traktorzysta, później jako ostrzarz, a następnie jako szlifierz

elementów odlewów. Od dnia 22 sierpnia 1990 r. nieprzerwanie do dnia 30 czerwca

2

2003 r. pobierał rentę według trzeciej grupy inwalidzkiej, następnie rentę z tytułu czę-

ściowej niezdolności do pracy. Począwszy od 1988 r. wnioskodawca pracował jako

konserwator w szkole (od 1 stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu pracy). Orze-

czeniem z dnia 4 czerwca 2003 r. lekarz orzecznik ZUS rozpoznał u niego stan po

udarze niedokrwiennym mózgu ze śladowym niedowładem kończyny górnej prawej,

nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego z zaznaczo-

nymi objawami korzeniowymi i uznał go za zdolnego do pracy zgodnie z kwalifika-

cjami konserwatora, które wnioskodawca nabył po samoprzekwalifikowaniu. W toku

postępowania, w złożonej opinii biegli lekarze: ortopeda, internista i neurolog, uznali,

że stwierdzone zmiany chorobowe powodują w dalszym ciągu niezdolność wniosko-

dawcy do pracy w zawodzie murarza i szlifierza, jednak nie upośledzają jego zdolno-

ści do pracy w charakterze konserwatora - zgodnej z nabytymi kwalifikacjami. W tak

ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca jako zdolny do

pracy nie spełnił wszystkich przesłanek określonych w art. 57 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39,

poz. 353 ze zm.), pracując bowiem przez wiele lat na stanowisku konserwatora,

zdobył nowe kwalifikacje zawodowe i nie może być uznany za niezdolnego do pracy

zgodnej z tymi kwalifikacjami.

W apelacji od wyroku wnioskodawca wskazał na nieprawidłowe ustalenia fak-

tyczne Sądu Okręgowego w przedmiocie jego zatrudnienia jako konserwatora w peł-

nym wymiarze czasu pracy, gdy w rzeczywistości do końca roku 2002 pracował w

wymiarze najpierw ½ etatu,a następnie ¾ etatu. Dopiero od 1 stycznia 2003 r. został

zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy z uwagi na trudną sytuację materialną

rodziny. Apelujący dodał także, że pracując od 18 lat jako konserwator w szkole, jest

traktowany jako niepełnosprawny i w związku z tym jest zwolniony z obowiązku wy-

konywania cięższych prac, tj. malowania, tynkowania, prac na wysokościach.

Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy dokonał nie-

prawidłowych ustaleń w przedmiocie poziomu kwalifikacji zawodowych wnioskodaw-

cy. Zdaniem Sądu drugiej instancji, zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, częściowo niezdolną do pracy jest osoba,

która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiada-

nych kwalifikacji, przy czym dla oceny istnienia częściowej niezdolności do pracy

znaczenie ma nie tylko ustalenie możliwości wykonywania dotychczasowej pracy ale

przede wszystkim pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Zdaniem

3

Sądu, wnioskodawca - z zawodu murarz - tynkarz w tym zawodzie pracował około 2

lat. Następnie był zatrudniony przez kilka miesięcy w 1975 r. jako traktorzysta, przez

okres 7 lat (1977 - 1984) jako ostrzarz, a od 1984 r. do 1990 r. zajmował się szlifo-

waniem dużych elementów odlewów. Dopiero po otrzymaniu świadczenia rentowego

z tytułu niezdolności do pracy zatrudnił się jako konserwator w szkole, początkowo

na ½ etatu, następnie ¾, a dopiero od stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu

pracy. Nieprawidłowo zatem Sąd Okręgowy przyjął, że wnioskodawca pracował

przez ostatnich 18 lat w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Apelacyjny wskazał rów-

nież, że brak podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca posiada jedynie kwalifikacje do

wykonywania pracy konserwatora w szkole, skoro zawód wyuczony oraz zawód szli-

fierza wykonywany przez wnioskodawcę przez okres 6 lat do momentu otrzymania

świadczenia rentowego, uzasadniają istnienie jego wyższych kwalifikacji zawodo-

wych. Zdaniem Sądu nie zmienia takiej oceny fakt, że wnioskodawca po przyznaniu

renty podjął prostą i słabiej wynagradzaną pracę jako konserwator. Skoro zatem za-

wód wyuczony oraz zawód wykonywany przez wnioskodawcę przez wiele lat przed

otrzymaniem renty wymagały wyższych kwalifikacji i były lepiej wynagradzane niż

praca wykonywana w trakcie pobierania świadczenia rentowego należy uznać, że

nastąpiło ograniczenie zdolności wnioskodawcy do pracy zgodnej z posiadanymi

umiejętnościami, a zatem zachodziły podstawy do przyznania dochodzonego świad-

czenia.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych i zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 12 ust. 1 i 3

oraz art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie częściowej niezdolności do

pracy ubezpieczonego i przyznanie z tego tytułu prawa do renty, w sytuacji gdy po

przekwalifikowaniu pracuje on w pełnym wymiarze czasu pracy w zawodzie konser-

watora i zgodnie z treścią opinii biegłych sądowych jest zdolny do pracy, wniósł o

jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie

apelacji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu

naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie (bądź jeżeli

taki zarzut okaże się niezasadny). Okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie

budzą wątpliwości, sporna pozostaje ich ocena w świetle przepisów prawa material-

nego. Skarga kasacyjna zawiera zarzut błędnej wykładni art. 57 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, formułującego przesłanki nabycia

prawa do renty oraz art. 12 ust. 1 i 3 ustawy, który definiuje niezdolność do pracy.

Stosownie do tego ostatnio powołanego przepisu, niezdolną do pracy w rozumieniu

ustawy jest osoba, która „całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarob-

kowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności

do pracy po przekwalifikowaniu", a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w

„znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji". Ocenę stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowania co do

odzyskania zdolności do pracy wywodzi się z przewidzianych w art. 13 ustawy prze-

słanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywró-

cenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwości wykonywa-

nia dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania

zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej

pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych, odnoszących

się jedynie do ustalania stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Wymienione

przesłanki są bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na za-

chowanie zdolności do pracy.

Podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku stanowiła, dokonana przez Sąd

drugiej instancji, istotna w sprawie ocena, że wnioskodawca jest niezdolny do wyko-

nywania pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji w pełnym wymiarze

czasu. Odnosząc się do kwalifikacji zawodowych wnioskodawcy, Sąd Apelacyjny

wskazał na zawód wyuczony (murarz) oraz zawód szlifierza wykonywany przez

wnioskodawcę przez okres 6 lat do momentu przyznania świadczenia rentowego, co

pozwala orzec o ograniczeniu zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifika-

cjami i tym samym przyznać prawo do renty. W ocenie Sądu Najwyższego, w stanie

faktycznym sprawy oceny tej nie można podzielić, tak więc zarzut błędnej wykładni

art. 12 ustawy należy uznać za uzasadniony. W świetle zebranego materiału dowo-

5

dowego, w tym zwłaszcza opinii biegłych lekarzy: neurologa, ortopedy i internisty z

dnia 11 października 2003 r., wnioskodawca jest niezdolny do pracy w zawodzie

murarza i szlifierza, jednak jest zdolny do wykonywanej obecnie pracy konserwatora.

Ponadto wnioskodawca wykonywał pracę konserwatora w szkole, początkowo na ½

etatu, następnie ¾, a od stycznia 2003 r. w pełnym wymiarze czasu pracy już od 18

lat. Okres pracy w charakterze konserwatora jest więc najdłuższym okresem zatrud-

nienia, co uzasadnia ocenę Sądu pierwszej instancji, że doszło do samoprzekwalifi-

kowania się wnioskodawcy, który pracując nieprzerwanie od wielu lat jako konser-

wator w szkole, zdobył nowe kwalifikacje zawodowe. Powyższe uzasadnia konstata-

cję, że nie utracił on w znacznym stopniu zdolności do pracy, nie jest więc częściowo

niezdolnym do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o FUS. Dokonując analizy

pojęcia „częściowa niezdolność do pracy" należy zwrócić uwagę zarówno na kryte-

rium biologiczne, jak i ekonomiczne. W sensie biologicznym, to stan organizmu do-

tkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym czę-

ściową niezdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji; w sensie

ekonomicznym, to częściowa utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem takiej

pracy. Osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która spełnia obydwa te

kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym jak i ekonomicz-

nym. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2006 r., I UK 159/05, (niepubli-

kowany), wskazano, że przez pojęcie „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwa-

lifikacji” można rozumieć zarówno kwalifikacje formalne (wykształcenie i przygotowa-

nie zawodowe stwierdzone świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami), jak i kwali-

fikacje rzeczywiste (wiedza i umiejętności faktyczne). W odniesieniu do wnioskodaw-

cy pracą zgodną z poziomem posiadanych kwalifikacji jest więc także praca na sta-

nowisku konserwatora. Wnioskodawca, pracując na tym stanowisku 18 lat, nabył

bowiem wiedzę, umiejętności oraz doświadczenie w tym zawodzie, co uniemożliwia

odniesienie utraty zdolności do pracy wnioskodawcy do innych kwalifikacji w wyko-

nywanych znacznie wcześniej zawodach. Decydującą dla stwierdzenia niezdolności

do pracy jest bowiem nie tylko utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z

powodu naruszenia sprawności organizmu, ale brak rokowania odzyskania zdolności

do pracy po przekwalifikowaniu. O częściowej niezdolności do pracy nie decyduje

sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one

na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (tak w wyroku

6

Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2000 r., II UKN 113/00, OSNAPiUS 2002 nr 14,

poz. 343).

Tak więc gdy biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia

sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy także innej,

ale mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji,

to brak prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 7 lutego 2006 r., II UK 156/05, niepublikowany).

W tym więc stanie rzeczy, gdy podstawa naruszenia prawa materialnego

wskazana w skardze kasacyjnej okazała się uzasadniona, należało w oparciu o art.

39816

k.p.c. orzec jak w sentencji. O kosztach orzeczono po myśli art. 102 k.p.c.

========================================