III PZP 6/06

Uchwała z dnia 10 stycznia 2007 r.

III PZP 6/06

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kaszczy-

szyn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy z powództwa

Jana K. przeciwko Powiatowemu Urzędowi Pracy w R. o odszkodowanie, na skutek

zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie postanowieniem z dnia 12 października 2006 r. [...]

„Czy w oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika, które jest

równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę winna być wskazana przyczyna

uzasadniająca rozwiązanie stosunku pracy ?"

p o d j ą ł uchwałę:

W oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika, które jest

równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, zbędne jest wskazanie przy-

czyny uzasadniającej rozwiązanie stosunku pracy.

U z a s a d n i e n i e

Postanowieniem z dnia 12 października 2006 r. [...] wydanym na podstawie

art. 390 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie

rozpoznając apelację w sprawie z powództwa Jana K. od wyroku Sądu Rejonowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Puławach z dnia 26 kwietnia 2006 r. [...],

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie

prawne: „Czy w oświadczeniu woli pracodawcy o odwołaniu pracownika, które jest

równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, winna być wskazana przyczyna

uzasadniająca rozwiązanie stosunku pracy ?”

2

Przedstawione zagadnienie sformułowano na tle następującego stanu fak-

tycznego. Powód Jan K. z dniem 1 kwietnia 1990 r. został powołany przez Wojewodę

L. na stanowisko kierownika Rejonowego Biura Pracy w R. Z dniem 1 czerwca 2004

r. zgodnie z art. 142 ust. 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i

instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) powód stał się z mocy

prawa dyrektorem Powiatowego Urzędu Pracy w R. Starosta R. odwołał powoda z

zajmowanego stanowiska z dniem 27 września 2005 r. Odwołanie powoda z zajmo-

wanego stanowiska było równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, a okres

wypowiedzenia kończył się w dniu 31 grudnia 2005 r. Pismo odwołujące powoda z

zajmowanego stanowiska nie wskazywało przyczyny odwołania. Starosta R. nie

zwrócił się również przed odwołaniem powoda o opinię do Powiatowej Rady Zatrud-

nienia Powiatu R. Powód w pozwie domagał się przywrócenia do pracy.

Sąd Rejonowy w wyżej wskazanym stanie faktycznym oddalił powództwo o

przywrócenie do pracy i zasądził od pozwanego odszkodowanie w kwocie 10.394,40

zł. Sąd ten uznał, że uchylenie ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy -

Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081) art.

69 pkt 2 lit. b k.p. spowodowało, że pracownik zatrudniony na podstawie powołania

może dochodzić odszkodowania w razie odwołania równoznacznego z wypowiedze-

niem umowy o pracę w obu wypadkach, w których pracownikowi zatrudnionemu na

podstawie umowy o pracę przysługują roszczenia z tytułu wadliwego wypowiedzenia

tej umowy, a mianowicie, gdy wypowiedzenie jest nieuzasadnione lub gdy narusza

przepisy o wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 k.p.). Konsekwencją uchylenia

art. 69 pkt 2 lit. b k.p. było w ocenie Sądu pierwszej instancji także to, że w stosunku

do odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem zaktualizował się ustanowiony w

art. 30 § 4 k.p. obowiązek podania przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia

umowy o pracę na czas nieokreślony w oświadczeniu woli o wypowiedzeniu tej

umowy.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy w Lublinie, rozpoznając apelację pozwanego, uznał,

że powyższa kwestia stanowi zagadnienie prawne, które powinien rozstrzygnąć Sąd

Najwyższy. W uzasadnieniu pytania prawnego skierowanego do Sądu Najwyższego

wskazał argumenty, które przemawiały przeciwko wykładni prawa przedstawionej w

wyroku Sądu pierwszej instancji. Uznał bowiem, że zgodnie z art. 69 k.p. przepisy

dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony stosuje się, jeżeli przepisy Kodeksu

pracy dotyczące stosunku pracy na podstawie powołania (oddział 1 rozdział III dział

3

drugi Kodeksu pracy) nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 70 § 1 k.p. jest pod-

stawowym przepisem modyfikującym sposób rozwiązania stosunku pracy z powoła-

nia w stosunku do wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony. W związku

z tym można przyjąć, że dopuszczenie w art. 69 k.p. możliwości żądania przez od-

wołanego pracownika odszkodowania nie przesądza o tym, iż odszkodowanie to na-

leży się pracownikowi w razie nieuzasadnionego odwołania równoznacznego z wy-

powiedzeniem umowy. Uchylenie art. 69 pkt 2 lit. b k.p. nie rozstrzyga bowiem o tym,

w jakich wypadkach można żądać odszkodowania. Ta kwestia powinna być rozpa-

trywana w powiązaniu z treścią przepisów art. 70 k.p. Skoro te przepisy nie wyma-

gają uzasadnienia odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę,

to w razie takiego odwołania pracownik może żądać odszkodowania, jeżeli przy od-

wołaniu nastąpiło naruszenie określonych przepisów prawa, a nie w braku zasadno-

ści odwołania.

Dokonując analizy przedstawionego zagadnienia prawnego, Sąd Najwyższy

zważył, co następuje:

Odwołanie z zajmowanego stanowiska pracownika zatrudnionego na podsta-

wie powołania zostało uregulowane w art. 70 k.p. Zgodnie z tą regulacją akt odwoła-

nia pracownika z zajmowanego stanowiska, podobnie jak akt powołania pracownika

na stanowisko, wywiera podwójny skutek: 1) pozbawia pracownika stanowiska po-

wierzonego aktem powołania na stanowisko, 2) rozwiązuje stosunek pracy nawiąza-

ny aktem powołania na stanowisko. Przepis art. 70 § 1 k.p. stanowi, że pracownik

może być w każdym czasie - niezwłocznie lub w określonym terminie - odwołany ze

stanowiska przez organ, który go powołał. Zgodnie z art. 70 § 12

k.p. stosunek pracy

z pracownikiem odwołanym ze stanowiska rozwiązuje się na zasadach określonych

w przepisach niniejszego rozdziału, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę (art. 70 § 2 k.p.)

lub z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli nastąpiło z przyczyn, o

których mowa w art. 52 i 53 k.p. (art. 70 § 3 k.p.). Odwołanie powinno być dokonane

na piśmie (art. 70 § 11

k.p.).

W przedstawionej wyżej regulacji nie została określona treść pisemnego aktu

odwołania, co mogłoby sugerować, że zgodnie z art. 69 k.p. ma zastosowanie art. 30

§ 4 k.p. i akt odwołania powinien wskazywać przyczynę odwołania zarówno gdy od-

4

wołanie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jak i

gdy odwołanie jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę. W stosunku

do odwołania równoznacznego z wypowiedzeniem takie wnioskowanie nie jest uza-

sadnione ze względu na ustanowioną w art. 70 § 1 k.p. zasadę swobody odwołania

pracownika. Zgodnie z art. 70 § 1 k. p. odwołanie może nastąpić w każdym czasie.

Dopuszczalność odwołania pracownika w każdym czasie oznacza, że odwołanie nie

wymaga uzasadnienia, ponieważ w danym momencie (w danym czasie) może nie

być przyczyny uzasadniającej odwołanie, a przepis wyraźnie stanowi, że odwołanie

może nastąpić w dowolnie wybranym momencie. Akt odwołania pracownika w spo-

sób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę jest czynnością prawną ode-

rwaną od przyczyny (czynnością prawną abstrakcyjną), a nie czynnością prawną

uwarunkowaną istnieniem określonej przyczyny (czynnością prawną kauzalną, por.:

W. Sanetra [w:] J. Iwulski, W. Sanetra: Kodeks pracy. Komentarz (suplement), War-

szawa 2004, s. 28). Zgodnie bowiem z art. 69 k.p. do stosunku pracy na podstawie

powołania stosuje się przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony, je-

żeli przepisy oddziału Kodeksu pracy dotyczącego powołania nie stanowią inaczej.

Do odwołania ze stanowiska w sposób przewidziany w art. 70 § 1 k.p. obowiązek

wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie w oświadczeniu pracodawcy o

wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony nie może mieć bezpo-

średniego zastosowania na podstawie odesłania zawartego w art. 69 k.p., skoro z

odesłania zawartego w tym przepisie wynika w sposób oczywisty, że zmiany w prze-

pisach dotyczących umownych stosunków pracy nie mogą modyfikować ani uchylać

szczególnych uregulowań dotyczących stosunków pracy na podstawie powołania.

Przyjęcie tezy, że odwołanie ze stanowiska wymaga uzasadnienia oraz podania pra-

cownikowi przyczyny dokonanego odwołania w dużej mierze podważa praktyczny

sens instytucji powołania, wyrażający się głównie w powiązanej z tą instytucją zasa-

dzie, że odwołanie nie wymaga uzasadnienia i może nastąpić w dowolnym momen-

cie

Ustawą z dnia 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o

zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 213, poz. 2081) ustawodawca uchylił

przepis art. 69 pkt 2 lit. b k.p. i umożliwił pracownikowi odwołanemu z zajmowanego

stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę dochodze-

nie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem odwołania. Należy zatem uznać,

że pracownikowi, który został odwołany z zajmowanego stanowiska w sposób rów-

5

noznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę, przysługuje roszczenie o odszko-

dowanie tylko wtedy, gdy odwołanie nastąpiło z naruszeniem przepisów dotyczących

odwołania. Natomiast z tego, że odwołanie pracownika w sposób równoznaczny z

wypowiedzeniem umowy o pracę nie jest czynnością kauzalną, wynika, iż nie wy-

maga ono uzasadnienia, a tym samym brak uzasadnienia nie może stanowić pod-

stawy żądania odszkodowania, podobnie jak w wypadku wypowiedzenia przez pra-

codawcę umowy o pracę na okres próbny lub na czas określony (por.: W. Sanetra,

jw., s. 28). Uzupełniająco warto też zwrócić uwagę na przyczynę, która spowodo-

wała, że ustawodawca uchylił art. 69 pkt 2 lit. b k.p. Rządowy projekt ustawy, która

uchyliła art. 69 pkt 2 lit. b k.p., zawiera następujące wyjaśnienie potrzeby uchylenia

tego przepisu: „udostępnienie drogi sądowej pracownikom, którzy niezgodnie z prze-

pisami prawa zostali odwołani ze stanowiska ze skutkiem rozwiązania ich stosunku

pracy za wypowiedzeniem (zagwarantowanie prawa dochodzenia odszkodowania) -

z uwagi na art. 77 Konstytucji RP" (Sejm IV kadencji, druk sejmowy nr 1162 z dnia 25

listopada 2002 r., uzasadnienie projektu ustawy, część II, akapit 1, pkt 2). W toku

prac sejmowych nad projektem potrzeba uchylenia art. 69 pkt 2 lit. b k.p. była trakto-

wana jako oczywista. Z zacytowanego uzasadnienia potrzeby uchylenia art. 69 pkt 2

lit. b k.p. jednoznacznie więc wynika, że wyeliminowanie tego przepisu nie nastąpiło

w celu zwiększenia ochrony trwałości stosunku pracy pracowników zatrudnionych na

podstawie powołania poprzez uzależnienie dopuszczalności odwołania pracownika

przez organ powołujący w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę

od istnienia przyczyny uzasadniającej to odwołanie. Ustawodawca, uchylając art. 69

pkt 2 lit. b k.p., usunął tylko oczywistą wadę systemu prawa, że ustawy, które ustana-

wiały nawiązanie stosunku pracy na podstawie powołania z pracownikami na okre-

ślonych stanowiskach, przewidywały niekiedy ograniczenia swobody odwołania pra-

cownika w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem umowy o pracę, a ze względu

na wyłączenia zawarte w art. 69 pkt 2 lit. a i b k.p. naruszenie tych przepisów przez

organ odwołujący nie wiązało się z żadną sankcją. Faktycznie więc ustawodawca,

uchylając art. 69 pkt 2 lit. b k.p. ograniczył roszczenia, których może w omawianym

wypadku dochodzić odwołany pracownik, do odszkodowania, wyłączając roszczenie

o przywrócenie do pracy.

Z powyższych motywów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.

========================================