I PK 235/06

Sygn. akt I PK 235/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa B. P., […]

przeciwko Szpitalowi Rejonowemu w O.

z udziałem Zakładowej Organizacji Związkowej Ogólnopolskiego Związku

Pielęgniarek i Położnych przy Szpitalu Rejonowym w O.

o uznanie wypowiedzenia warunków umowy o pracę za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódek od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P.

z dnia 4 kwietnia 2006 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną nie obciążając powódek kosztami

postępowania kasacyjnego.

2

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2005 roku w sprawie sygn. akt (...) po

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w O. przywrócił

powodom […] warunki wynagradzania sprzed wypowiedzenia warunków umów o

pracę dokonanych przez pozwany Szpital Rejonowy w O.

Podstawę zaskarżonego wyroku stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Powodowie […] jako pracownicy Szpitala Rejonowego w O., zatrudnieni na

podstawie umów o pracę na czas nieokreślony, otrzymali wypowiedzenie warunków

umowy o pracę w części dotyczącej podwyżki wynagrodzenia w kwocie 313,23 zł

miesięcznie wypłacanej na podstawie ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie

ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych

wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r.,

Nr 5, poz. 45) - z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako

przyczynę wypowiedzenia warunków płacy pracodawca wskazał "brak środków

finansowych pracodawcy na pokrycie kosztów wypowiadanej podwyżki".

Pozwany pracodawca nie wprowadził na piśmie do umów o pracę przyrostu

przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia o 203 zł od 1 stycznia 2001 r. ani też o

313,23 zł za okres późniejszy.

Powodom wypłacona została w 2003 roku podwyżka wynagrodzenia za

2001 rok. Za 2002 i 2003 rok pracodawca podwyżki nie wypłacił. Wypłata

pracownikom należnych kwot następuje jedynie w drodze egzekucji komorniczej na

podstawie tytułów wykonawczych - wyroków sądowych. Ogółem w tym trybie

wypłacono pracownikom 1.379.303 zł, zaś koszty egzekucji komorniczej wyniosły

177.006 zł.

Strona pozwana dokonała wypowiedzenia warunków umowy o pracę z

zachowaniem trybu konsultacji przewidzianej w art. 38 k.p. z odpowiednimi

organizacjami zakładowymi związków zawodowych, które nie wyraziły zgody na

wypowiedzenia warunków płacy pracownikom. Ponadto strona pozwana przyznała,

iż wypowiedziano warunki pracy powodom wskazanym przez ZO Związku

Zawodowego Pielęgniarek i Położnych jako osoby objęte ochroną przed

wypowiedzeniem umowy o pracę lub jej warunków - w tym powódkom T. G. i J. S.

3

Inne organizacje związkowe działające w pozwanym Szpitalu nie wskazały osób

objętych taką ochroną.

W dacie wypowiedzenia warunków umowy o pracę żaden z powodów nie był objęty

ochroną z art. 39 k.p.

Biorąc pod uwagę wysokość wynagrodzenia zasadniczego, dodatku

stażowego i dodatku funkcyjnego pobieranego przez powodów w dacie dokonania

wypowiedzenia warunków płacy pułapu kwoty 1073,23 zł nie osiągnęły

wynagrodzenia powodów: […].

Wysokość kontraktów zawartych z Ł. Regionalną Kasą Chorych wynosiła: w 2000

roku - 18.167.412 zł, w 2001 roku - 18.140.651 zł, w 2002 roku - 18.423.073 zł, w

2003 roku - 17.913.458 zł, w 2004 roku - 17.883.563 zł.

Poza dochodami z tytułu kontraktów Szpital uzyskuje dochody z tytułu

działalności medycznej, dzierżawy, sprzedaży posiłków, przychodów operacyjnych i

dotacji. W 2001 roku Szpital otrzymał od Starostwa Powiatowego w O. kwotę

50.000 zł na zakup serwera, a w 2004 roku ponad 470.000 zł na

termomodernizację budynku. W latach 2001-2003 Szpital otrzymał ponadto dotacje

z Ministerstwa Zdrowia w łącznej kwocie 1.062.854 zł na utworzenie i modernizację

Szpitalnego Oddziału Ratunkowego, który do chwili obecnej nie został utworzony i

nie funkcjonuje.

Całkowity koszt wypłaty uprawnionym pracownikom pozwanego Szpitala

dodatkowego wynagrodzenia z tytułu "Lex 203" w przeliczeniu na 1 miesiąc w 2004

roku wynosił 180.000 zł (wraz z kosztami składek ZUS). Udział procentowy

ogólnych kosztów wynagrodzeń z pochodnymi w całkowitych kosztach działalności

pozwanego Szpitala wynosił: w 2000 roku 63,4%, w 2001 roku - 64,6%, w 2002

roku - 59,1%, w 2003 roku - 70,0%, w 2004 roku - 67,5%.

Szpital Rejonowy w O. w latach 2000-2004 dokonał zwolnień 144 pracowników.

Oszczędności z tego tytułu wynoszą obecnie łącznie ogółem 2.521.825 zł rocznie.

Koszty związane z redukcją zatrudnienia wyniosły ogółem jednorazową kwotę

około 943.000 zł.

Na koniec 2000 roku zadłużenie pozwanego Szpitala wynosiło około

3.042.000 zł. Na koniec 2003 roku wynosiło już 13.668.000 zł, na koniec 2004 roku

14.636.000 zł, a aktualnie około 15.000.000 zł.

4

Z funduszy własnych Szpital w latach 2000-2004 dokonał zakupu środków trwałych

na kwotę 530.662 zł (w tym m.in. ambulansu i samochodu dostawczego). Ponadto

w 2004 roku wzięto w leasing ambulans o wartości 87.840 zł.

Pomimo narastającego zadłużenia pozwany Szpital dokonywał podwyżek

wynagrodzeń zasadniczych i wypłaty premii: w 2000 roku na kwotę 100.198 zł, z

czego 43% dotyczyło personelu średniego i niższego. W 2001 roku dokonano

podwyżek na kwotę 178.104 zł, z czego na personel średni przypadło ok. 70% tej

kwoty. W 2002 roku dokonano podwyżek wynagrodzeń na kwotę 127.766 zł (w tym

prawie 90% to premie), z czego już tylko 35% przeznaczono na personel średni. W

2003 roku podwyższono wynagrodzenia na łączną kwotę 46.424 zł, z czego tylko

10% kwoty przypadło personelowi średniemu. W 2004 roku podwyżka

wynagrodzeń zasadniczych i wypłata premii wyniosła łącznie 72.301 zł, z czego na

personel niższy i średni przypadło około 25% tej kwoty. W 2001 roku

wypowiedziano pracownikom dodatkowe wynagrodzenie roczne tzw. ,,13", co daje

oszczędności rzędu jednomiesięcznych wydatków na wynagrodzenia, tj. ok.

1.100.000 zł.

Z regulaminu wynagradzania obowiązującego w pozwanym Szpitalu wynika,

że premia uznaniowa nie ma charakteru stałego składnika wynagrodzenia i jest

przyznawana pracownikom w przypadku wypracowania przez Szpital zysku.

W tym stanie faktycznym Sąd Rejonowy stwierdził, że powództwa zasługują

na uwzględnienie. Za bezsporny uznał fakt, iż wszyscy powodowie otrzymali od

pracodawcy wypowiedzenia warunków umowy o pracę, tj. wypowiedzenie podwyżki

wynagrodzenia w kwocie 313,23 zł wypłacanej na podstawie ustawy z dnia 22

grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45).

Sąd pierwszej instancji ustalił, że suma wynagrodzenia zasadniczego,

dodatków stażowego i funkcyjnego części powodów, […] jest niższa niż 1073,23 zł.

Oceniając wysokość wynagrodzenia powodów Sąd Rejonowy brał pod uwagę

wyłącznie stałe składniki wynagrodzenia określone umową o pracę. Tylko bowiem

badanie wysokości wynagrodzenia w oparciu o stałe jego składniki daje pewność,

że w przyszłości wynagrodzenie pracowników będzie kształtowało się zawsze na

5

poziomie nie mniejszym niż 1073,23 zł. Zaliczanie do minimalnego wynagrodzenia

ruchomych jego składników w postaci np. wynagrodzenia za pracę w godzinach

nocnych i w dni świąteczne powodowałoby nierówne traktowanie pracowników.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że

wypowiedzenie warunków pracy powodom, których wynagrodzenia w dacie

dokonania wypowiedzenia zmieniającego były niższe od kwoty 1073,23 zł były

sprzeczne z prawem. Kwota ta stanowi sumę najniższego wynagrodzenia za pracę

pracowników i przyrostów wynikających z art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze

zm.). Sąd powołał się przy tym na uchwałę Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2004 r. I

PZP 8/04, z której wynika dopuszczalność zmniejszenia przez pracodawcę wskutek

wypowiedzenia warunków płacy do tej kwoty wynagrodzenia pracowników

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

W odniesieniu do powódek T. G. i J. S. Sąd Rejonowy podniósł, iż dokonane

im wypowiedzenie wypowiedzenia warunków pracy naruszało przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę, albowiem były one objęte ochroną przed

wypowiedzeniem z racji pełnienia funkcji we władzach Zakładowej Organizacji

Związkowej Związku Zawodowego Pielęgniarek. Sąd Rejonowy dokonał zgodnie z

art. 45 § 1 k.p. oceny, czy wypowiedzenia warunków umowy o prace były

uzasadnione, a zatem czy przyczyna wskazana w wypowiedzeniach była przyczyną

prawdziwą, tj. czy pracodawca nie miał środków finansowych, by wypłacać

pracownikom wynagrodzenie w wysokości ukształtowanej przepisem art. 4a ustawy

z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń. W

tym zakresie wywiódł, iż pozwany Szpital jako uzasadnienie dokonania

wypowiedzeń zmieniających warunki wynagradzania wskazał "brak środków

finansowych na pokrycie kosztów wypowiadanej podwyżki". Ustawodawca

wprowadzając w życie nowelizację ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

wynagrodzeń nie wskazał źródeł finansowania podwyżki. Obowiązek podwyższenia

wynagrodzeń i pozyskania środków finansowych na ten cel był obowiązkiem

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej niezależnie od ich sytuacji

finansowej. A zatem pozwany Szpital już w 2001 roku powinien tak gospodarować

6

finansami, aby wygospodarować kwoty potrzebne na wypłatę podwyżek

wynagrodzeń.

Szpital Rejonowy w O. od dnia 30 listopada 1998 roku funkcjonuje jako

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej i jego przychody „nie są

determinowane co do celów ich przeznaczenia”. Decyzję o dysponowaniu

przychodami podejmuje dyrektor w oparciu o plany działalności przy uwzględnieniu

wszystkich aspektów i kosztów funkcjonowania Szpitala, tak aby realizować

zadania wynikające z ustaw i statutu. W dniu wejścia w życie tzw. "ustawy 203"

Szpital Rejonowy w O. miał około 3.000.000 zł zadłużenia. Były to, jak wynika z

zeznań zastępcy dyrektora ds. finansowych J. W., zobowiązania niewymagalne,

głównie pozapłacowe. W związku z planowaną redukcją zatrudnienia Szpital w

2001 roku otrzymał z Ministerstwa Zdrowia kwotę 250.000 zł. Ponadto

wypowiedział pracownikom ze skutkiem na koniec września 2001 roku dodatkowe

wynagrodzenie roczne, tzw. ,,13-pensję". Oszczędności z tego tytułu to kwota

1.100.000-1.300.000 zł rocznie.

W latach 2000-2004 zmniejszono zatrudnienie łącznie o 144 osoby. Oszczędności

z tego tytułu wynoszą obecnie łącznie ogółem 2.521.825 zł rocznie. Koszty

związane z redukcją zatrudnienia wyniosły ogółem jednorazową kwotę około

943.000 zł. Skutki dokonanej redukcji personelu dają zatem oszczędności

stanowiące równowartość ponad rocznych kosztów związanych z "ustawą 203". Na

koniec 2003 roku zadłużenie Szpitala wzrosło i wynosiło już 13.668.000 zł, na

koniec 2004 roku 14.636.000 zł, a aktualnie około 15.000.000 zł. Z powyższych

danych wynika, że wypracowane kosztem pracowników oszczędności

przeznaczone zostały na pokrycie innych zobowiązań, uznanych przez pracodawcę

„za bardziej priorytetowe”, niż należności pracowników.

Pomimo wypowiedzenia w 2004 roku warunków wynagradzania procentowy

udział kosztów wynagradzania z pochodnymi w całkowitych kosztach działalności

Szpitala uległ tylko nieznacznemu obniżeniu z 70% w 2003 roku (kiedy to ponad

zwykły poziom wynagrodzeń wypłacono zaległe podwyżki za 2001 i 2 miesiące

2002 roku) do 67,5% w 2004 roku.

Jak wynika z przedstawionego przez stronę pozwaną zestawienia wysokość

kontraktów z Ł. Regionalną Kasą Chorych, a następnie z Narodowym Funduszem

7

Zdrowia, całkowita wysokość rocznych dochodów uzyskiwanych przez pozwany

Szpital w latach 2000-2004 utrzymuje się na podobnym poziomie. Skoro zatem

sytuacja finansowa Szpitala w kolejnych latach była taka sama jak w dniu wejścia w

życie „ustawy 203", to nie może stanowić podstawy dokonania wypowiedzeń

zmieniających. W ocenie Sądu pozwany Szpital nie wykazał dostatecznie, że jego

sytuacja finansowa od 2000 roku uległa pogorszeniu. Źródła finansowania

utrzymywały się na zbliżonym poziomie, a zmniejszyło się zatrudnienie (o około

1/5), zmalała liczba łóżek, a także koszty utrzymania poprzez m.in. likwidację

budynku przychodni przy ul. B., Ośrodków Zdrowia w Ż. i M., pralni, przychodni

endokrynologicznej i dermatologicznej.

Ponadto Sąd Rejonowy zważył, iż w latach 2000-2004, a zatem w okresie

zwiększania się zadłużenia Szpitala, dokonywane były podwyżki wynagrodzeń (nie

wynikające z „ustawy 203”) i wypłata premii. Skutki tych „ruchów płacowych” w

2000 roku wynosiły ponad 100.000 zł, w 2001 roku ponad 178.000 zł, w 2002 roku

prawie 128.000 zł, w 2003 roku ponad 46.000 zł, a w 2004 roku ponad 72.000 zł.

Pozwany pracodawca przyznawał premie stałe, choć nie przewiduje ich

obowiązujący regulamin wynagradzania. Z regulaminu wynika ponadto, iż premie

są przyznawane w przypadku wypracowania przez Szpital zysku, a Szpital go nie

wykazał. Z zeznań dyrekcji pozwanego Szpitala nie wynikają żadne rzeczowe,

konkretne uzasadnienia dla takich „ruchów płacowych”. Podwyżki wynagrodzeń i

premie nie miały wprawdzie znaczącego wpływu na sytuację finansową Szpitala,

ale brak jest rzeczowego ich uzasadnienia, a ponadto działanie takie Sąd ocenił

jako nieetyczne, gdyż pozbawiające części wynagrodzenia pracowników najsłabiej

zarabiających (najmniej zyskał na powyższych „ruchach płacowych” średni i niższy

personel). Szczególne zastrzeżenia Sądu wzbudziły regulacje płacowe z 2004 roku,

kiedy to z jednej strony pozwany pracodawca wypowiedział wszystkim

pracownikom warunki wynagradzania, aby później podwyżką wynagrodzenia lub

premią części z nich zrekompensować obniżkę. Nie można też zaakceptować

podwyższania przez pozwany Szpital standardu działalności poprzez inwestycje,

ciągłe remonty, generalną komputeryzację, odbywające się kosztem wynagrodzeń

pracowniczych.

8

Pozwany Szpital nie wykazał, żeby przed podjęciem decyzji o dokonaniu

wypowiedzeń zmieniających, podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do

wywiązania się, przynajmniej częściowo, z zobowiązań finansowych wobec

pracowników. Nie stanowi, w ocenie Sądu, takich działań wystąpienie przez Szpital

z powództwem przeciwko Ł. Kasie Chorych o zapłatę należności z tytułu "ustawy

203", skoro nawet obecna dyrektor Szpitala nie ma żadnego rozeznania w toku tej

sprawy. Sąd pierwszej instancji podzielił argumentację pełnomocnika powodów, iż

wypowiedzenie warunków wynagradzania pracownikom, których wynagrodzenia

należą do najniższych w kraju, a praca do najcięższej i najbardziej odpowiedzialnej

narusza zasady godziwego wynagradzania i godności zawodowej. Przerzucanie na

pracowników konsekwencji problemów finansowych pracodawcy nie zasługuje na

ochronę prawną, albowiem jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, o

których mowa w art. 8 k.p.

Pozwany pracodawca naruszył zasadę prawa do godziwego wynagrodzenia

i poszanowania słusznego interesu pracowników. Nie można akceptować sytuacji,

w której interes i potrzeby pracodawcy realizowane są wyłącznie kosztem

pracowników, świadczących pracę za wynagrodzenie niewspółmierne do jej

charakteru.

Sąd Rejonowy stwierdził zatem, iż brak środków finansowych jako przyczyna

uzasadniająca dokonane powodom wypowiedzenia zmieniające warunki

wynagradzania nie jest przyczyną obiektywną, rzeczywistą i wystarczającą. Sąd I

instancji na podstawie art. 45 §1 k.p., wobec upływu okresu wypowiedzenia,

przywrócił powodom poprzednie warunki wynagradzania.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości apelacją pozwany Szpital, wnosząc o

jego zmianę i oddalenie powództw, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik pozwanego Szpitala cofnął apelację

w stosunku do powódek T. G. i J. S.

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. zmienił zaskarżony wyrok w punktach ,,11", ,,12",

,,14", ,,15", ,,16", ,,17", ,,19", ,,20", ,,25", ,,30", ,,31", ,,36", ,,40", ,,41", ,,44", ,,45",

,,46", ,,50", ,,51", ,,53" i ,,56" w ten sposób, że oddalił powództwa, ponadto

9

umorzył postępowanie apelacyjne co do powódek T. G. i J. S. a w pozostałej

części oddalił apelację.

Sąd Okręgowy uznał apelację za zasadną w stosunku do powodów […],

zaś w pozostałym zakresie za nieuzasadnioną. Przede wszystkim podniósł, że

wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w samodzielnych publicznych

zakładach opieki zdrowotnej, ukształtowane w oparciu o przepisy art. 4a ust. 1 i 2

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.

U. z 1995r. Nr 1, poz. 2 ze zm.), mogą być od dnia 1 stycznia 2003 roku

podwyższane lub obniżane na zasadach ogólnych prawa pracy. To oznacza, że

wysokość tych wynagrodzeń może być przedmiotem wypowiedzeń zmieniających.

Pozwany, korzystając z powyższej możliwości, wypowiedział swym pracownikom,

w tym powodom, warunki wynagradzania.

Pomiędzy stronami nie było sporu, iż pracodawca nie uzyskał wymaganej

zgody organizacji związkowej na dokonanie wypowiedzeń zmieniających

powódkom T. G. i J. S. które w dacie złożenia im oświadczeń o wypowiedzeniach

podlegały szczególnej ochronie, jako osoby wskazane przez zakładową organizację

związkową Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych. Powyższe stało się

przyczyną cofnięcia apelacji w stosunku do wyżej wskazanych powódek, w

następstwie czego postępowanie apelacyjne w tym zakresie zostało umorzone, na

podstawie art. 391 § 2 k.p.c. W odniesieniu do pozostałych pracowników

pracodawca dopełnił obowiązku konsultacji związkowej.

Natomiast sporna pomiędzy stronami była ocena dopuszczalności

wypowiedzeń warunków umów o pracę w zakresie płacy powodom […]. Sąd

Rejonowy uznał bowiem, że pozwany, wypowiadając tymże pracownikom warunki

umów o pracę, naruszył przepisy prawa pracy w zakresie wysokości wynagrodzeń

proponowanych w następstwie wypowiedzenia warunków dotychczasowych. Uznał,

że dokonanie wypowiedzeń zmieniających wskazanym powodom naruszało zasadę

uprzywilejowania pracownika poprzez wprowadzenie warunków płacy mniej

korzystnych od minimalnych standardów wyznaczonych przepisami prawa pracy.

Ocenę tę Sąd Okręgowy podzielił.

10

Pozwany podniósł w apelacji, że ustalając wysokość wynagrodzeń

wskazanych wyżej powodów w dacie wypowiedzenia im warunków umów o pracę,

Sąd Rejonowy nieprawidłowo nie uwzględnił w tych wynagrodzeniach takich

dodatków jak dodatku za pracę w święta, dodatku nocnego, pomimo, że są to

istotne składniki wynagrodzenia w pozwanym Szpitalu. Ponadto apelujący powołał

się na uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2004 roku (I PZP

8/04, OSNP 2005, nr 8, poz. 105) i podniósł, że stanowisko Sądu pierwszej

instancji jest niezgodne z tą uchwałą oraz przepisem art. 6 ustawy z dnia 10

października 2002 roku o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. Nr 200, poz.

1679). W świetle wskazanej uchwały Sądu Najwyższego nie ulega wątpliwości, że

wprawdzie wynagrodzenie pracowników samodzielnych zakładów opieki

zdrowotnej może być od dnia 1 stycznia 2003 roku podwyższane lub obniżane na

zasadach ogólnych prawa pracy, jednakże nie może być ono niższe, niż kwota

1.073,23 zł miesięcznie. Jest to kwota stanowiąca sumę przyrostów wynagrodzenia

wynikających z art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw i najniższego wynagrodzenia za pracę

pracowników, określonego w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z

dnia 29 stycznia 1998 r. w sprawie najniższego wynagrodzenia za pracę

pracowników (Dz. U. Nr 16, poz. 74), w brzmieniu nadanym przez § 1

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 grudnia 2000 r.

zmieniającego rozporządzenie w sprawie najniższego wynagrodzenia za pracę

pracowników (Dz. U. Nr 121, poz. 1308). W uchwale tej Sąd Najwyższy

jednoznacznie stwierdził, iż obniżenie pracownikom samodzielnych publicznych

zakładów opieki zdrowotnej wynagrodzenia w drodze wypowiedzenia

zmieniającego zgodnie z ogólnymi zasadami prawa pracy, nie może naruszać

zasady uprzywilejowania pracownika, a zatem prowadzić do pogorszenia jego

warunków pracy lub płacy poniżej standardów określonych w bezwzględnie

obowiązujących przepisach prawa pracy. Te standardy dla wymienionych wyżej

pracowników obejmują dwa elementy. Pierwszy, dotyczący wszystkich

pracowników, to ogólny standard minimalnego wynagrodzenia za pracę wynikający

z jego ustalenia w danym roku zgodnie z zasadami określonymi w obowiązującej

11

od 1 stycznia 2003 r. ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym

wynagrodzeniu za pracę. Drugi zaś, to standard najniższego wynagrodzenia za

pracę pracowników samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej,

będący trwałym, wykraczającym poza okres lat 2001-2002, skutkiem zastosowania

nadzwyczajnego instrumentu zawartego w art. 4a ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu wynagrodzeń.

Przepis art. 6 ust. 5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę stanowi,

że przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika nie uwzględnia się: 1)

nagrody jubileuszowej, odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku

z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, 3)

wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Przepis ten nawiązuje do art.

6 ust. 1 tejże ustawy, w myśl którego wysokość wynagrodzenia pracownika

zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa

od wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego w trybie art. 2 i 4, z

zastrzeżeniem ust. 2.

Nie ulega wątpliwości, że jeżeli pracownicy pozwanego Szpitala pracują w

godzinach nocnych, czy też w niedziele lub święta, to otrzymują stosowne dodatki z

tego tytułu. W miesiącu dokonania wypowiedzeń otrzymywali je także niektórzy z

powodów, przy czym dodatki te różniły się wielkością. Dodatki te są zatem w istocie

zbieżne z dodatkami za pracę w godzinach nadliczbowych, nie wiadomo bowiem,

czy pracownik w danym miesiącu pracę wynagradzaną dodatkowo będzie

wykonywał. Ma zatem rację Sąd Rejonowy, że dla potrzeb ustalenia wysokości

wynagrodzenia podlegającego wypowiedzeniu badać należy stałe składniki tego

wynagrodzenia. Tak ustalona wysokość wynagrodzeń powodów […] bez podwyżki

wprowadzonej ustawą o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

wynagrodzeń wynosiła mniej, niż 1.073,23 zł. A zatem zaproponowane im w wyniku

wypowiedzeń zmieniających nowe wynagrodzenie, nie spełniało standardów

określonych w bezwzględnie obowiązujących przepisach prawa pracy. Tym samym

prawidłowo Sąd Rejonowy uznał, że dokonanie wobec nich wypowiedzeń

zmieniających było niezgodne z przepisami prawa pracy. To zaś jest wystarczającą

przyczyną przywrócenia powodom dotychczasowych warunków płacy bez

konieczności oceny zasadności wypowiedzeń zmieniających. Z tych też względów,

12

na podstawie art. 385 k.p.c., apelacja pozwanego odnosząca się do tych

pracowników podlegała oddaleniu.

Dokonując wypowiedzeń zmieniających pozostałym powodom, to jest […]

pracodawca zachował „ustawowe standardy wynagrodzeń pracowników

samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej”. Na podstawie zestawienia

wynagrodzeń powodów złożonego przez stronę pozwaną oraz złożonego przez nią

regulaminu, Sąd Okręgowy ustalił, że wypowiedzenia dokonane w stosunku do

wskazanych powodów nie naruszały postanowień regulaminu wynagradzania.

Minimalna wysokość wynagrodzeń zasadniczych tychże powodów (co ma wpływ na

pozostałe składniki wynagrodzenia), przewidziana w regulaminie wynagradzania,

jest bowiem niższa, niż kwoty wynagrodzeń zasadniczych otrzymywanych przez

powodów.

Sąd Okręgowy nie podzielił oceny Sądu pierwszej instancji, że wskazana

przez pracodawcę przyczyna wypowiedzeń ("brak środków finansowych

pracodawcy na pokrycie kosztów wypowiadanej podwyżki") nie jest przyczyną

"obiektywną, rzeczywistą i wystarczającą". Zdaniem Sądu drugiej instancji,

przyczyna ta jest przyczyną konkretną. Oznacza to, że stanowi ona wystarczającą

podstawę do zmiany warunków wynagradzania pracowników, jeżeli w toku procesu

wykazane zostanie, że jest to także przyczyna prawdziwa. Pracodawca ma

możliwość w drodze wypowiedzeń zmieniających ukształtowania na nowo płac

pracowników, jeżeli rzeczywiście nie posiada środków na pokrycie kosztów

wynagrodzeń. W toku procesu pracodawca wykazał prawdziwość przyczyny

wypowiedzeń zmieniających. Obowiązek podwyższenia wynagrodzeń pracowników

nałożony na pozwany Szpital, jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej,

spowodował wzrost jego zadłużenia. Zadłużenie to rosło systematycznie i na dzień

wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji wynosiło 15.000.000 zł, podczas gdy na

koniec roku 2000 wynosiło ono 3.000.000 zł. Zadłużenie to obejmowało nie tylko

wierzytelności pracowników, ale i innych podmiotów, co wynika ze zgromadzonych

w toku postępowania dokumentów. Ustawodawca, nakładając na pozwany Szpital i

na inne samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, zatrudniające powyżej

50 pracowników, obowiązek podwyższenia wynagrodzeń pracowników, nie

zagwarantował środków na pokrycie kosztów podwyżek. Wysokość kontraktów

13

zawieranych przez pozwanego z Ł. Regionalną Kasą Chorych, a następnie z

Narodowym Funduszem Zdrowia w latach 2000-2005 nie uległa zmianie. Nie

zwiększyły się więc wpływy pozwanego. Zdaniem Sądu Okręgowego pracodawcy

nie można czynić zarzutu z tego, że przeznaczył oszczędności na pokrycie innych

zobowiązań niż płace. Koszty działania pracodawcy to nie tylko koszty

wynagrodzeń. Działalność każdego pracodawcy, a więc także placówki leczniczej,

rodzi i inne koszty, i pracodawca winien te koszty na bieżąco regulować. To, w

jakiej kolejności będzie realizować należności, wynikające z jego działalności,

należy do jego decyzji, skoro to on ponosi pełne ryzyko prowadzenia zakładu pracy.

W szczególności ma to znaczenie w sytuacji zarządzania szpitalem, albowiem

zarządzający nim musi mieć na względzie nie tylko interesy pracowników, ale także

pacjentów, którym ma obowiązek zapewnić opiekę. Jeżeli zatem uznał on, by jako

priorytetowe potraktować należności z tytułu dostaw leków, środków

opatrunkowych, żywności, energii, gazu itp., to nie można czynić mu z tego tytułu

zarzutu. Zaspokojenie tych należności warunkuje dalszą działalność placówki. To

samo dotyczy poczynionych inwestycji.

O posiadaniu środków finansowych przez pozwanego, nie mogą świadczyć

dokonane podwyżki wynagrodzeń lub przyznane premie. Z zestawienia złożonego

przez pozwanego, jak ustalił Sąd Okręgowy wynika, że podwyżki te w latach 2001-

2004 objęły niewielką liczbę pracowników, a z zeznań zastępcy dyrektora ds.

finansowych pozwanego, wynika, że dotyczyły one tylko tych pracowników, którzy

są niezbędni w działalności pozwanego.

Sąd drugiej instancji uznał za niezasadne stanowisko Sądu Rejonowego, że

działanie pracodawcy polegające na dokonaniu wypowiedzeń powodom warunków

płacy wynikających z umów o pracę nie może podlegać ochronie, albowiem

działaniem tym pracodawca naruszył zasady prawa do godziwego wynagrodzenia

oraz poszanowania słusznego interesu pracownika. Wypowiedzenie zmieniające

jest uprawnieniem pracodawcy i skorzystanie z tego uprawnienia nie może być

oceniane jako nadużycie prawa. Co więcej, winno ono być oceniane nie tylko z

uwzględnieniem słusznego interesu pracownika, ale również interesów zakładu

pracy widzianych w aspekcie realizowanych przez niego zadań. Sąd Okręgowy

uznał zatem, że wypowiedzenie warunków płacy powodom […] nie tylko nie

14

naruszało przepisów prawa, ale także było uzasadnione. Mając na względzie

powyższe zmienił co do nich wyrok Sądu Rejonowego i oddalił powództwa.

Zakładowa Organizacja Związkowa Ogólnopolskiego Związku Zawodowego

Pielęgniarek i Położnych występująca na rzecz powodów wniosła skargę kasacyjną

od tego wyroku. Zaskarżyła wyrok w punkcie l w zakresie zmiany zaskarżonego

wyroku Sądu Rejonowego w O. w punktach "11" (w stosunku do B. P.), ,,12" (w

stosunku do M. Z.), ,,14" (w stosunku do D. S.), ,,36" (w stosunku do B. K.) i ,,50"

(w stosunku do B. P.).

Wyrokowi temu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 18 § 1 w zw. z art. 78 § 1, art. 13, art. 183c

§ 1 Kodeksu pracy oraz § 1 ust. 2

Regulaminu Wynagradzania Pracowników Szpitala Rejonowego w O., poprzez ich

wadliwą interpretację, polegającą na uznaniu, że zawarte w tych przepisach zasady

polityki płacowej pracodawcy nie mają zastosowania przy badaniu prawidłowości

indywidualnego wypowiedzenia zmieniającego w zakresie płacy i w konsekwencji

ich niezastosowanie podczas gdy wynagrodzenie ustalone wypowiedzeniami

zmieniającymi powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności

rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu a

także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy, a w stosunku do pracowników

wykonujących jednakową pracę powinno być jednakowe a także podczas gdy

niedopuszczalne jest ukształtowanie wynagrodzenia na jednakowym poziomie

1073 zł brutto w stosunku do każdego pracownika „sp zoz-u” niezależnie od jego

kwalifikacji i rodzaju wykonywanej pracy,

2) art. 30 § 4 Kodeksu pracy w zw. z art. 4 a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw w zw. z art. 42 § 1 Kodeksu pracy

poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że przyczyna wypowiedzenia w

postaci "braku środków finansowych pracodawcy na pokrycie kosztów

wypowiadanej podwyżki" jest prawdziwa, podczas gdy wykładnia art. 4 a ustawy o

negocjacyjnym systemie kształtowania wynagrodzeń wskazuje, że środki finansowe

na pokrycie kosztów podwyżki wynikającej z tej ustawy w razie prawidłowej

gospodarki i niewydolności finansowej „sp zoz-u” pokrywa system finansów

publicznych za pośrednictwem Narodowego Funduszu Zdrowia, a nie pracodawca,

15

3) art. 8 Kodeksu pracy poprzez jego błędną interpretację zakładającą, że

"wypowiedzenie zmieniające jest uprawnieniem pracodawcy i skorzystanie z tego

uprawnienia nie może być oceniane jako nadużycie prawa", przez co Sąd

zakwestionował sens przepisu, bowiem art. 8 k.p. daje możliwość oceny

uprawnionych działań pracodawcy/pracownika w kontekście zasad współżycia

społecznego a w tymże przypadku działanie pracodawcy naruszyło zasadę

godności zawodowej pielęgniarki i położnej, godziwego wynagradzania, lojalności

wobec pracownika,

4) art. 45 § 1 w zw. z art. 42 § 1 Kodeksu pracy poprzez jego niezastosowanie w

sytuacji gdy wypowiedzenie warunków płacy naruszyło przepisy o wypowiadaniu

umów o pracę przez to, że ukształtowało stosunek pracy w sposób sprzeczny z

przepisami prawa pracy tj. art. 13 Kodeksu pracy, art. 183c

§ 1, art. 78 § 1 Kodeksu

pracy oraz § 1 ust. 2 Regulaminu Wynagradzania Pracowników Szpitala

Rejonowego w O. oraz w sytuacji gdy podana przyczyna wypowiedzenia nie była

prawdziwa i rzeczywista, bowiem środki finansowe na pokrycie kosztów podwyżki w

sytuacji w jakiej znalazł się pozwany pokrywa system finansów publicznych.

Zarzucono ponadto naruszenie przepisów prawa procesowego mające

istotny wpływa na wynik sprawy: art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 8 k.p. w zw. z art.

391 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku podstaw faktycznych dla

przyjęcia, że nieuzasadnione było stanowisko Sądu Rejonowego o naruszeniu

przez pracodawcę zasad współżycia społecznego, a takie działanie skutkuje

niemożnością odtworzenia wywodu sędziowskiego i oceny prawidłowości wyroku.

Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia

w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P. do

ponownego rozpoznania, ewentualnie w razie stwierdzenia wyłącznie naruszenia

przepisów prawa materialnego o uchylenie wyroku i orzeczenie co do istotny

sprawy poprzez oddalenie apelacji strony pozwanej oraz zasądzenie kosztów

postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym.

Strona pozwana wniosła o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

16

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw.

Rozważania podniesionych zarzutów należy rozpocząć od zarzutu

naruszenia przepisów postępowania: art. 328 § k.p.c. w związku z art.8 k.p. i art.

391 § 1 k.p.c. W uzasadnieniu skargi twierdzi się, że oceniając (odmiennie niż Sąd

Rejonowy) wypowiedzenie z punktu widzenia zasad współżycia społecznego , Sąd

Okręgowy nie przytoczył faktów ani dowodów, na których oparł swój sąd. To zaś

wyklucza możliwość analizy, czy Sąd prawidłowo ocenił materiał dowodowy i jaki

był tok wywodu Sądu. Jest to zarzut gołosłowny. Sąd Okręgowy przedstawił w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przesłanki, na których oparł swoją ocenę

zgodności z zasadami współżycia społecznego dokonanych przez pracodawcę

wypowiedzeń warunków płacy. Uzasadnienie tego wątku rozważań należy ocenić

jako wystarczające. Jest ono dosyć lakoniczne ale pozwala na odtworzenie

rozumowania Sądu. Sąd drugiej instancji zwrócił uwagę na konieczność wzięcia

pod uwagę nie tylko słusznego interesu pracownika lecz i interesu pracodawcy w

aspekcie realizowanych przez niego zadań. Zadania te poddano rozważaniom w

poprzednim fragmencie uzasadnienia, podkreślając konieczność uwzględniania

interesów pacjentów przy dokonywaniu oceny działania takiego pracodawcy jakim

jest szpital. Można twierdzić, że uzasadnienie jest w tym fragmencie

niedostatecznie rozbudowane lecz nie ma podstaw do przypisywania tej wadzie

istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Nie jest jasne, jakie szczególne

oczekiwania pod adresem uzasadnienia formułuje strona skarżąca zarzucając

nieprzytoczenie faktów i dowodów w kontekście rozważanej analizy stosowania art.

8 k.p. Zasady współżycia społecznego stosuje się w odniesieniu do ustalonego

stanu faktycznego. Zarzucający ich naruszenie winien je sformułować i wskazać w

czym wyraża się ich pogwałcenie. Przy niestwierdzeniu ich naruszenia, tak jak to

miało miejsce w zaskarżonym wyroku, nie ma potrzeby odwoływania się do

szczegółowych dowodów. Wystarczające jest przedstawienie przesłanek takiej

konkluzji. Zgodność z zasadami współżycia społecznego lub jej brak stwierdzana

jest na podstawie pewnej analizy, nie jest ustalana w taki sposób jak fakty

17

stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i nie podlega takim rygorom jak ustalenia

okoliczności faktycznych.

Nie można podzielić też zarzutów naruszenia prawa materialnego. Pierwszy

z tych zarzutów opiera się na zakwestionowaniu akceptacji takiego obniżenia

wynagrodzeń różnych grup pracowników, które doprowadziło do pominięcia różnic

w kwalifikacjach pracowników, a także rodzaju wykonywanej pracy, co w ocenie

skarżącej jest sprzeczne z art. 78§ 1, art.13, art. 183c

§ 1 k.p. oraz § 1 ust. 2

regulaminu wynagradzania zawierającym powtórzenie zasad określonych w art. 78

§ 1 k.p. Zasady sformułowane w przytoczonych przepisach nie mogą stanowić

upoważnienia dla sądu do kształtowania płac w zakładzie pracy. Uprawnienie sądu

ogranicza się do kontroli wynagrodzenia konkretnego pracownika z tymi zasadami.

Nie można postawić generalnej tezy, że obniżenie wynagrodzeń powodujące

niekorzystne (zdaniem powódek) ukształtowanie różnic między poszczególnymi

grupami pracowników, stanowi pogwałcenie zasad wyrażonych we wskazanych

przepisach ze skutkiem uznania niezgodności z prawem wszystkich wypowiedzeń.

Z art. 78 § 1 k.p. i § 1 regulaminu nie można wyprowadzić roszczeń ani też

twierdzenia o niezgodności z prawem dokonanego wypowiedzenia warunków płacy

konkretnemu pracownikowi. Zasada godziwości wynagrodzenia wynikająca z art.

13 k.p. znalazła swą konkretyzację właśnie w ustaleniu dla pracowników

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej wyższego niż powszechnie

obowiązujące wynagrodzenia minimalnego, zatem nie ma podstaw do uznania

wynagrodzenia ustalonego co najmniej w tej wysokości za sprzeczne z tym

przepisem. Obniżenie wynagrodzeń o kwoty podwyżek wprowadzonych przez art.

4a ustawy o negocjacyjnym kształtowaniu przyrostu przeciętnych wynagrodzeń nie

narusza nakazu równego traktowania pracowników w zakresie ich wynagradzania

wynikającego z art. 183c

k.p,. Można powiedzieć, że wręcz przeciwnie, jednakowa

obniżka wynagrodzeń wszystkim pracownikom respektuje ten nakaz, a w każdym

razie nie stanowi jego naruszenia doprowadzenie do niewielkich różnic w

wynagradzaniu poszczególnych pracowników. Nie można też podzielić przekonania

wyrażonego w uzasadnieniu skargi, by wynagrodzenie pielęgniarek musiało być z

zasady wyższe niż sanitariuszy, magazynierów i ratowników, tym bardziej, że

wskazywane różnice są niewielkie, sięgające około 100 zł.

18

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 30§ 4 k.p. w związku z art. 4a ustawy o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń i art.

42 § 1 k.p. przez uznanie przyczyny podanej przez pracodawcę za dostatecznie

prawdziwą. O naruszeniu art.30 § 4 k.p. można by mówić, gdyby pracodawca nie

wskazał w ogóle przyczyny wypowiedzenia zmieniającego lub uczynił to w sposób

niedostatecznie zrozumiały albo ukrywający rzeczywistą motywację podjętego

działania. W rozpoznawanej sprawie żadna z tych okoliczności nie miała miejsca.

Uzasadnienie tego zarzutu jest w istocie takie samo, jakie przedstawiono do

zarzutu naruszenia art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p. Zarzuty te

sprowadzają się do kwestionowania prawdziwości podanej przyczyny

wypowiedzenia i jego zasadności w sytuacji, gdy –zdaniem skarżącej- podwyżka

wprowadzona na podstawie art. 4a jest finansowana ze środków publicznych a

pracodawca może domagać się jej refundacji. Zarzuty te nie są słuszne.

Pracodawca będący samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej nie

powinien popadać w coraz większe zadłużenie licząc na refundację dokonanej na

mocy ustawy podwyżki płac. Art. 4a ustawy z 16 grudnia 1994 r. nie można też

rozumieć jako utrwalającego ukształtowany nim stan wynagrodzeń bez żadnej

możliwości ich obniżenia w przyszłości. Trzeba natomiast uznać, że

dopuszczalność pokrycia ze środków publicznych podwyżek wprowadzonych przez

ten przepis obejmuje tylko wskazany w nim okres a nie zwalnia pracodawców od

kształtowania wynagrodzeń w zgodzie z powszechnie obowiązującymi zasadami,

obejmującymi również respektowanie możliwości finansowych zakładu działającego

w sferze publicznej i finansowanego z funduszy publicznych. Prawdziwość podanej

przyczyny wypowiedzeń i ich zasadność w świetle ustalonej złej kondycji

finansowej pracodawcy nie może budzić zastrzeżeń.

Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 8 k.p. nie można odmówić racji

stanowisku przedstawionemu w skardze, odwołującemu się do odpowiedzialności

związanej z wykonywaniem pracy pielęgniarek i położnych i godności tych

zawodów. W interesie publicznym leży również należyte wynagradzanie osób

wykonujących tak odpowiedzialną i wymagającą poświęcenia pracę. Uwzględnienie

tych słusznych postulatów i uwag wymaga rozwiązań systemowych, przekracza

ono możliwości pozwanego pracodawcy. Dokonane wypowiedzenia zostały

19

wymuszone zwiększającym się zadłużeniem, jak to wynika z dokonanych ustaleń.

Powiększające się zadłużenie stanowi problem nie tylko dla pracodawcy i jego

kontrahentów lecz stanowi również zagrożenie dla respektowania konstytucyjnie

gwarantowanych praw obywateli do ochrony ich zdrowia. Te wszystkie racje winny

być ważone przy dokonywaniu oceny wypowiedzeń w świetle zasad współżycia

społecznego. Zdaniem Sądu Najwyższego pozytywna ocena dokonana przez Sąd

Okręgowy w zaskarżonym wyroku zasługuje na aprobatę. Nie kłóci się z zasadami

współżycia społecznego uwolnienie się przez zadłużonego pracodawcę będącego

samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej od narzuconych mu przez

ustawodawcę podwyżek płac w sytuacji, gdy winien on dbać o należytą realizację

nałożonych na niego zadań o wielkiej społecznej wadze.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na

podstawie art. 39814

k.p.c.