II CNP 81/06

Wyrok z dnia 31 stycznia 2007 r., II CNP 81/06

W sprawie o zawarcie przez gminę (przedsiębiorstwo wodociągowe lub

kanalizacyjne) umowy o przejęcie sieci wodnej lub kanalizacyjnej zbudowanej

przez innego inwestora sąd ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego,

uwzględniając wartość urządzeń oraz nakładów koniecznych w celu

doprowadzenia jej do standardu technicznego umożliwiającego bezpieczną,

trwałą i ekonomicznie uzasadnioną eksploatację.

Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Jan Górowski

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w

dniu 31 stycznia 2006 r. skargi "K.T.B.S.", spółki z o.o. w K. o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z

dnia 25 kwietnia 2006 r. wydanego w sprawie z powództwa "K.T.B.S.", spółki z o.o.

w K. przeciwko Gminie Miasta K. o zapłatę,

oddalił skargę.

Uzasadnienie

Powódka "K.T.B.S.", spółka z o.o. w K. domagała się stwierdzenia

niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z

dnia 25 kwietnia 2006 r., wskazując naruszenie: art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 7

czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu

ścieków (jedn. tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 – dalej: "ustawa z dnia 7

czerwca 2001 r."), art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji

(Dz.U. Nr 169, poz. 1386), § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska,

Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie warunków

technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i

ich usytuowanie (Dz.U. Nr 21, poz. 111) oraz art. 16 k.p.a. Przytaczając podstawę

skargi, wskazywała ponadto jako naruszone zaskarżanym wyrokiem art. 87 ust. 1 i

art. 92 ust. 1 Konstytucji oraz przepisy prawa procesowego, tj. art. 278 § 1, art. 233

§ 1 i art. 232 k.p.c. (...)

Podstawę wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2006 r.

oddalającego apelację "K.T.B.S.", spółki z o.o. w K. stanowiły następujące

okoliczności faktyczne i oceny.

"K.T.B.S.", spółka z o.o. w K. domagała się zasądzenia od Gminy Miejskiej K.

kwoty 28 805, 68 zł z odsetkami oraz kosztów procesu, twierdząc, że jej poprzednik

prawny wybudował z własnych środków sieć wodociągową i kanalizacyjną, które

zostały przekazane Gminie. Wskazując, że Gmina miała obowiązek przejęcia tych

sieci za wynagrodzeniem, którego nie uiściła, powódka żądała na podstawie art.

471 k.c. zapłaty odszkodowania za niewykonanie zobowiązania wynikającego z art.

31 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. Wskazywała również art. 226 k.c. jako

alternatywną podstawę roszczenia o zwrot nakładów dokonanych na rzecz

stanowiącą własność pozwanej Gminy. Wzywała Gminę przed wniesieniem pozwu

do zawarcia umowy odpłatnego przejęcia sieci wartości 406 694,50 zł. Również w

tym wypadku spotkała się z odmową uzasadnianą zarzutem, że urządzenia nie

odpowiadają właściwym warunkom technicznym, określonym w odrębnych

przepisach. Gmina powoływała się przy tym na informację Miejskiego Zakładu

Wodociągów i Kanalizacji o negatywnym wyniku kontroli technicznej sieci. (...)

Sąd ustalił, że sieć wodociągową i kanalizacyjną dla osiedla mieszkaniowego

O. (ulice W. i C.) wybudowała "P.E." spółka z o.o. Według niekwestionowanych

twierdzeń, spółka inwestorska dokonała tego w okresie od dnia 14 września 1998 r.

do dnia 9 kwietnia 1999 r., a dnia 19 maja 1999 r. przelała na powódkę

wierzytelności przysługujące jej wobec Gminy, w zakresie odszkodowania z tytułu

wybudowania sieci. Po uzyskaniu wierzytelności powódka w kolejnych pismach

kierowanych do Burmistrza Miasta K. domagała się bez rezultatu przejęcia sieci.

Sąd ustalił również, że inwestor zrealizował budowę w sposób odbiegający od

projektowanego. (...)

Kanalizację sanitarną i wodociągową odebrano i podłączono do sieci

Miejskiego Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w dniu 7 września 1999 r. bez udziału

przedstawiciela tego Zakładu. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu

drugiej instancji jest środkiem prawnym umożliwiającym naprawienie szkody

wyrządzonej stronie postępowania zakończonego prawomocnie przez wydanie

orzeczenia niezgodnego z prawem, przy czym niezgodność ta musi być tak istotna i

wyraźna, że kwalifikuje działanie sądu jako bezprawne (arg. z art. 77 ust. 1

Konstytucji oraz art. 417 § 1 i art. 4171

§ 2 k.c.). Do ustalenia szkody oraz związku

między jej powstaniem a wydanym orzeczeniem ma zastosowanie art. 361 § 1 i 2

k.c., przy czym konsekwentnie powtarzane sformułowanie „przez wydanie

orzeczenia” w przepisach wskazanych oraz w przepisach postępowania (art. 4244

i

4241

§ 1 i k.p.c.) wskazuje na konieczność istnienia bezpośredniego związku

przyczynowego między tymi zdarzeniami. Wymaganie to podkreślają przepisy

ograniczające dopuszczalność wniesienia skargi, jeżeli istniała lub istnieje

możliwość zmiany orzeczenia; w takim wypadku skarga podlega odrzuceniu. (...)

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest wyrok oddalający apelację

od wyroku oddalającego powództwo ze względu na uwzględnienie zarzutów

hamujących prawo strony powodowej do natychmiastowego zawarcia umowy i

wypłacenia odpowiedniego wynagrodzenia. Nie ma podstaw do przypisywania im

charakteru trwałego (peremptoryjnego), ponieważ usterki urządzeń technicznych z

natury mogą być poprawiane, a spór w istocie dotyczy kwestii, na czyj koszt ma być

dokonane sprawdzenie, oznaczenie i udokumentowanie oraz naprawa.

Skarżąca zakwestionowała wykładnię art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca

2001 r. w zakresie ograniczonym do pojęcia „odrębnych przepisów”, wyraźnie

ograniczając je do ustaw, ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz

rozporządzeń, tj. do konstytucyjnego katalogu źródeł powszechnie obowiązującego

prawa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 87 ust. 1). Skarżąca wskazała ponadto art. 92

ust. 1 i 2 Konstytucji, określający podstawę i granice przepisów zawartych w

rozporządzeniach. Ocena zasadności tej podstawy wymaga stwierdzenia, że

projektowanie i wykonanie spornej sieci podlegało przepisom ustawy z dnia 7 lipca

1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 89, poz. 414 ze zm., jedn. tekst: Dz.U. z

2006 r. Nr 156, poz. 1118 – dalej: "Pr.bud.") w brzmieniu obowiązującym w czasie

właściwym dla tych czynności. Do chwili wejścia w życie ustawy o zbiorowym

zaopatrzeniu w wodę – ani później – nie wydano rozporządzenia na podstawie art.

7 Prawa budowlanego, określającego warunki techniczne, jakim powinny

odpowiadać sieci wodociągowe oraz kanalizacji sanitarnej i deszczowej.

Okoliczności tej nie można pominąć przy wykładni art. 31 ust. 2. Tłumaczenie

zawartych w nim sformułowań w ten sposób, że przed wydaniem rozporządzenia, o

którym mowa art. 7 ust. 2 i 3 Pr.bud., gmina musiałaby przejmować odpłatnie

wszelkie urządzenia bez zwracania uwagi na ich stan, nie może być akceptowane,

ponieważ chodzi o urządzenia liniowe tworzące sieć, które muszą współdziałać z

pozostałymi odcinkami należącymi do przedsiębiorstwa, a ponadto nie mogą

przysparzać przedsiębiorstwu strat, które musieliby pokrywać pozostali odbiorcy

usług tego przedsiębiorstwa. Konstytucyjnie chroniona samodzielność finansowa

gmin wyklucza również wykładnię art. 31 ust. 1 jako źródła obowiązku

przejmowania przez nie urządzeń wymagających zamknięcia lub przebudowy.

Ze względu na ochronę interesu podmiotów przejmujących zastrzeżono w

przepisie nakładającym obowiązek zawarcia umowy przejęcia urządzeń

dopuszczalność podniesienia zarzutu niezgodności urządzeń z warunkami

technicznymi (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK

404/03, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 13, s. 654 i z dnia 2 lipca 2004 r., II CK

420/03, "Monitor Prawniczy" 2005, nr 14, s. 709).

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę nie reguluje projektowania i

budowy ani technicznych aspektów utrzymywania urządzeń, zrozumiałe staje się

więc odesłanie do warunków technicznych zawartych w odrębnych przepisach.

Zasadnicze znaczenie mają tu przepisy Prawa budowlanego, gdyż w tym Prawie

znajdują się unormowania dotyczące działalności budowlanej, a wśród nich art. 5,

stanowiący, że obiekt budowlany należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres

użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym

techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej. Wynika

stąd, że w razie istnienia przepisów, w tym przepisów tzw. techniczno-budowlanych,

zawartych w akcie normatywnym – rozporządzeniu, najpierw mają być

uwzględniane wynikające z nich nakazy i zakazy, a w uzupełnieniu lub braku

przepisów szczegółowych należy stosować zasady wiedzy technicznej. Można

dodać, że te nakazy i zakazy są niejednokrotnie formułowane w formie „przepisów” i

w taki sposób nazywane, a zawarte w zbiorach określanych mianem wytycznych,

instrukcji, wskazań itp. Zasady te nie są przepisami aktu normatywnego, lecz

uzyskują walor prawny ze względu na wskazany art. 7 Pr.bud., nakazujący ich

stosowanie. Podobnie postanowienia Polskich Norm, ze względu na dobrowolność

stosowania, wiążą wewnątrz jednostki, która je przyjęła, a na zewnątrz w ramach

stosunku obligacyjnego, nie można jednak odmówić im znaczenia ze względu na

kumulację wiedzy i doświadczenia technicznego. W taki sposób ich znaczenie

ocenił Sąd Okręgowy, nie naruszając art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 2002 r.

o normalizacji.

Można zgodzić się z zarzutem skargi, że błędne było odwołanie się w

uzasadnieniu wyroku do rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska Zasobów

Naturalnych i Leśnictwa z dnia 20 grudnia 1996 r. w sprawie warunków

technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane gospodarki wodnej i

ich usytuowanie (Dz.U. z 1997 r. Nr 21 poz. 111), dotyczącego innego rodzaju

obiektów niż rurociągi do przepływania wody i ścieków komunalnych, jest to jednak

wątek uboczny uzasadnienia, niepodważający wykładni art. 31 ust. 2, a powołanie

tego rozporządzenia prowadziło również do wykazania znaczenia Polskich Norm.

Zarzut naruszenia art. 16 § 1 k.p.a. jest oczywiście bezzasadny. Ostateczna

decyzja – pozwolenie na budowę – korzysta z domniemania mocy obowiązującej i

zgodności z prawem. Postępowanie w rozpoznawanej sprawie nie zmierzało do jej

uchylenia lub orzeczenia o nielegalności wykonania, tj. prowadzenia budowy.

Wskazany przepis nie wyłącza wykazywania ewentualnych błędów projektu ani

oceny zgodności wykonania z projektem i kompletności dokumentacji.

Odnośnie do sieci podlegających przejęciu przez Gminę Miasto K. lub

przedsiębiorstwo zajmujące się dostarczaniem wody i odprowadzaniem ścieków,

brak rozporządzenia określającego warunki techniczne budowy i utrzymywania sieci

usprawiedliwiał w pełni powołanie przez Sąd dowodu z opinii znawcy zagadnień

budowlanych (art. 278 § 1 k.p.c.). Wadliwe – w świetle art. 236 k.p.c. –

sformułowanie postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego nie

doprowadziły jednak do złożenia opinii o wykładni i stosowaniu prawa. Dowód z tej

opinii okazał się wystarczający do ustalenia okoliczności faktycznych

wymagających wiadomości specjalnych. (...)

Wobec braku wniosków dowodowych pozwalających ustalić odmienny stan

faktyczny w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji (arg. z art. 3, 217 § 1 i

art. 381 k.p.c.), Sąd odwoławczy uprawniony był do oddalenia apelacji powodowej

spółki ze względu na obalenie domniemania braku należytej staranności (winy) za

niewykonanie zobowiązania odpłatnego przejęcia urządzeń (art. 472 k.c.).

Dotychczasowe próby powodowej spółki przekazania Gminie działających

urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych nie przyniosły zadowalającego

rezultatu, należy jednak zauważyć, że spółka dotychczas nie podjęła bezpośrednich

działań pozwalających na zobowiązanie Gminy w wyroku do zawarcia umowy

przenoszącej własność urządzeń i określenie wysokości równoważnego

świadczenia pieniężnego (art. 64 k.c. w związku z art. 1047 § 1 k.p.c.).

Doprowadzenie do przejścia własności urządzeń niestanowiących już, w wyniku

połączenia z siecią przedsiębiorstwa, części składowych nieruchomości, w braku

zgody przejemcy może być zrealizowane w drodze orzeczenia sądu (uchwała

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1967 r., mająca moc

zasady prawnej, III CZP 32/66, OSNCP 1968, nr 12, poz. 199). W takiej sprawie

sąd ustala, czy stan sieci wyłącza możliwość zobowiązania strony pozwanej do

przejęcia urządzeń; jeżeli sieć nie wymaga rozbiórki, co jest zapewne regułą, sąd –

zobowiązując do złożenia oświadczenia woli – określa również wysokość

ekwiwalentu pieniężnego, którego wysokość ustala uwzględniając wartość i

urządzeń oraz nakładów koniecznych dla doprowadzenia jej do standardu

technicznego odpowiadającego wymogom ekonomicznie uzasadnionej, bezpiecznej

i trwałej eksploatacji.

W rozpoznawanej sprawie okoliczność ta miała wpływ na treść

rozstrzygnięcia, ponieważ Gmina nie kwestionuje obowiązku zawarcia umowy o

przejęcie sieci, lecz – jak stwierdzono – podniosła skonkretyzowane zarzuty natury

technicznej. Ustalenie, że usterki istnieją, doprowadziło do obalenia przesłanki winy

strony zobowiązanej do zawarcia umowy i pozwoliło oddalić powództwo, natomiast

ewentualne postępowanie w sprawie o złożenie oświadczenie woli dotyczące

przejęcia własności i zobowiązania do zapłaty odpowiedniej kwoty powinno

doprowadzić do wyjaśnienia, w jakim zakresie sieć wymaga naprawy lub

uzupełnienia ze skutkami w zakresie wysokości ekwiwalentu. Rozpoznanie skargi o

stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego w niej wyroku nie potwierdziło

zatem twierdzeń strony skarżącej o poniesieniu szkody, co wyklucza uwzględnienie

skargi, dla której usprawiedliwieniem może być tylko dążenie do naprawienia

szkody już poniesionej, a niedającej się uniknąć w drodze przysługujących środków

prawnych.

Żądanie złożenia przez stronę pozwaną oświadczeń woli niezbędnych do

zawarcia umowy nie jest tożsame z roszczeniem o zapłatę odszkodowania i mimo

tego samego stanu faktycznego leżącego u podstaw sporów nie jest objęte powagą

rzeczy osądzonej w sprawie, w której została wniesiona skarga na niezgodność z

prawem wyroku Sądu Okręgowego.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. oddalił

skargę.