II CSK 381/06

Sygn. akt II CSK 381/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

w Warszawie Biura Terenowego w P.

przeciwko K. M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 14 marca 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach procesu w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego, byłego prezesa zarządu „A.”

spółki z o.o., od wyroku zasądzającego kwotę 350 403 zł z odsetkami ustawowymi

oraz kosztami procesu, dochodzoną na podstawie art. 298 § 1 kodeksu

handlowego przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, który po

ogłoszeniu upadłości spółki wypłacił pracownikom zaległe świadczenia i w

przeważającym zakresie nie odzyskał ich, a postępowanie egzekucyjne

kontynuowane po umorzeniu postępowania upadłościowego okazało się

bezskuteczne.

Sąd Okręgowy wyrokiem z 29 kwietnia 2005 r. uwzględnił powództwo

Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i zasądził od pozwanego

K. M. żądaną kwotę, opierając rozstrzygnięcie na następujących okolicznościach:

Pozwany został powołany na stanowisko prezesa zarządu wymienionej

Spółki 15 lipca 1996 r. W czerwcu 1997 r. złożył sprawozdanie finansowe,

z którego wynikały straty w wysokości 133 366 zł. Spółka od wiosny 1997 r.

nieregularnie płaciła pracownikom wynagrodzenia, a od października 1997 r.

zaprzestała wypłat. Pozwany wraz z wykazem zysków i strat złożył rezygnację

z pełnienia funkcji prezesa zarządu. Została ona przyjęta 30 czerwca 1997 r. przez

zgromadzenie wspólników. Mimo odwołania, pozwany faktycznie reprezentował

Spółkę w procesie o zapłatę wynagrodzenia za ostatnie miesiące 1997 r. i nie

został wykreślony z rejestru handlowego.

Według twierdzeń pracowników, którzy w lutym 1998 r. złożyli wniosek

o ogłoszenie upadłości, Spółka zaprzestała w listopadzie 1997 r. produkcji będącej

podstawową działalnością przedsiębiorstwa. Postanowieniem sądu z 24 kwietnia

1998 r. została ogłoszona upadłość spółki. Postępowanie to umorzono 30 stycznia

2001 r., ze względu na brak majątku niezbędnego do pokrycia kosztów

postępowania.

3

Skarga kasacyjna pozwanego K. M. zarzuca naruszenie art. 197 § 1 k.h. i

art. 196 § 1 k.h. polegające na uznaniu, że odwołany członek zarządu mógł złożyć

wniosek o upadłość spółki. Według skarżącego, w ten sposób doszło do naruszenia

art. 298 k.h. w związku z art. 620 k.s.h. przez ich niewłaściwe zastosowanie.

Pozwany domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych czerpał legitymacje

bierną z unormowania zawartego w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r.

o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, (tekst

jednolity: Dz.U.02.9.85), stanowiącego, że wypłata świadczeń pracowniczych ze

środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia

wobec pracodawcy lub masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń.

Roszczenie wierzyciela niezaspokojonego w postępowaniu egzekucyjnym,

wobec członków zarządu, dochodzona na podstawie art. 298 § 1 kodeksu

handlowego (stosowanego w sprawie ze względu na przepis art. 620 § 1 kodeksu

spółek handlowych) wymaga istnienia określonego zobowiązania spółki z o.o.

w czasie, kiedy pozwany był członkiem zarządu spółki oraz bezskuteczności

egzekucji z majątku spółki tego zobowiązania, w czasie pozostawania jeszcze

przez pozwanego członkiem zarządu, a nawet po jego odwołaniu z zarządu.

Podkreślić jednak trzeba, że jeśli skład zarządu spółki zmieniał się, jak miało to

miejsce w niniejszej sprawie, to odpowiedzialność na zasadach określonych w art.

298 k.h. (a także obecnie na podstawie art. 299 k.s.h.) ponoszą osoby będące

członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania spółki, którego egzekucja

przeciwko tej spółce okazała się później bezskuteczna (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z 8 czerwca 2005 r. V CK 734/04, LEX nr 180849).

W rozstrzyganej sprawie Sądy obydwu instancji przywiązały znaczenie do

okoliczności utrzymywania się wpisu pozwanego (jako członka zarządu) w rejestrze

handlowym, tymczasem okoliczność ta nie powinna wpływać na jego

odpowiedzialność. Niekwestionowana kompetencja Zgromadzenia Wspólników

Spółki do odwołania prezesa zarządu powołanego na czas nieoznaczony, w świetle

4

art. 197 § 1 kodeksu handlowego prowadzi do wniosku, że pozwany przestał pełnić

te funkcję z dniem 30 czerwca 1997 r. Niezgłoszenie w rejestrze handlowym

zmiany dotyczącej reprezentacji spółki miało znaczenie dla ochrony osób trzecich

działających w zaufaniu do wpisu, wobec których spółka nie mogła zasłaniać się

zarzutem jego nieprawdziwości (art. 24 § 2 kodeksu handlowego), natomiast nie

zmienia treści wyjątkowego unormowania zwartego w art. 298 § 1 k.h., według

którego członkostwo w zarządzie spółki, jako przesłankę odpowiedzialności ocenia

się na podstawie rzeczywistego stanu prawnego, a nie na podstawie domniemania

zgodności wpisu ze stanem rzeczywistym chroniącego osoby trzecie, ponieważ

zostało ono obalone - stosownie do dokonanych ustaleń.

Jeżeli pozwany po odwołaniu występował nadal w imieniu spółki

w charakterze jej organu, to skutki dokonanych czynności i jego odpowiedzialność

regulowały inne przepisy, w szczególności art. 18 k.h. oraz art. 39 § 1 k.c.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że Sąd Apelacyjny

wskazuje październik 1997 r. (wstrzymanie wypłat pracownikom), jako właściwy

okres zgłoszenia wniosku o upadłość. Według powoda nieprzekraczalnym

terminem był nawet 15 listopada 1997 r. Przyjmując okres wskazany przez Sąd

odwoławczy, nie sposób znowu pominąć konsekwencji wymienionej już uchwały

Zgromadzenia Wspólników z 30 czerwca 1997 r. wyłączającej reprezentację Spółki

przez pozwanego, zarówno w zakresie zmian składu zarządu jak i wniosku

o upadłość (art. 166 pkt 4 w zw. z art. 168 oraz art. 198 kodeksu handlowego).

Ponadto ustalenie nieregularnego wypłacania należności pracowniczych „od wiosny

1997 r.” nie pokrywa się z przesłanką ogłoszenia upadłości wg art. 5 § 1 Prawa

upadłościowego z 1934 r.

W tym stanie, uznając iż skarga kasacyjna została oparta na

usprawiedliwionej podstawie Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39815

§ 1 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.

stosowanego odpowiednio.

jz