II CSK 417/06

Sygn. akt II CSK 417/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 stycznia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa "M." - Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w P.

przeciwko C. K. i K. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 31 stycznia 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego K. K.

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 20 kwietnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego K. K. na

rzecz powódki "M." - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w

P. kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów

procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego K. K. od wyroku zasądzającego

od tego pozwanego kwotę 168 828,22 zł, i orzekł o kosztach procesu, opierając

rozstrzygnięcie na następujących faktach:

 Egzekucja powodowej Spółki przeciw spółce „I. – T.” okazała się

bezskuteczna, a strona powodowa została o tym powiadomiona.

 Spółka „I. – T.”, w której pozwany pełnił funkcję członka zarządu w

połowie 2000 r. znalazła się w stanie uzasadniającym ogłoszenie upadłości,

ponieważ zaprzestała wypłacania wierzycielom ich należności i nie miała

możliwości zaspokojenia wszystkich wierzytelności; w maju 2000 r. wypłaciła

wprawdzie dwa razy po 10 000 zł oraz posiadała majątek trwały wartości 600 000

zł, lecz wierzytelności powodowej spółki, banku i Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych wobec niej przekraczały 900 000 zł. O złym stanie Spółki świadczyło

likwidowanie kolejnych jej restauracji.

 Powództwo zostało wytoczone 26 stycznia 2004 r., a zawiadomienie

o bezskuteczności egzekucji doręczono powódce 13 czerwca 2002 r. W ocenie

Sądu od tej dopiero daty należało liczyć termin przedawnienia roszczenia.

 Pozwany K. K. został ostatecznie odwołany z funkcji członka zarządu

w dniu 4 lipca 2000 r.

W skardze kasacyjnej pozwanego zarzucono naruszenie art. 117 § 1 k.c.,

w związku z art. 442 § 1 k.c. oraz art. 298 § 1 k.h., polegające na przyjęciu jako

początku biegu terminu przedawnienia zawiadomienia o bezskuteczności egzekucji

zamiast dnia, w którym zaistniały podstawy do złożenia wniosku o upadłość Spółki

„I. – T.” z o.o.

Skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie

powództwa wobec pozwanego K. K. i zasądzenia kosztów procesu ewentualnie o

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3

Początek biegu terminu przedawnienia roszczenia wierzycieli niewypłacalnej

spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ze względu na lakoniczność regulacji

ustawowej może budzić uzasadnione wątpliwości. Źródłem ich jest konieczność

wyboru podstawy normatywnej regulacji przedawnienia. W razie przyjęcia zasad

ogólnych z kodeksu cywilnego początek biegu terminu przedawnienia liczyłby się

od wymagalności (art. 120 § 1 k.c.), jednak w orzecznictwie Sądu Najwyższego

akceptowane jest zapatrywanie upatrujące w art. 442 § 1 k.c. unormowanie

początku i długości terminu przedawnienia roszczenia opartego na przepisie art.

298 § 1 kodeksu handlowego. Pogląd ten jest zgodny z wyraźnie reprezentowaną

w orzecznictwie kwalifikacją roszczenia wierzycieli wobec członków zarządu spółki

jako odszkodowawczego i umożliwia - jak stwierdził to Sąd Najwyższy

w uzasadnieniu wyroku 28.01.2004 r., IV CK 176/02, Wokanda 2004/9/7 -

racjonalne rozwiązanie problemu przedawnienia roszczenia wierzyciela spółki

wobec członków zarządu. Jak wiadomo, art. 442 § 1 k.c. w sposób odmienny niż

przepisy części ogólnej określa nie tylko długość terminu przedawnienia ale i jego

początek, przyjmując jako zasadę dzień dowiedzenia się uprawnionego o szkodzie

i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Szkoda, o której mowa w art. 298 § 1 k.h.

nie jest tożsama ze szkodą w znaczeniu przyjętym w art. 361 § 2 k.c., chodzi tu

bowiem nie o stratę wierzyciela, lecz o takie obniżenie potencjału spółki dłużnej,

w którym egzekucja okazuje się bezskuteczna (wyrok SN z 14.06. 2005 r., sygn.

V CK 719/04, LEX nr 152455). Praktyka sądowa rozstrzygnęła również dylemat,

czy w każdym wypadku konieczne jest złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji

przeciw spółce dłużnej i dopuściła powszechnie akceptowany wyjątek,

zwalniając wierzyciela od bezcelowych starań i kosztów, gdy stało się oczywiste,

że byłoby to bezcelowe (wyrok SN z 26.06.2003 r., V CKN 416/01, OSNC 2004/7-

8/129). Ustalenie przewidzianej w art. 298 § 1 k.h. (art. 299 § 1 k.s.h.)

przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie

każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku

pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu.

Poza tym bezskuteczność egzekucji nie jest pojęciem tożsamym z przesłanką

zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wg art. 5 ust. 1 Prawa upadłościowego

(jednolity tekst: Dz.U.91.118.512 ze zm.).

4

Stosowanie przedstawionych reguł, które Sąd Najwyższy w składzie

rozpoznającym sprawę akceptuje, pozwala stwierdzić, że w procesie o zasądzenie

roszczenia opartego na art. 298 § 1 k.h., powoda obciąża ciężar wykazania

przesłanek pozwalających uwzględnić jego roszczenie, m.in. stwierdzenia

bezskuteczności egzekucji, z którego wynika domniemanie powstania szkody

rozumianej specyficznie, co wyjaśniano wyżej. Zawiadomienie organu

egzekucyjnego (scil. komornika) jest dostatecznym dowodem takiego stanu.

Pozwanego, podnoszącego zarzut przedawnienia obciąża natomiast dowód

wykazania, wcześniejszej daty stwierdzenia tak rozumianej szkody. Sąd orzekający

w rozpatrywanej sprawie nie miał podstaw do poszukiwania dowodów

usprawiedliwiających zarzut przedawnienia, a pozwany K. K. takich dowodów nie

przedstawił. Dlatego usprawiedliwione w świetle dokonanych ustaleń było przyjęcie

daty, od której biegł termin przedawnienia według doręczenia powódce

zawiadomienia o bezskuteczności egzekucji. Z tego względu skarga kasacyjna

oparta na pierwszej podstawie (naruszenia prawa materialnego) okazała się

bezskuteczna i podlegała oddaleniu zgodnie z art. 39814

k.p.c.

O kosztach procesu na rzecz strony powodowej zastąpionej przez radcę

prawną, która złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną i domagała się zasądzenia

zwrotu kosztów tytułem zastępstwa procesowego orzeczono zgodnie z art. 99 i 98

§ 3 k.p.c.