III CZP 141/06

Uchwała z dnia 2 lutego 2007 r., III CZP 141/06

Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Maria Grzelka

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Robotniczej Spółdzielni

Mieszkaniowej "P." w K. przeciwko Andrzejowi P. i Stefanii P. o zapłatę, po

rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 2 lutego 2007 r.

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Łodzi

postanowieniem z dnia 6 października 2006 r.:

„1. Czy w procesie o zapłatę należności z tytułu opłat eksploatacyjnych i opłat

na poczet funduszu termomodernizacyjnego dopuszczalne jest kwestionowanie

przez członka spółdzielni mieszkaniowej opłaty na ten fundusz – ustalonej uchwałą

Rady Nadzorczej Spółdzielni”,

2. W przypadku odpowiedzi pozytywnej:

Czy dopuszczalne było, na gruncie art. 209 § 4 prawa spółdzielczego (Dz.U. z

1995 r. Nr 54, poz. 288, ze zm.) obciążenie członka spółdzielni mieszkaniowej

przez radę nadzorczą spółdzielni comiesięcznymi opłatami na fundusz

modernizacyjny (termomodernizacyjny), w sytuacji kiedy nieprzystąpiono do

modernizacji budynku mieszczącego lokal spółdzielcy?”

podjął uchwałę:

W sprawie o zapłatę należności z tytułu opłaty na fundusz

termomodernizacyjny, utworzony uchwałą rady nadzorczej spółdzielni

mieszkaniowej, członek spółdzielni może kwestionować zasadność opłaty.

Opłata na fundusz termomodernizacyjny może być pobierana przed

przystąpieniem do modernizacji budynku.

Uzasadnienie

Robotnicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „P.” w K. wniosła o zasądzenie od

Andrzeja i Stefanii małżonków P. kwoty 1953,61 zł z odsetkami ustawowymi od dnia

wytoczenia powództwa. Pozwani zakwestionowali zasadność tego żądania,

zarzucając, że dochodzona kwota stanowi zaległe opłaty na fundusz

termomodernizacyjny w sytuacji, w której nie było podstaw do utworzenia tego

funduszu, albowiem budynek został docieplony w 1996 r. i wydatek ten został

rozliczony, a poza tym nie przystąpiono do termomodernizacji i pobieranie opłat z

tego tytułu stanowi kredytowanie Spółdzielni.

Sąd Rejonowy w Kutnie ustalił, że pozwani są członkami powodowej

Spółdzielni i przysługuje im spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu

mieszkalnego znajdującego się w zasobach Spółdzielni. Obowiązujący w 1999 r.

statut przewidywał, że inne fundusze, poza wymienionymi w statucie, mogą być

tworzone na podstawie uchwały rady nadzorczej. Uchwałą rady nadzorczej z dnia

24 września 1999 r. utworzony został fundusz termomodernizacyjny. Zdaniem Sądu

Rejonowego, uchwała ta jest sprzeczna z prawem. Powołując art. 209 § 4 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210, jedn. tekst:

Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm. – dalej: "Pr.spółdz.”), obowiązujący w chwili

podjęcia uchwały, stanowiący, że w wypadku modernizacji budynku członek

spółdzielni obowiązany jest uzupełnić wkład budowlany lub mieszkaniowy, Sąd

Rejonowy uznał, że koszty modernizacji nie mogą obciążać członków spółdzielni

przed jej dokonaniem, lecz dopiero gdy wartość budynku wzrośnie wskutek

modernizacji.

Rozpoznając apelację powodowej Spółdzielni, Sąd Okręgowy w Łodzi zwrócił

uwagę, że powodowie nie zaskarżyli uchwały rady nadzorczej z dnia 24 września

1999 r. ani w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym, ani w postępowaniu sądowym.

W związku z tym powziął wątpliwość, czy w sprawie o zapłatę należności z tytułu

opłaty na fundusz termomodernizacyjny dopuszczalne jest kwestionowanie przez

członka spółdzielni mieszkaniowej opłaty na ten fundusz. Zakładając odpowiedź

pozytywną na to pytanie, powziął kolejną wątpliwość, a mianowicie, czy

dopuszczalne było obciążenie członka spółdzielni comiesięcznymi opłatami na

fundusz termomodernizacyjny wtedy, gdy nie przystąpiono do modernizacji

budynku, w którym znajduje się lokal tego członka. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne, które zostało przedstawione jako pierwsze, sprowadza

się do odpowiedzi na pytanie, czy członek spółdzielni może na drodze sądowej, w

sprawie wytoczonej przeciwko niemu przez spółdzielnię o świadczenie, którego

obowiązek spełnienia wynika z uchwały rady nadzorczej, kwestionować istnienie

tego obowiązku, jeżeli nie zaskarżył uchwały w postępowaniu

wewnątrzspółdzielczym ani przed sądem.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2002 r., IV CKN

900/00 (OSNC 2003, nr 3, poz. 37), wydanym na tle ustawy z dnia 16 września

1982 r. – Prawo spółdzielcze w brzmieniu nadanym jej przez ustawę z dnia 7 lipca

1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. Nr 90, poz. 419 ze zm.), powództwo o uchylenie uchwały rady nadzorczej

spółdzielni przysługuje, poza przypadkiem przewidzianym w art. 198 § 2 Pr.spółdz.,

jedynie wówczas, gdy przedmiotem uchwały jest wykluczenie lub wykreślenie

członka, a walne zgromadzenie w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym nie

podjęło uchwały w terminie ustalonym w statucie (art. 32 § 1a Pr.spółdz.). W tym

wyroku Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niemożność domagania się uchylenia uchwały

rady nadzorczej spółdzielni na drodze sądowej nie wyłącza dopuszczalności

wytoczenia przez członka spółdzielni powództwa przeciwko spółdzielni na ogólnych

zasadach prawa cywilnego (o świadczenie, ustalenie albo ukształtowanie prawa lub

stosunku prawnego); w wytoczonej sprawie członek spółdzielni może pośrednio

kwestionować uchwałę rady nadzorczej, z której spółdzielnia wywodzi ograniczenie

praw lub obowiązek członka spółdzielni. Rozwijając tę wypowiedź należy dodać, że

również w sprawie wytoczonej przed sąd przez spółdzielnię przeciwko członkowi

członek może – w drodze zarzutu – kwestionować uchwałę rady nadzorczej

spółdzielni.

Zmiana art. 32 Pr.spółdz., dokonana ustawą z dnia 3 czerwca 2005 r. o

zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 122, poz. 1024), rozszerzyła możliwość odwoływania się do sądu przez

członka spółdzielni od uchwał organów spółdzielni i możliwością tą objęte zostały

wszystkie uchwały rady nadzorczej spółdzielni bez potrzeby wyczerpania

postępowania wewnątrzspóldzielczego, gdy jest ono przewidziane w statucie.

Zmiana ta, wyrażająca zasadę dostępu do drogi sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji)

w sprawach wynikających z członkostwa w spółdzielni, potwierdziła dopuszczalność

kwestionowania przez członka spółdzielni uchwały rady nadzorczej spółdzielni tak w

sprawie wytoczonej przed sądem przez członka przeciwko spółdzielni, jak i w

sprawie wytoczonej przez spółdzielnię przeciwko członkowi. Wyrok wydany w

wyniku rozstrzygnięcia takiej sprawy ma moc tylko w stosunkach pomiędzy

spółdzielnią a jej członkiem.

Uchwały rady nadzorczej spółdzielni mogą mieć różny przedmiot i różny

charakter. Ich wadliwość może być spowodowana błędami w postępowaniu, które

doprowadziło do podjęcia uchwały lub może wynikać z treści uchwały. Sankcja

bezwzględnej nieważności uchwały rady nadzorczej może dotyczyć – tak jak

uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni (zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 4 kwietnia 1990 r., III CZP 7/90, OSNCP 1990, nr 10-11, poz. 135, wyrok z

dnia 26 marca 2002 r., III CKN 989/00, nie publ.) – tylko takiej uchwały, która

stanowi czynność prawną. Jeżeli uchwała – tak jak w sprawie, w której powstało

rozstrzygane zagadnienie prawne – nakłada na członka określony obowiązek,

członek może zarzucać brak faktycznej i prawnej podstawy do nałożenia tego

obowiązku, a także jego rozmiar. Należy jednak pamiętać, że spółdzielnia jest

organizacją prowadzącą wspólną działalność w interesie swych członków (art. 1

Pr.spółdz.) i gdy rada nadzorca podjęła uchwałę w ramach jej uprawnień (zob. art.

78 § 2 Pr.spółdz. i § 97 ust. 2 statutu powódki), członek nie może skutecznie

sprzeciwić się uchwale urzeczywistniającej wspólny interes członków spółdzielni.

Termomodernizacja jest jednym z przypadków modernizacji budynku lub

lokalu, zdefiniowanej w art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o

spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze

zm. – dalej: „u.s.m.”). W razie modernizacji budynku – jak stanowił art. 209 § 4

Pr.spółdz. – członek spółdzielni obowiązany był uzupełnić wkład budowlany lub

mieszkaniowy, a jak stanowi art. 173

ust. 5 u.s.m., wkład budowlany obowiązani są

uzupełnić: członek spółdzielni oraz osoba niebędąca członkiem, którym przysługuje

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Z unormowania tego wynika, że

modernizacja może być przeprowadzona przez spółdzielnię ze środków

pozostających do jej dyspozycji. W takim wypadku wkład budowlany, do którego

wniesienia obowiązana jest osoba, której przysługuje spółdzielcze własnościowe

prawo do lokalu, powinien być podwyższony o sumę zwiększającą na skutek

modernizacji budynku wartość użytkową lokalu i osoba ta obowiązana jest

uzupełnić wkład budowlany.

Modernizacja budynków polegająca na ich dociepleniu jest działaniem

celowym i popieranym przez Państwo, co znalazło wyraz w uchwaleniu ustawy z

dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych (Dz.U.

Nr 162, poz. 1121 ze zm.). Także w interesie spółdzielni mieszkaniowych leży

docieplenie budynków znajdujących się w ich zasobach. Uregulowanie

przewidziane w art. 209 § 4 Pr.spółdz. i art. 173

ust. 5 u.s.m. nie wyklucza, w razie

nieposiadania przez spółdzielnię środków na termomodernizację, utworzenia

odrębnego funduszu. Jego utworzenie, zważywszy cel i zachodzącą w razie

częściowego pokrycia kosztów termomodernizacji przez spółdzielnię możliwość ich

pomniejszenia przez skorzystanie z tzw. premii termomodernizacyjnej (art. 4 ustawy

z dnia 18 grudnia 1998 r.), nie może być uznane za działanie nieracjonalne. Jest

oczywiste, że w razie utworzenia funduszu termomodernizacyjnego, przystąpienie

do prac termomodernizacyjnych może nastąpić dopiero wówczas, gdy

zgromadzone zostaną środki pozwalające na przynajmniej częściowe pokrycie

kosztu termomodernizacji i zapewniające otrzymanie przez spółdzielnię kredytu na

warunkach przewidzianych w ustawie z dnia 18 grudnia 1998 r. Opłata na fundusz

termomodernizacyjny może więc być pobierana przed przystąpieniem przez

spółdzielnię do prac termomodernizacyjnych, w szczególności prac obejmujących

budynek, w którym zamieszkuje członek spółdzielni zobowiązany do wpłat na

fundusz.

Należy dodać, że pokrycie kosztów termomodernizacji ze środków

zgromadzonych na utworzonym przez spółdzielnię mieszkaniową funduszu

termomodernizacyjnym i ewentualnie z kredytu otrzymanego przez spółdzielnię nie

wyłącza wynikającego z art. 173

ust. 5 u.s.m. obowiązku osób, którym przysługuje

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, uzupełnienia wkładu budowlanego o

sumę zwiększającą – na skutek termomodernizacji – wartość użytkową lokalu. W

takim wypadku na poczet sumy, o którą osoby te są obowiązane uzupełnić wkład

budowlany, powinna zostać zaliczona opłata dokonana przez te osoby na fundusz

modernizacyjny. Gdyby okazało się, że jest ona wyższa od sumy uzupełnieniającej

wkład budowlany, spółdzielnia powinna zwrócić różnicę osobie, której przysługuje

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Z tych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie (art. 390

k.p.c.).