IV CSK 358/06

Sygn. akt IV CSK 358/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. K.

przeciwko E. Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 marca 2006 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w części obejmującej orzeczenie

o oddaleniu apelacji i odrzuca apelację pozwanej od wyroku

Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 lipca 2005 r.,

2. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie,

3. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.400,- (pięć

tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu

w postępowaniu kasacyjnym.

2

Uzasadnienie

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu nakazowym Sąd Okręgowy

w B. nakazał pozwanej aby zapłaciła powodowi kwotę 250.000,- z odsetkami

3

12,25% w stosunku rocznym od dnia 17 września 2004 r. oraz koszty procesu w

kwocie 32.325,- złotych. Pozwana wniosła zarzuty przeciwko całości

rozstrzygnięcia w nakazie zapłaty; domagała się uchylenia nakazu zapłaty

w całości i oddalenia powództwa. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy

w B. uchylił nakaz zapłaty w części dotyczącej kosztów procesu ponad kwotę

10.725,- złotych i w tym zakresie żądania pozwu oddalił, oraz nakazał pobrać od

pozwanej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 212,40 złotych tytułem nieuiszczonych

wydatków w sprawie ustalając ponadto, że pozostałe koszty sądowe w sprawie

ponosi Skarb Państwa. W uzasadnieniu wskazał, że roszczenie powoda z weksla

jako zasadne podlegało uwzględnieniu. Pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w

całości wskazując jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 250.000,- złotych.

Wnosiła w apelacji o oddalenie powództwa lub uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację i zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 5.400,- złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą

instancję. W skardze kasacyjnej pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w całości

zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 10 w zw. z art. 102, 34 i 103

Prawa wekslowego, art. 103 w zw. z art. 20 oraz art. 38 w zw. z art. 103 Prawa

wekslowego, a także art. 10 w zw. z art. 101 i 102 Prawa wekslowego. Wnosiła o

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania lub oddalenie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Po przeprowadzeniu rozprawy wyznaczonej w związku z wniesieniem

zarzutów (art. 495 § 1 k.p.c.) Sąd wydaje wyrok, w którym nakaz zapłaty w całości

lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu, bądź też

postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie umarza

(art. 496 k.p.c.). Sentencja wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 lipca 2005 r.

nie zawiera rozstrzygnięcia odnośnie do utrzymania w mocy nakazu zapłaty

w części, w której Sąd pierwszej instancji uznał, że zasądzenie od pozwanej na

rzecz powoda kwoty 250.000,- złotych z odsetkami było zasadne. Braku tego nie

mogło zastąpić odpowiednie stwierdzenie Sądu zamieszczone w uzasadnieniu co

wynika wprost z art. 325 k.p.c. Zgodnie z art. 351 § 1 k.p.c. wyrok Sądu

4

Okręgowego podlegał uzupełnieniu. Żadna ze stron, w szczególności – strona

powodowa, nie zgłosiła we właściwym terminie wniosku o uzupełnienie wyroku

przez zamieszczenie w sentencji formuły wyrażającej po myśli art. 496 k.p.c.

stanowisko Sądu odnośnie do trafności zarzutów pozwanej co do zasądzenia od

niej na rzecz powoda kwoty 250.000,- zł z odsetkami. Wymaga podkreślenia, że

począwszy od dnia 1 lipca 2000 r., tj. od wejścia w życie ustawy z dnia 24 maja

2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego..(-) (Dz.U. nr 48, poz.

554) art. 496 k.p.c. ma nowe brzmienie. Jego treść wyraża odmienny,

w porównaniu ze stanem poprzednim, obowiązek sądu w zakresie formułowania

sentencji wyroku i nie ma do niego zastosowania pogląd wyrażony w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 12 czerwca 1984 r. III CZP 13/84 (OSNC 1984, nr 12, poz.

219), zgodnie z którym brak użycia w sentencji określenia o utrzymaniu nakazu

zapłaty w mocy nie stanowił o braku w tym zakresie rozstrzygnięcia o całości

zarzutów. W tej sytuacji apelacja została skierowana przeciwko orzeczeniu

nieistniejącemu i jako taka była niedopuszczalna (por. postanowienie SN z dnia

2 czerwca 1964 r. I PR 10/63 – OSNC 1965, nr 5, poz. 80, wyrok SN z dnia

25 lutego 1997 r. II CKN 15/97 – OSNC 1997 nr 6 – 7, poz. 89, postanowienie SN

z dnia 7 października 1998 r. II UKN 247/98 – OSNP 1999 nr 20, poz. 665, wyroki

SN z dnia 28 maja 1998 III CKN 409/98 i z dnia 11 września 2002 r. V CKN

1165/00 – nie publ., postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2001 r. III CKN 1382/00 –

OSNC 2001, nr 9, poz. 132). Sąd Apelacyjny nie mógł rozpoznawać apelacji, która

nie miała swego przedmiotu w postaci tzw. substratu zaskarżenia. Merytoryczne

rozstrzygnięcie tego Sądu w kwestii zasadności apelacji było więc chybione już

tylko z tej przyczyny, że było bezprzedmiotowe; zamiast tego powinien był Sąd

Apelacyjny odrzucić apelację (art. 373 k.p.c.). Skarga kasacyjna pozwanej

skierowana przeciwko oddaleniu apelacji zasługiwała na uwzględnienie z tej racji,

że oddalenie apelacji, jako wynik merytorycznego rozpoznania sprawy w świetle jej

zarzutów, było wadliwe. Brak substratu zaskarżenia w apelacji czynił

bezprzedmiotową ocenę skargi kasacyjnej w świetle podstawy i zarzutów w niej

wskazanych. Podstawa ta i zarzuty służyć miały wykazaniu, że bezpodstawnie Sąd

Apelacyjny uznał za prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji o istnieniu

zobowiązania wekslowego pozwanej wobec powoda. W związku z tym, że Sąd

5

pierwszej instancji takiego stanowiska, ani żadnego innego, odnośnie do żądania

głównego powoda nie zajął, wszelkie późniejsze rozważania, w tym – także Sądu

Najwyższego, rzutujące w ostateczności na ocenę zasadności powództwa byłyby

bezprzedmiotowe.

Zmiana wyroku Sądu Apelacyjnego nie narusza zakazu, o którym mowa w art.

384 k.p.c. Rozstrzygnięcie o odrzuceniu apelacji nie jest dla pozwanej bardziej

niekorzystne niż rozstrzygnięcie o oddaleniu apelacji. Bez względu na to, czy apelacja

została oddalona czy odrzucona sytuacja procesowa pozwanej pozostała taka sama –

wyrok Sądu Okręgowego z dnia 14 lipca 2005 r. nie rozstrzygał o żądaniu głównym

powoda bo w sentencji nie zawierał formuły właściwej w świetle art. 496 k.p.c.

świadczącej o rozpoznaniu w tej części zarzutów pozwanej od nakazu zapłaty.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie nie może już się toczyć, co jednak nie

oznacza, że żądanie powoda odnośnie do kwoty 250.000,- złotych z odsetkami zostało

prawomocnie osądzone (art. 366 k.p.c.).

Ewentualne rozpoznanie zarzutów skargi kasacyjnej – niezależnie od ich oceny

– doprowadziłoby do takiego samego rezultatu. W razie uwzględnienia skargi

i uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sąd Apelacyjny, świadomy braku substratu zaskarżenia, byłby

obowiązany odrzucić apelację. W ten sposób wyrok Sądu Okręgowego by się ostał ale

bez osądzenia żądania powoda co do kwoty 250.000,- złotych. Oddalenie skargi

kasacyjnej pozostawiłoby w mocy oddalenie apelacji, ale również bez osądzenia

głównego żądania powoda.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 1 sentencji.

W części dotyczącej orzeczenia o kosztach w zaskarżonym wyroku skarga

kasacyjna podlegała oddaleniu. Jakkolwiek zasadniczo uwzględnienie skargi

kasacyjnej pociąga za sobą korzystne dla skarżącego skutki w zakresie

orzeczonych w wyroku sądu odwoławczego kosztów procesu to jednak

w okolicznościach niniejszej sprawy uwzględnienie skargi kasacyjnej wyrażało się

rozstrzygnięciem jakie powinien był wydać Sąd Apelacyjny, a to rozstrzygnięcie

obejmowałoby też zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda tych kosztów procesu

6

za drugą instancję, które w zaskarżonym wyroku zostały zasądzone w związku

z oddaleniem apelacji.

Zmiana wyroku Sądu Apelacyjnego nie była wynikiem uznania za zasadne

wskazanej przez skarżącą podstawy skargi kasacyjnej i przytoczonych zarzutów,

nie nastąpiła też w następstwie uznania za usprawiedliwione stanowiska powoda

wyrażonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną i w piśmie powoda z dnia

26 stycznia 2007 r. W tej sytuacji, wobec formalnego uwzględnienia jednak

w przeważającej części skargi kasacyjnej oraz zmiany zaskarżonego wyroku przez

zastąpienie formuły dotyczącej braku merytorycznej racji po stronie pozwanej

formułą wyrażającą brak podstaw do rozpoznania apelacji za stronę wygrywającą

sprawę w postępowaniu kasacyjnym należało uznać pozwaną i zasądzić na jej

rzecz od powoda koszty procesu zgodnie z art. 98 § 1 i 108 § 1 k.p.c. w związku

z § 13 ust. 4 pkt 2 i § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (-) (Dz.U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.).