IV CSK 366/06

Sygn. akt IV CSK 366/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

w sprawie z powództwa P. K. i A. K.

przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bank Polski SA w W.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 7 lipca 2006 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów P.

K. i A. K. od wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 31 stycznia 2006 r. zapadłego w

sprawie przeciwko Powszechnej Kasie Oszczędności Bankowi Polskiemu S.A.

o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności.

W rozpoznawanej sprawie dnia 16 grudnia 1999 r. pomiędzy pozwanym

Bankiem a E. i M. K. jako kredytobiorcami została zawarta umowa kredytowa na

kwotę 400.000 zł. Kredyt miał zostać spłacony jednorazowo w dniu 9 stycznia 2001

r. Spłatę kredytu zabezpieczono m.in. wekslem in blanco poręczonym przez

powodów. Powodowie poddali się też egzekucji świadczeń pieniężnych do kwoty

678.400 zł. Następnie, w dniu 31 sierpnia 2000 r. pomiędzy tymi samymi stronami

została zawarta kolejna umowa kredytu na kwotę 363.000 zł, która miała zostać

spłacona jednorazowo w dniu 30 sierpnia 2002 r. Wobec niespełnienia świadczeń

przez kredytobiorców zostały wystawione bankowe tytuły egzekucyjne, którym

postanowieniami Sądu Rejonowego w N. zostały nadane tytuły wykonalności

(odpowiednio dnia 28 lutego 2003 r. i dnia 31 grudnia 2002 r.). Na podstawie tych

tytułów wykonawczych została wszczęta egzekucja m.in. w stosunku do powodów,

którzy wnieśli o pozbawienie tytułów wykonawczych wykonalności wskazując na

przedawnienie zobowiązań stanowiących podstawę do wystawienia bankowych

tytułów egzekucyjnych.

Sąd pierwszej instancji dokonał oceny powództwa na podstawie art. 840 § 1

pkt 1 i 2 k.p.c. i uznał je za bezzasadne. Roszczenia pozwanego Banku nie uległy

przedawnieniu. Powodowie byli poręczycielami weksli in blanco, które mogły zostać

wypełnione przez Bank najwcześniej po powstaniu stanu wymagalności roszczeń

wynikających z umów kredytowych. Zatem bieg przedawnienia w stosunku do

powodów mógł się rozpocząć najwcześniej w dniach 9 stycznia 2001 r. oraz

30 sierpnia 2002 r. Złożenie wniosków o nadanie klauzul wykonalności

wystawionym bankowym tytułom egzekucyjnym w dniach 24 stycznia 2003 r.

i 11 grudnia 2002 r. przerwało bieg przedawnienia zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1

k.p.c. Ponadto Sąd stwierdził, że podnoszony przez powodów zarzut niepodpisania

postanowień o nadaniu wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym mógł

stanowić jedynie podstawę zaskarżenia tych orzeczeń w drodze zażalenia.

3

Oddalając apelację powodów od wyroku Sądu pierwszej instancji Sąd

Apelacyjny wskazał, że ocena dowodów została dokonana prawidłowo. Trafnie Sąd

Okręgowy przyjął, że na dostarczonych powodom odpisach postanowień o nadaniu

klauzuli wykonalności nie muszą znajdować się podpisy zarówno pod

postanowieniem sądu, jak i pod jego uzasadnieniem. Na oryginałach postanowień

znajdują się podpisy sędziów orzekających zarówno pod sentencjami, jak

i uzasadnieniami tych postanowień. Inną jest rzeczą, że podpisy pod tymi

postanowieniami są wręcz identyczne, mimo że sprawy były rozstrzygane przez

dwóch różnych sędziów.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko, że dochodzone przez bank

roszczenia nie uległy przedawnieniu. Co do powstania zobowiązania wekslowego

stwierdził, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji nie prowadził z urzędu

postępowania dowodowego dla ustalenia tego faktu, gdyż powodowie nie

sformułowali stosownego wniosku, a brak było podstaw do zastosowania art. 232

k.p.c. Ponadto za przyjętym stanowiskiem przemawia treść art. 843 § 3 k.p.c.

Skarga kasacyjna powodów została oparta na podstawie naruszenia

przepisów postępowania (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący wskazują naruszenie

art. 328 § 2 k.p.c., art.378 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. przez nierozważenie zarzutów

apelacji dotyczących dowodów z akt spraw, w których nadano klauzulę

wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym oraz zarzutów co do nieistnienia

ich zobowiązań wekslowych oraz naruszenie art. 5 k.p.c., art. 232 i 233 k.p.c.

w wyniku nieudzielenia powodom działającym w sprawie bez fachowego

pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do treści art. 843 § 3 k.p.c. oraz art. 6 k.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Poza zakresem rozważań Sądu Najwyższego muszą pozostać zarzuty

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 233 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 3983

§ 3

k.p.c. podstawy skargi kasacyjnej nie mogą stanowić zarzuty dotyczące ustalenia

faktów i oceny dowodów.

Rozważyć natomiast w pierwszym rzędzie należy zarzut naruszenia art. 5

k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. Zgodnie z treścią pierwszego z nich w razie uzasadnionej

potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom postępowania działającym bez

4

adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych.

Ocena istnienia potrzeby, i to uzasadnionej, udzielenia stronie działającej bez

profesjonalnego pełnomocnika niezbędnych pouczeń, pozostawiona została

sądowi, przed którym toczy się postępowanie. Chodzi przy tym zarówno o sąd

pierwszej, jak i drugiej instancji. Skorzystanie (lub nieskorzystanie) z możliwości

wynikającej z art.5 k.p.c. podlega przy tym ocenie w toku instancji, a także ocenie

Sądu Najwyższego. Już w wyroku z dnia 26 lipca 2001 r., IV CKN 93/01 (publ.

w systemie Lex Polonica) Sąd Najwyższy zaprezentował stanowisko, że naruszenie

art.5 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji może być podstawą uwzględnienia kasacji

w ramach zarzutu naruszenia przez sąd drugiej instancji przepisów art. 385 k.p.c.

w związku z art. 5 k.p.c. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w sprawach

wymagających prowadzenia skomplikowanych dowodów sąd powinien udzielić

stronie działającej bez fachowego pełnomocnika stosownych pouczeń.

W rozpoznawanej sprawie powodowie działający bez adwokata i radcy

prawnego nie zostali pouczeni ani przez sąd pierwszej ani drugiej instancji

o konieczności podjęcia określonych czynności procesowych. W ścisłym związku

z tym zaniechaniem pozostaje także kwestia naruszenia przez Sąd drugiej instancji

art. 232 k.p.c. Przepis ten nakłada na strony obowiązek wskazywania dowodów dla

stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (zdanie pierwsze). Stanowi

zatem ustawowy wyraz obowiązywania w polskim procesie cywilnym zasady

kontradyktoryjności jako jednej z zasad o charakterze podstawowym. To przede

wszystkim strony są „gospodarzami" procesu, a sąd dokonuje jedynie oceny

przedstawionych mu dowodów. Jednak wskazana zasada nie ma charakteru

absolutnego. W zdaniu drugim art. 232 k.p.c. pozostawiona została sądowi

możliwość dopuszczenia dowodów niewskazanych przez stronę. Także na gruncie

analizowanego przepisu wybór co do skorzystania bądź nieskorzystania

z ustawowej możliwości pozostawiona została sądowi orzekającemu, ale, podobnie

jak wskazywano w odniesieniu do art. 5 k.p.c., wybór ten podlega ocenie w toku

instancji, jak również w postępowaniu kasacyjnym. Ocena ta jest przeprowadzana

z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, w tym stopnia niezaradności

stron, a także rodzaju dowodu, którego strona nie przedstawiła.

5

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie miała okoliczność istnienia

zobowiązania wekslowego po stronie powodów. W sposób nieudolny, ale w istocie

kwestionowali oni to zobowiązanie. Sądy orzekające zaś ograniczyły się do

rozważenia jedynie zarzutu przedawnienia oraz zarzutów dotyczących

nieprawidłowości w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowych

tytułom egzekucyjnym. Tego rodzaju działanie trzeba ocenić jako naruszające

zarówno art. 5 k.p.c., jak i - a może przede wszystkim - art. 232 k.p.c. Orzekanie

w sprawie, w której istotne znaczenie ma okoliczność istnienia zobowiązania

wekslowego wymaga ustalenia, czy weksel in blanco został wypełniony przez

stronę pozwaną. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest to tym ważniejsze,

że sama strona pozwana w odpowiedzi na apelację powodów przyznała

występowanie sytuacji, kiedy to bank wystawia bankowy tytuł egzekucyjny przed

wypełnieniem weksla in blanco, czyli przed powstaniem zobowiązania poręczyciela

wekslowego.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiła także okoliczność, której nie sposób

zignorować, a mianowicie problem podpisów pod sentencjami postanowień

nadających klauzule wykonalności bankowym tytułom egzekucyjnym. Sąd drugiej

instancji stwierdził przecież, że „...podpisy pod tymi dokumentami są bardzo

podobne (wręcz identyczne), mimo że jak wynika z sentencji tych orzeczeń

postanowienia zostały wydane przez dwóch różnych sędziów. Uszło uwagi Sądu

Apelacyjnego, że podpisanie orzeczenia przez sędziego, który nie orzekał

w sprawie powoduje nieistnienie samego rozstrzygnięcia.

Powyższe wywody prowadzą do konkluzji, że zawarte w skardze kasacyjnej

zarzuty powodów oparte są na usprawiedliwionych podstawach. W związku z tym

Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji kierując się treścią art. 39814

k.p.c.

jc