IV CSK 370/06

Sygn. akt IV CSK 370/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

w sprawie z powództwa Zakładów Tworzyw Sztucznych "E. – B." SA

przeciwko M. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego M. S.

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 15 maja 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 15 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w G. z dnia 21 czerwca 2005 r., I C …/04 w zakresie odsetek

zasądzonych od pozwanego M. S. W pozostałym zakresie oddalił apelację tego

pozwanego pozostawiając zaskarżone orzeczenie niezmienione w zakresie

zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda - Zakładów Tworzyw Sztucznych „E.-

B." S.A. kwoty 269.366,58 zł.

Zasądzona kwota stanowi należność na rzecz powoda od spółki „T.-B.",

której prezesem zarządu był od dnia 17 września 2001 r. pozwany M. S. Zastąpił on

zarząd wspomnianej spółki, w skład którego wchodzili W. R., A. K. i D. M.

Występowali oni przed sądem pierwszej instancji po stronie pozwanej, jednak

powództwo w stosunku do nich Sąd pierwszej instancji oddalił, a apelacja strony

powodowej została odrzucona.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że spółka „T.-B." prowadziła działalność

gospodarczą na szeroką skalę. W 2001 r. wystąpiły pewne trudności, które

spowodowały, że w dniu 20 czerwca 2001 r. zarząd w osobach pozwanych W. R.,

A. K. i D. M. wystąpił do sądu z wnioskiem o otwarcie postępowania układowego.

Postępowanie przedłużało się, a w dniu 27 września 2001 r. zgromadzenie

wspólników odwołało dotychczasowy zarząd powołując w to miejsce pozwanego M.

S. W czasie, kiedy był on jedynym członkiem zarządu powodowa spółka wystąpiła

o wszczęcie egzekucji przeciwko „T.-B". Egzekucja ta została umorzona w dniu 11

lipca 2002 r. wobec stwierdzenia bezskuteczności. Postanowieniem z dnia 7 lutego

2003 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił wniosek spółki „T.-B." o otwarcie postępowania

układowego, gdyż zarząd spółki nie złożył żądanych przez Sąd dokumentów, nie

uiścił zaliczki na poczet kosztów sporządzenia opinii biegłego, a także nie

poinformował sądu o zmianie siedziby spółki oraz nie stawił się przed sądem w celu

złożenia wyjaśnień. Sąd Rejonowy w G. oddalił także wniosek jednego z wierzycieli

spółki „T.-B." o ogłoszenie jej upadłości z uwagi na niemożliwość pokrycia kosztów

postępowania upadłościowego.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że

powództwo jest zasadne jedynie w stosunku do M. S. Pozostali pozwani wykazali

3

okoliczności zwalniające ich od odpowiedzialności na mocy art. 299 k.s.h., gdyż

będąc członkami zarządu wnieśli o otwarcie postępowania układowego. Oddalenie

wniosku spowodowane zostało nieprawidłowym zachowaniem się pozwanego M.

S., który pełnił już wówczas funkcję członka zarządu spółki „T.-B”. Jako podstawę

zasądzenia żądanej kwoty Sąd wskazał art. 299 k.s.h. uznając, że wskazane w tym

przepisie przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki

zostały spełnione.

Apelacja powodowej spółki została odrzucona, natomiast apelacja

pozwanego M. S. częściowo uwzględniona. Sąd Apelacyjny zmienił datę, od której

zasądzono odsetki ustawowe od należności głównej wskazując, że wymagalność

roszczenia w stosunku do pozwanego powstała po upływie 14 dni od chwili

doręczenia mu odpisu pozwu. Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że przyjęta

przez niego data, od której zasądził odsetki, to data wymagalności roszczenia w

stosunku do spółki „T.-B”. Sąd drugiej instancji nie podzielił natomiast zawartego w

apelacji stanowiska, że członkowie zarządu spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością odpowiadają tylko za te zobowiązania, które powstały i stały się

wymagalne w okresie pełnienia przez nich obowiązków. Wniosek taki nie znajduje

podstaw w treści art. 299 k.s.h. Wykładnia przepisów prowadzi do wniosku, że

ustawodawca nie różnicuje i nie ogranicza odpowiedzialności członków zarządu za

zobowiązania spółki tylko do pewnych ich kategorii (tych, które powstały i stały się

wymagalne w czasie pełnienia funkcji). Odpowiedzialność tę ponoszą wszystkie

osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego

egzekucja w stosunku do spółki okazała się bezskuteczna. Sąd Apelacyjny uznał

także, że złożenie w dacie rozpoznawania przez sąd wniosku spółki o otwarcie

postępowania układowego przez jednego z wierzycieli wniosku o ogłoszenie

upadłości tej spółki, nie ekskulpuje członka zarządu, który sam takiego wniosku nie

złożył. Pozwany nie może skutecznie wyłączyć swoją odpowiedzialność opartą na

art. 299 § 1 k.s.h. w sytuacji, gdy jego zaniedbania doprowadziły do oddalenia

wniosku o otwarcie postępowania układowego, a także wniosku o ogłoszenie

upadłości (wnioski te były rozpoznawane łącznie).

Skarga kasacyjna pozwanego od orzeczenia Sądu drugiej instancji oparta

została na podstawie naruszenia prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.).

4

Wskazuje się w niej niewłaściwe zastosowanie art. 299 § 2 k.s.h. w związku z art.

15 § 1 prawa układowego oraz art. 5 ust. 3 prawa upadłościowego „przez

przyjęcie", że pozwany nie wyłączył swojej odpowiedzialności w sytuacji, gdy

wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez jednego z wierzycieli spółki

„T.-B." i nie wystąpiła potrzeba ponawiania takiego wniosku przez pozwanego.

Ponadto pozwany postawił zarzut niewłaściwego zastosowania art. 299 § 2 k.s.h.

w związku z art. 116 § 1 i 2 ordynacji podatkowej wyrażające się w uznaniu, że

pozwany ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 299 § 1 k.s.h., chociaż

z przytoczonych przepisów ordynacji podatkowej wynika, iż członek zarządu spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością ponosi odpowiedzialność tylko za zobowiązania

podatkowe powstałe w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

O dnia 1 października 2003 r. obowiązuje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. -

Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535) jednak, jak trafnie

przyjęły oba Sądy orzekające, nie ma ona w rozpoznawanej sprawie zastosowania.

Ocena prawna stanu faktycznego ustalonego w toku postępowania musi zostać

dokonana na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia

24 października 1934 r. - prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. Nr 93, poz. 836

ze zm.) oraz rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 października 1934 r. - Prawo

upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. 1991, Nr 118, poz. 512 ze zm.). W świetle

wskazanych przepisów skarga kasacyjna pozwanego jest niezasadna.

Z uzasadnienia podstaw skargi kasacyjnej wynika, ze w rozpoznawanej

sprawie skarżący kwestionuje prawidłowość dwóch zasadniczych elementów

argumentacji Sądu Apelacyjnego. Po pierwsze, niewykazanie przez pozwanego

okoliczności zwalniających od odpowiedzialności wynikającej z art. 299 § 1 k.s.h.;

po drugie, przyjęcie, że członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki zarówno te, które powstały

w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu, jak i za zobowiązania

powstałe wcześniej, byleby istniały one w czasie pełnienia wskazanej funkcji.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego nie zostało skutecznie podważone zarówno

w odniesieniu do pierwszej, jak i drugiej kwestii. Co do kwestii pierwszej skarżący

5

wywodzi, że w art. 299 § 2 k.s.h. ustawodawca posłużył się formą bezosobową

(„...zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie

układowe") co oznacza, że wniosek o ogłoszenie upadłości może zostać złożony

przez kogokolwiek (np. jak w rozpoznawanej sprawie przez jednego z wierzycieli)

i ta okoliczność zwalnia członka zarządu z obowiązku ponawiania takiego wniosku.

Proponowana wykładnia art. 299 § 2 k.s.h. rzeczywiście może znaleźć

pewne oparcie w ściśle gramatycznej wykładni analizowanego przepisu. Jednak

budzi ona wątpliwości, gdy weźmie się od uwagę całą treść tego paragrafu, a także

cel, osiągnięciu którego ma służyć wprowadzenie odpowiedzialności członków

zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spółki w razie

bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Artykuł 299 k.s.h. ma

bowiem w pierwszej kolejności zabezpieczać interesy wierzycieli spółki, ale także

ma skłonić członków zarządu do należytego prowadzenia interesów spółki,

dokładania należytej staranności w zarządzaniu majątkiem takiej osoby prawnej.

Proponowana przez skarżącego interpretacja w znacznej mierze ograniczyłaby

możliwość zrealizowania drugiego ze wskazanych celów. Należy także zauważyć,

że z niewadliwie ustalonych okoliczności sprawy wynika, iż wniosek o ogłoszenie

upadłości spółki „T.-B." zgłoszony został przez jednego z jej wierzycieli (M. Service

S.A.) w dłuższy czas po wystąpieniu okoliczności uzasadniających ogłoszenie

upadłości. W takiej sytuacji, nawet gdyby podzielić proponowaną przez skarżącego

wykładnię art. 299 § 2 k.s.h., wniosek o ogłoszenie upadłości nie wyłączyłby jego

odpowiedzialności, gdyż nie został zgłoszony w „czasie właściwym”.

Pozbawione podstaw jest także twierdzenie, że członek zarządu spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada jedynie za te zobowiązania spółki,

które powstały w okresie pełnienia przez niego funkcji. Sąd Apelacyjny trafnie

wskazał, że w art. 299 k.s.h. nie zawarto żadnego ograniczenia zakresu

zobowiązań spółki, za które może odpowiadać członek jej zarządu. Problematyką

ponoszenia odpowiedzialności członków zarządu spółki w sytuacji, gdy skład

osobowy tego zarządu ulegał zmianie, zajmował się już także Sąd Najwyższy

wskazując, w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 września 2003 r., V CK 198/02

(Wokanda 2004, nr 6, s. 7), że odpowiedzialność na zasadach określonych w art.

298 k.h. (obecnie art. 299 k.s.h.) ponoszą osoby będące członkami zarządu

6

w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się

bezskuteczna. Odwołując się do wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego

podkreślono tam, że wystarcza samo istnienie zobowiązania - jego wymagalność

nie jest konieczna.

Stanowiska przeciwnego nie sposób uzasadnić uregulowaniami zawartymi

w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U.

2005, Nr 8, poz. 60 ze zm.). Zawarte w art. 116 § 2 Ordynacji uregulowanie

ograniczające odpowiedzialność członków zarządu spółki za zaległości podatkowe

do zaległości z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich

obowiązków członka zarządu nie może być odnoszone do odpowiedzialności za

cywilnoprawne zobowiązania spółki, zwłaszcza gdy istnieje wyraźny przepis

zawarty w kodeksie spółek handlowych.

Z tych względów skarga kasacyjna pozwanego podlegała oddaleniu jako

pozbawiona uzasadnionych podstaw (art. 39814

k.p.c.).

jc