I BU 11/06

Wyrok z dnia 7 lutego 2007 r.

I BU 11/06

Okresy wymienione w art. 6 ust. 2 pkt 1a i art. 7 pkt 1b ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) nie mogą zbiegać się w

czasie i art. 11 tej ustawy nie ma do nich zastosowania.

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Beata Gudowska

(sprawozdawca), Zbigniew Hajn.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego

2007 r. sprawy z odwołania Sabiny K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w Ł. z siedzibą w Z.W. o wysokość emerytury, na skutek skargi

ubezpieczonej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia -

wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 maja 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 5 maja 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych- Oddział w

Z.W. odmówił Sabinie K. ponownego ustalenia wysokości emerytury, stwierdziwszy,

że objęte wnioskiem okresy niezdolności do pracy przypadające przed 15 listopada

1991 r. zostały już wcześniej uwzględnione w wymiarze przyznanego jej świadczenia

jako okresy składkowe.

W odwołaniu ubezpieczona twierdziła, że okresy niezdolności do pracy i

okresy zasiłkowe, choć się pokrywają, powinny być uwzględnione jako okresy skład-

kowe i nieskładkowe. Dodatkowo zażądała zaliczenia do stażu ubezpieczenia okresu

od dnia 10 lutego 1971 r. do dnia 8 kwietnia 1971 r., jako okresu czasowego pozo-

stawania bez pracy na obszarze Państwa Polskiego z powodu niemożności jej

otrzymania.

2

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Sieradzu oddalił odwołanie. Stwierdził, że zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1

lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie-

czeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) okresy

niezdolności do pracy związane z pobieraniem zasiłku chorobowego przed 15 listo-

pada 1991 r. są traktowane jako okresy składkowe i jako takie zostały uwzględnione

w decyzji emerytalnej. Dopiero okresy niezdolności do pracy przypadające po tym

dniu, stosownie do art. 7 pkt 1 lit. b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, są okresami nieskładkowymi. Jeżeli natomiast okresy

składkowe i nieskładkowe zbiegają się w czasie, to nie jest możliwe ich podwójne

naliczanie, lecz uwzględnia się okres korzystniejszy (art. 11 ustawy). Okresu czaso-

wego pozostawania bez pracy Sąd Okręgowy nie uwzględnił, jako nieudowodnio-

nego.

W apelacji ubezpieczona wskazała, że jej wniosek nie dotyczył okresu pobie-

rania zasiłku chorobowego, lecz okresu pobierania wynagrodzenia za czas niezdol-

ności do pracy na podstawie przepisów Kodeksu pracy, jako okresu nieskładkowego.

Ponadto wskazała, że przerwy w pracy z powodu niezdolności do jej wykonywania

kumulują się z okresem zatrudnienia, czyli okresem składkowym, więc postanowienie

art. 7 pkt 1 lit. a ustawy należałoby uznać za zbędne.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi wyrokiem z

dnia 24 maja 2005 r. oddalił apelację ubezpieczonej. Ustalił, że okresy niezdolności

do pracy przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. zostały uwzględnione w

wymiarze emerytury jako okresy składkowe na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 1 lit. a

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co wyklucza

możliwość ponownego ich uwzględnienia jako okresów nieskładkowych. Stwierdził

również, że okres czasowego pozostawania bez pracy od dnia 2 lutego 1971 r. do

dnia 8 kwietnia 1971 r. nie został potwierdzony żadnym dowodem, a więc nie mógł

być uwzględniony.

Skarga kasacyjna ubezpieczonej, w której wartość przedmiotu zaskarżenia

określono na 2.223,24 zł, została odrzucona przez Sąd Apelacyjny w Łodzi postano-

wieniem z dnia 10 sierpnia 2005 r., od którego zażalenie zostało oddalone postano-

wieniem Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2006 r., II UZ 45/05.

Następnie ubezpieczona złożyła skargę o stwierdzenie niezgodności z pra-

wem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, twierdząc, że orzeczenie

3

to, przez naruszenie prawa materialnego - art. 6 ust. 2 pkt 1a, art. 6 ust. 2 pkt 6, art.

7 pkt 1b oraz art. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun-

duszu Ubezpieczeń Społecznych, a także przez rażące naruszenie przepisów postę-

powania - art. 228 § 1 i 2, art. 231, 233 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 328 § 2 k.p.c., wy-

rządziło jej szkodę polegającą na nieuwzględnieniu wszystkich okresów składkowych

i nieskładkowych. W uzasadnieniu skargi wskazała, że pobieranie „wynagrodzenia

chorobowego” nie jest równoznaczne z pobieraniem zasiłku chorobowego (uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 1996 r., II UZP 7/96, OSNAPiUS 1997 nr 6,

poz. 100), a okresy podlegania temu samemu ubezpieczeniu podlegają sumowaniu,

co wynika a contrario z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2001 r., II UKN

698/00 (OSNP 2003 nr 19, poz. 473), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że okresy

podlegania różnym ubezpieczeniom społecznym nie podlegają sumowaniu. Okres

zatrudnienia jest okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (art. 6 ust.

1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach), okres zaś pobierania wynagrodzenia za

czas niezdolności do pracy na podstawie art. 92 § 1 pkt 1 k.p. (art. 7 pkt 1 lit a

ustawy o emeryturach i rentach) biegnie w ramach okresu pracowniczego opłacania

składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis art. 7 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych sta-

nowi więc lex specialis w stosunku do art. 11 tej ustawy, gdyż nie ma możliwości po-

bierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy na podstawie przepisów Ko-

deksu pracy, jeśli nie jest się pracownikiem. Z kolei gdy się jest pracownikiem, to

opłaca się składki na ubezpieczenie społeczne, a więc przy innej interpretacji wza-

jemnej relacji pomiędzy art. 11 i art. 7 pkt 1 lit a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ten drugi byłby zbędny

w systemie, gdyż nigdy nie można by go zastosować. Organ rentowy ma obowiązek

korzystniejszego dla osoby ubezpieczonej rozstrzygania oraz ochrony korzystniejszej

wysokości świadczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1996 r., II URN

60/95, OSNAPiUS 1997 nr 4, poz. 53).

Nieuwzględnienie okresu pozostawania bez pracy od dnia 10 lutego do dnia

18 kwietnia 1971 r. było skutkiem naruszenia art. 228 § 1 i 2, 231 i 233 § 1 k.p.c.,

skoro skarżąca się nie pracowała od dnia 10 lutego 1971 r., a następną pracę pod-

jęła w dniu 8 kwietnia 1971 r. Zasady prawidłowego rozumowania, wskazania wiedzy

i doświadczenia życiowego wystarczająco przemawiały za tym, że „siłą rzeczy” cza-

4

sowo pozostawała bez pracy z powodu niemożności jej otrzymania i zbędne było

dowodzenie tej okoliczności.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia,

wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju

sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), jest szczególnym środkiem

prawnym, ulokowanym wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Służy osobie

zamierzającej dochodzić od państwa (Skarbu Państwa) wynagrodzenia szkody wy-

rządzonej naruszeniem przez sąd prawa materialnego lub przepisów postępowania,

które spowodowało niezgodność jego orzeczenia z prawem (por. art. 4244

k.p.c.).

Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Pań-

stwa musi mieć charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, gdyż tylko w takim

przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, niepublikowany). Innymi słowy, orze-

czenie niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 4241

§ 2 k.p.c. w związku z art. 4171

§ 2 k.c. - to orzeczenie niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wy-

dane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej.

Odnosząc te rozważania do niniejszej skargi należy postawić pytanie, czy pra-

womocny wyrok stwierdzający prawidłowość zaliczenia do stażu ubezpieczenia skar-

żącej okresów niezdolności do pracy przypadających przed 15 listopada 1991 r. jako

okresów składkowych oraz niezaliczenia okresu od dnia 10 lutego 1971 r. do dnia 8

kwietnia 1971 r., jako okresu czasowego pozostawania bez pracy na obszarze Pań-

stwa Polskiego z powodu niemożności jej otrzymania, jest niezgodny z prawem w

znaczeniu, o którym wyżej była mowa.

Na tak sformułowane pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej.

Zastosowany w rozpoznawanej sprawie art. 6 ust. 2 pkt 1a ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest przepisem jednoznacznym i

oczywistym w swojej treści. Stanowi, że przypadające przed dniem 15 listopada 1991

5

r. (przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.)

okresy zatrudnienia, w których pracownik pobierał zasiłek chorobowy z ubezpiecze-

nia społecznego uważane są za okresy składkowe. Sąd Apelacyjny z poszanowa-

niem tego przepisu zaaprobował orzeczenie Sądu pierwszej instancji, który sporne

okresy, przebyte w czasie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa-

trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jako

okresy zatrudnienia, uznał za okresy składkowe. Zarzuty skargi przeciwko temu

orzeczeniu należy zatem uznać za oczywiście nieuzasadnione. W szczególności nie

znajduje podstaw łączenie zaskarżonego orzeczenia z przepisem art. 7 pkt 1b

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącym

o traktowaniu okresów pobierania zasiłków z ubezpieczenia społecznego jako okre-

sów nieskładkowych, gdyż przepis ten odnosi się wyłącznie do okresów pobierania

zasiłków chorobowych po dniu 15 listopada 1991 r. W związku z tym okresy wymie-

nione w art. 6 ust. 2 pkt 1a i art. 7 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach nie mogą

zbiegać się w czasie i nie ma do nich zastosowania art. 11 tej ustawy.

Przytoczone w skardze poglądy Sądu Najwyższego co do tego, że pobieranie

„wynagrodzenia chorobowego” nie jest równoznaczne z pobieraniem zasiłku choro-

bowego (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 1996 r., II UZP 7/96,

OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 100) oraz że okresy podlegania różnym ubezpieczeniom

społecznym nie podlegają sumowaniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia

2001 r., II UKN 698/00, OSNP 2003 nr 19, poz. 473) nie odnoszą się do zagadnień

objętych skargą.

Skarga, w zakresie w jakim zarzuca się w niej naruszenie art. 6 ust. 2 pkt 6

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez nie-

uwzględnienie okresu pozostawania bez pracy od dnia 10 lutego do dnia 18 kwietnia

1971 r., uchyla się spod kontroli Sądu Najwyższego, gdyż została oparta na niedo-

puszczalnym zarzucie dotyczącym ustalenia faktów (por. 4244

in fine k.p.c.).

W konsekwencji należy stwierdzić, że kwestionowane orzeczenie nie zapadło

z oczywistym i rażącym naruszeniem prawa.

Z tych powodów, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

========================================