II BP 7/06

Sygn. akt II BP 7/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa M. P. i in. , przeciwko PKP CARGO S.A. Zakładowi Taboru

w W.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 lutego 2007 r.,

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Sądu

Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.

z dnia 8 września 2005 r.,

oddala skargę.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 stycznia 2005r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w sprawie z powództwa: […] przeciwko PKP o wynagrodzenie -

oddalił powództwo. Spór między stronami dotyczył dodatkowego wynagrodzenia,

2

który stanowił dodatek stażowy oraz dodatek za pracę w warunkach szkodliwych.

Powodowie swoje roszczenia opierali na treści art. 24113

k.p., zgodnie z którym

postanowienia układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze

wypowiedzenia pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub

innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. Powodowie

twierdzili bowiem, że "stary" Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy był dla nich bardziej

korzystny niż "nowy" Ponadzakładowy Układ Zbiorowy Pracy, przy czym "stary"

układ zbiorowy nie został im wypowiedziany.

Sąd Rejonowy na podstawie stanu faktycznego ustalonego w toku przewodu

sądowego przyjął, że roszczenia powodów nie zasługują na uwzględnienie. Na

podstawie nowego układu wynagrodzenie zasadnicze każdego z powodów wzrosło,

co wywarło skutek w postaci tego, że wprowadzone w życie z dniem 1 marca

1999r. odmienne postanowienia PUZP w zakresie dodatków za pracę w warunkach

szkodliwych i uciążliwych oraz w zakresie ustalania wysokości dodatku stażowego,

nie pogorszyły ogólnych warunków wynagradzania za pracę powodów. Jak

wynikało z hipotetycznego zestawienia w części dotyczącej wysługi lat, obniżenie

jednego parametru (stawki procentowej) i jednoczesne podwyższenie drugiego

(wynagrodzenia zasadniczego) doprowadziło do wypłaty, w spornym okresie,

łącznej kwoty dodatku stażowego, wyższej niż ta, która należała by się powodom,

gdyby stosować zasady naliczania z Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy.

Ponadto Sąd ten stwierdził, że do zmiany warunków płacy poprzez wprowadzenie

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy może dojść na zasadzie

konkludentnego porozumienia stron, tj. poprzez przyjęcie przez powodów pisma

informującego o wprowadzeniu go w życie, którego powodowie nie kwestionowali i

przez trzy lata przyjmowali wynagrodzenie na podstawie tego układu. W ocenie

Sądu fakt, iż powodowie nie złożyli sprzeciwu wobec wprowadzonego PUZP

świadczy o tym, iż pomiędzy pracownikami a pracodawcą doszło do zawarcia

dorozumianego porozumienia w zakresie wyrażenia zgody na zmianę warunków

płacy.

Wyrok powyższy zaskarżyli powodowie, którzy zarzucili naruszenie prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności

przepisów art. 24113

§ 2 k.p. poprzez przyjęcie, iż wprowadzenie nowych regulacji

3

płacowych zawartych w PUZP nie wymagało wypowiedzenia zmieniającego,

pomimo mniej korzystnych rozwiązań płacowych zawartych w PUZP.

Sąd Okręgowy – Sąd pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 8

września 2005r. oddalił apelację, podzielając argumentację Sądu pierwszej

instancji.

Na powyższe rozstrzygnięcie powodowie wnieśli skargę o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Za podstawę skargi

powodowie wskazali naruszenie przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych art. 24113

§ 2 k.p. W ocenie powodów skarżone orzeczenie jest

niezgodne z:

- art. 24113

§ 2 k.p. zgodnie z którym postanowienie normatywne, mające

samodzielne znaczenie, nie może ulec pogorszeniu, choćby równolegle

występowały korzystne zmiany dotyczące innych warunków płacowych,

- art. 24113

§ 2 k.p. zgodnie z którym postanowienia układu mniej korzystne dla

pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracownikom

dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego

podstawę nawiązania stosunku pracy;

- art. 24113

§ 2 k.p. w zw. z art. 42 k.p., zgodnie z którym wypowiedzenie warunków

pracy lub płacy uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi zaproponowano na

piśmie nowe warunki.

Niezgodność z prawem skarżonego orzeczenia, zdaniem powodów, polegała

na oczywistej sprzeczności pomiędzy literalnym brzmieniem powołanych wyżej

przepisów a treścią uzasadnienia skarżonego wyroku, w którym Sąd przyjął, że

wprowadzenie w życie z dniem 1 marca 1999 r. Ponadzakładowego Układu

Zbiorowego Pracy nie wymagało złożenia przez pracodawcę na piśmie

wypowiedzenia zmieniającego. Ponadto w skardze powołano także naruszenie

przez Sąd art. 18 kp. w związku z art. 112

kp. i art. 18c3

kp. poprzez przyjęcie, iż

"zamrożenie" dodatku za staż pracy w przypadku jednych pracowników na

wysokości 33%, przy jednoczesnym pozostawieniu tego dodatku w wysokości

wyższej dla innych jest zgodne z przepisami prawa pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4244

k.p.c. podstawą skargi może być tylko takie naruszenie

4

przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które spowodowały

niezgodność orzeczenia z prawem. Podstawy skargi uznaje się za

usprawiedliwione wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z prawem w

tym sensie, że treść przepisu prawa, którego interpretacja jest jednoznaczna lub

powszechnie uznana w orzecznictwie, nie dawała podstawy do zawartego w

zaskarżonym orzeczeniu rozstrzygnięcia. W sytuacji, gdy wskazane w skardze

przepisy mogą być różnie interpretowane i istnieją przekonujące argumenty

przemawiające zarówno za jednym poglądem jak i poglądem odmiennym, nie

można uznać, że rozstrzygnięcie opierające się na jednym ze stanowisk jest

niezgodne z prawem. Tak rozumiana niezgodność orzeczenia z prawem ma swoje

uzasadnienie w tym, że w przypadku orzeczenia nie ocenia się wyłącznie

określonego zdarzenia prawnego lub faktycznego pod względem bezprawności

lecz poddaje się ocenie przede wszystkim proces wykładni dokonanej przez

sędziego, z której wynikły określone skutki w postaci naruszenia normy prawnej.

Oceniając prawomocne orzeczenie sądu należy sięgnąć do istoty władzy

sądowniczej tj. orzekania w warunkach niezawisłości, w sposób bezstronny,

zależny nie tylko od obowiązujących ustaw, ale także od „głosu sumienia” sędziego

oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów stanowiących podłoże sporu. Treść

orzeczenia zależy również od rezultatów wykładni, które mogą być różne, w

zależności od jej przedmiotu, metod oraz podmiotu, który jej dokonuje. Z istoty

wykładni wynika więc wiele możliwych interpretacji, a sam akt wykładni z natury

rzeczy nacechowany jest subiektywizmem. Już z tych powodów uzasadnione jest,

aby w odniesieniu do działalności jurysdykcyjnej sądu – organu władzy publicznej w

rozumieniu art. 77 ust. 1 Konstytucji – sformułować swoiste, autonomiczne pojęcie

(definicji) bezprawności. Orzeczenie niezgodne z prawem – w rozumieniu art.

4241

§ 2 k.p.c. w związku z art. 4171

§ 2 k.c. – to takie orzeczenie, które jest

niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane

w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania

prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej (por. wyrok

SN z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, Biul. SN 2006/11/16). Błędem byłoby

stosowanie ogólnej reguły odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa

5

za działania organów władzy publicznej (obiektywnie niezgodne z prawem) do

orzeczeń wydanych przez niezawisły sąd bez wyżej wskazanej modyfikacji pojęcia

bezprawności. Traktowanie jako niezgodnego z prawem każdego orzeczenia

sądowego ocenionego jako wadliwe niesie zagrożenie dla porządku prawnego,

stabilności obrotu prawnego, nie mówiąc o zagrożeniu swobody sądu w ocenie

dowodów i stosowania prawa. Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału

Konstytucyjnego przedstawionym w wyroku z dnia 4 grudnia 2001 r. SK 18/00 stan

prawny wynikający z wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji nie może być rozumiany

jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych

w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia sądowego.

Odnosząc te rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy postawić

pytanie, czy istotnie prawomocny wyrok stwierdzający - że wprowadzenie układem

zbiorowym pracy mniej korzystnych dla pracownika warunków nabywania i

ustalania niektórych składników wynagrodzenia za pracę połączone z

równoczesnym polepszeniem tych warunków w odniesieniu do innych składników

wynagrodzenia nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego w sytuacji, jeżeli łącznie

warunki wynagrodzenia pracownika nie uległy pogorszeniu - jest niezgodny z

prawem w tym znaczeniu, że jest niewątpliwie sprzeczny z zasadniczymi i

niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, sprzeczny z ogólnie przyjętymi

standardami rozstrzygnięć, został wydany w wyniku szczególnie rażąco błędnej

wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga

głębszej analizy prawnej. Na tak sformułowane pytanie należy zdecydowanie

udzielić odpowiedzi negatywnej. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się do

wykładni art. 24113

§ 2 k.p. istniały bowiem rozbieżności co do metody

dokonywania oceny korzystności (niekorzystności) dla pracownika nowego lub

zmienionego układu zbiorowego pracy, to jest tego, czy porównanie treści

dotychczasowych przepisów prawa pracy z treścią stosunku pracy ma przebiegać

na płaszczyźnie pojedynczych postanowień, czy też ma następować przez

porównywanie grup postanowień pozostających ze sobą w związku prawnym lub

rzeczowym, obejmujących określoną instytucję prawa pracy (w przedmiotowej

kwestii prawa pracownika do wynagrodzenia). W sprawach z powództwa

pracowników przeciwko PKP w analogicznym stanie prawnym i faktycznym, jak w

6

niniejszej sprawie zapadły rozstrzygnięcia uwzględniające powództwa

pracowników. Te sądy reprezentowały stanowisko, że należy porównywać

poszczególne postanowienia nowego lub zmienionego układu z treścią poprzednio

obowiązującego układu i z treścią stosunku pracy, a co za tym idzie należało

wypowiadać dotychczasowy układ zbiorowy pracy. Inne zaś uznawały, że należy

porównywać ogół postanowień regulujących warunki uzyskania i wysokość

wynagrodzenia pracowników, co nie uzasadniało potrzeby zastosowania

wypowiedzenia zmieniającego w oparciu o art. 24113

§ 2 k.p. Ostatecznie

orzecznictwo Sądu Najwyższego rozstrzygnęło powyższy spór przyjmując, że

wprowadzenie układem zbiorowym pracy mniej korzystnych dla pracowników

warunków nabywania i ustalania wysokości niektórych składników wynagrodzenia

za pracę wymaga wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę

także wtedy, gdy ukształtowane nowym układem wynagrodzenie nie uległo

obniżeniu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r., III PZP

3/04, OSNP 2005/4/49). Wskazać jednak należy, iż do powołanej wyżej uchwały

zgłoszone zostało zdanie odrębne, którego uzasadnienie odnosiło się do wykładni

historycznej określenia "postanowienia układu zbiorowego". Obowiązująca do dnia

wejścia w życie Kodeksu pracy ustawa z 1937 r. o układach zbiorowych pracy (art.

7 ust. 2), dzieliła postanowienia układu na korzystniejsze i mniej korzystne dla

pracownika. Stanowiła, że postanowienia umowy o pracę korzystniejsze dla

pracownika niż postanowienia układu zbiorowego pozostają w mocy. Wynikało

stąd, że ich zmiana wymagała wypowiedzenia zmieniającego. W okresie

przedkodeksowym przepis ten był jednoznacznie rozumiany w orzecznictwie jako

odnoszący się do całego wynagrodzenia pracownika, a nie do jego poszczególnych

elementów (tak w szczególności powołane w uzasadnieniu uchwały wyroki z dnia

14 października 1960 r., II CR 588/60 oraz z dnia 30 kwietnia 1971 r., II PR

169/71).

Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób zaskarżonemu orzeczeniu

przypisać takie naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 24113

§ 2 k.p., -

które pozwalałoby uznać to orzeczenie za bezprawne, skoro interpretacja wyżej

wskazanego przepisu w chwili orzekania nie była jednoznaczna i powszechnie

uznana w orzecznictwie. Orzekający sędzia w przedmiotowej sprawie poruszał się

7

na obszarze przyznanej mu swobody i był w warunkach niezawisłości uprawniony

do przyjęcia zawartego w zaskarżonym orzeczeniu rozstrzygnięcia.

Z tych powodów, na podstawie art. 42411

§ 1 k.p.c., orzeczono jak w

sentencji.