III CSK 243/06

Sygn. akt III CSK 243/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa "P. F." sp. z o.o. w L.

przeciwko "A. – T. A. i Spółka" sp. j. w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 22 marca 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej kwotę 3.600 ( trzy tysiące sześćset) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowa Spółka „P. F.”, jako faktor żądała od strony pozwanej „A. T. A. i

Spółka” zapłaty kwoty 410.597,41 zł z odsetkami, stanowiącej wierzytelność

nabytą od nieuczestniczącego w procesie faktoranta – P. K. D. spółki z o.o. (dalej

jako „spółka PKD”).

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 lipca 2005 r. uchylił wydany

w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty i powództwo oddalił. Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 22 marca 2006 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego i utrzymał w

mocy nakaz zapłaty.

Według dokonanych w sprawie ustaleń, stronę powodową łączyła umowa

faktoringu, na podstawie której jako faktor nabyła od wskazanego wyżej faktoranta

wierzytelność pieniężną wynikającą z zawartej przez faktoranta ze stroną pozwaną

umowy sprzedaży papierosów „Marlboro LM”. Strona pozwana jako kupujący

potwierdziła – na doręczonych jej dokumentach (fakturach), zawierających

zawiadomienie o przelewie wierzytelności, stanowiącej cenę zakupionych

papierosów i wskazujących stronę powodową jako wierzyciela – istnienie tej

wierzytelności. W dokumentach tych zawarta została klauzula, że umowa

factoringowa nie uchyla odpowiedzialności sprzedawcy (spółki „PKD”) z tytułu

rękojmi i gwarancji. Przy sprawdzaniu zakupionych papierosów okazało się, że

połowę dostawy stanowiły niezamówione papierosy „Marlboro”, zamiast

zamówionych i charakteryzujących się dużym popytem papierosy „Marlboro LM”.

Wobec tego, że wymiana towaru na asortyment zgodny z zamówieniem mogła

nastąpić dopiero w terminie 3 dni, strona pozwana w uzgodnieniu ze sprzedawcą

zwróciła dostarczony towar. Spółka „PKD” (sprzedawca - faktorant) potwierdziła

przyjęcie zwróconego towaru, wystawiając faktury korygujące. Nie poinformowała

jednak strony powodowej (faktora) o tym zdarzeniu. Wobec tego, że strona

powodowa na podstawie umowy faktoringu stała się wierzycielem należności

z tytułu ceny zakupionych papierosów, wystąpiła przeciwko stronie pozwanej

o zapłatę spornej kwoty.

Sąd Apelacyjny – odmiennie niż Sąd Okręgowy – uznał, że dostarczenie

papierosów w liczbie mniejszej niż zamówione, nie może być kwalifikowane jako

3

nabycie rzeczy dotkniętej wadami fizycznymi, lecz jako wypadek świadczenia

częściowego, bądź opóźnienia lub zwłoki w wykonaniu reszty świadczenia. Według

tego Sądu stronie pozwanej przysługiwało uprawnienie do zwrotu towaru

niezakupionego oraz roszczenie z tytułu nienależytego wykonania umowy

sprzedaży. Nie przysługiwało zaś prawo do – jak twierdziła strona pozwana –

odstąpienia od umowy. Sąd Apelacyjny podkreślił, że późniejsze czynności

dokonane przez stronę pozwaną ze spółką „PKD”, doprowadzające do rozwiązania

umowy i zwrotu towaru są bezskuteczne wobec strony powodowej jako faktora.

Strona pozwana nie przedstawiła zarzutów, które w świetle art. 513 k.c.

zwalniałyby ją od spełnienia świadczenia wobec strony powodowej.

Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta została na podstawie naruszenia

przepisów prawa procesowego – art. 495 § 3 k.p.c. w zw. z art. 47912

§ 1 k.p.c.

i art. 381 § 1 k.p.c. przez rozpoznanie zarzutu nieskutecznego odstąpienia przez

stronę pozwaną od umowy sprzedaży oraz zarzutu niewystąpienia wady fizycznej

rzeczy sprzedanej w sytuacji, gdy zarzuty te z naruszeniem zasad prekluzji

dowodowej nie zostały zgłoszone przez stronę powodową w odpowiedzi na zarzuty

od nakazu zapłaty. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżąca

zarzuciła naruszenie art. 491 § 2 k.c. - przez jego niezastosowanie, podczas gdy

z ustalonego stanu faktycznego wynika, że strona pozwana odstąpiła od umowy

sprzedaży z powodu niezgodności świadczenia sprzedawcy z zamówieniem strony

pozwanej i niemożności dostarczenia w krótkim czasie towaru zamówionego, co

powinno prowadzić do uznania, że podstawą prawną oświadczenia o odstąpieniu

od umowy była zwłoka sprzedawcy; art. 513 § 1 k.c. w zw. z art. 560 § 1 k.c. –

przez jego błędną wykładnię, polegającą na wyłączeniu możliwości powołania się

pozwanej na odstąpienie od umowy sprzedaży; art. 556 § 1 k.c. przez jego błędną

wykładnię, polegającą na nietrafnym zakwalifikowaniu wadliwości sprzedanego

towaru jako tzw. braku ilościowego, który nie jest wadą fizyczną w rozumieniu art.

556 § 1 k.c., zamiast uznania, że dostarczenie w części papierosów o zmniejszonej

atrakcyjności w stosunku do zamówionych, stanowi wadę zmniejszającą

użyteczność rzeczy ze względu na ich wiadome sprzedawcy przeznaczenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

Podstawę naruszenia przepisów prawa procesowego należało ocenić jako

nieusprawiedliwioną. Skoro w następstwie wniesionych przez stronę pozwaną

zarzutów od nakazu zapłaty badana była kwestia skuteczności odstąpienia strony

pozwanej od umowy sprzedaży, to okoliczność, że strona powodowa podnosiła

z kolei - po terminie wskazanym w art. 495 § 3 k.p.c. - zarzut nieskuteczności tego

odstąpienia, a kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Apelacyjnego, nie

może oznaczać, że naruszone zostały przepisy art. 495 § 3 k.p.c. w zw. z art.

47912

§ 1 k.p.c. i art. 381 § 1 k.p.c. Weryfikacja twierdzenia strony pozwanej, że

odstąpiła od umowy sprzedaży nie musi prowadzić do oceny, że było ono

skuteczne, lecz także do stwierdzenia, że było bezskuteczne. Przyjąć należało, że

w omawianym zakresie Sądy obu instancji dokonywały ocen nie w następstwie

sprekludowanego zarzutu strony powodowej, lecz w ramach zarzutów

podniesionych przez stronę pozwaną.

Należy zauważyć, że twierdzenie strony skarżącej, że złożyła oświadczenie

o odstąpieniu od umowy sprzedaży nie znajduje żadnego potwierdzenia

w ustaleniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia kwestionowanego skargą

kasacyjną. Z ustaleń tych, którymi Sąd Najwyższy jest związany, wynika, że umowa

sprzedaży papierosów rozwiązana została za zgodą obu stron tej umowy (art. 77

§ 2 k.c.). Zasadnie zatem Sąd Apelacyjny– podzielając stanowisko wyrażone

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2000 r., II CKN 287/00, OSP 2005,

nr 7-8, poz. 96) - uznał, że czynność prawna w postaci rozwiązania umowy

sprzedaży jest bezskuteczna dla bytu wierzytelności przysługującej stronie

powodowej. Po dokonanym bowiem przelewie cedent (sprzedawca papierosów) nie

ma, co przyznał skarżący w skardze kasacyjnej, uprawnienia do ponownego

rozporządzenia powstałą i przelaną wierzytelnością. Pogląd ten, wyrażony

w sprawie, w której nastąpiło rozwiązanie umowy leasingu, znajduje zastosowanie

także w przypadku rozwiązania umowy faktoringu, czemu dał wyraz Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 15 kwietnia 2005 r., I CK 669/04 (niepublikowany), stwierdzając, że

umowne rozwiązanie umowy sprzedaży po dokonaniu cesji wierzytelności o zapłatę

ceny na rzecz cesjonariusza (faktora) nie ma skutków wobec tego faktora.

Prowadzące do sformułowania zarzutów naruszenia art. 491 § 2 k.c. oraz

art. 513 § 1 w zw. z art. 560 § 1, a także art. 556 § 1 k.c., obszerne rozważania

5

autora skargi kasacyjnej, oparte na poglądzie, że skutku takiego nie wywołuje

czynność prawna w postaci odstąpienia strony pozwanej od umowy sprzedaży,

uznać należało za bezprzedmiotowe. Ich podstawą jest bowiem – nie znajdujące

oparcia w ustalonym stanie faktycznym sprawy – założenie że strona pozwana

odstąpiła od umowy sprzedaży papierosów.

Z przytoczonych względów skargę kasacyjną, jako pozbawioną

uzasadnionych podstaw, należało oddalić (art. 39814

k.p.c.). O kosztach

postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 2 w zw.

z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

db