III CZP 148/06

Uchwała z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 148/06

Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący)

Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

Sędzia SN Marian Kocon

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "T." S.A. w T. przy uczestnictwie

Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr 1 w W. o uchylenie ugody

restrukturyzacyjnej, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w

dniu 9 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy

w Toruniu postanowieniem z dnia 16 października 2006 r.:

"Czy w świetle art. 15 ust. 1 in principio ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o

pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U.

Nr 78, poz. 684) cesjonariusz wierzytelności cywilnoprawnej jest uprawniony do

zgłoszenia do sądu wniosku o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej w całości lub w

części w przypadku, gdy w spisie, o którym mowa w art. 21 tej ustawy, wymieniony

jest cedent?"

podjął uchwałę:

Legitymowanym do złożenia wniosku o uchylenie ugody

restrukturyzacyjnej, przewidzianej w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia

2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki

zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 ze zm.), jest także nabywca wierzytelności, o

której mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5 tej ustawy.

Uzasadnienie

Wnioskodawca "T." S.A. w T. nabył w drodze cesji wierzytelność

przysługującą „E." S.A. w L. wobec uczestnika Samodzielnego Publicznego Szpitala

Klinicznego Nr 1 w W. W toku postępowania egzekucyjnego okazało się, że nabyta

wierzytelność została objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym prowadzonym na

podstawie ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji

publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 – dalej: "ustawa"), a

zbywca „E." S.A. w L. został ujęty w spisie wierzycieli. Wnioskodawca nie został

poinformowany o zawarciu ugody, co uniemożliwiło mu dokonanie weryfikacji

poprawności ujęcia jego wierzytelności.

"T." domagał się uchylenia ugody zawartej na podstawie przepisów ustawy o

pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej między

uczestnikiem a jego wierzycielami. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. Sąd

Rejonowy w Toruniu oddalił wniosek, prezentując stanowisko, że w świetle art. 15

ust. 1 tej ustawy prawo zgłoszenia wniosku o uchylenie ugody przysługuje

wyłącznie wierzycielom wymienionym w spisie wierzycieli wierzytelności

cywilnoprawnych. Apelację od tego postanowienia złożył wnioskodawca.

Wątpliwości Sądu Okręgowego, który na podstawie art. 390 § 1 k.p.c.

przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, wiążą

się z brzmieniem art. 15 ust. 1 ustawy, stanowiącym, że wierzyciel wierzytelności

cywilnoprawnej wymieniony w spisie, o którym mowa w art. 21 ust. 2 pkt 5, ustawy

może w terminie siedmiu dni od zawarcia ugody zgłosić do sądu wniosek o

uchylenie ugody w całości lub w części z powodu okoliczności wyczerpująco

wskazanych w tym przepisie. Można z tego wnioskować, że prawo zgłoszenia

wniosku o uchylenie ugody przysługuje wyłącznie wierzycielom wymienionym w

spisie wierzycieli wierzytelności cywilnoprawnych.

Opierając się na wykładni literalnej, dopuszczalne jest przyjęcie, że dla

przyznania uprawnienia do złożenia wniosku o uchylenie ugody decydujące

znaczenie ma okoliczność, czy wierzytelność cywilnoprawna została wymieniona w

spisie niezależnie od tego, komu ona aktualnie przysługuje. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawy regulujące finansowanie świadczeń zdrowotnych i funkcjonowanie

zakładów opieki zdrowotnej są od lat źródłem poważnych wątpliwości

interpretacyjnych i były już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Sądu

Najwyższego (zob. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

30 marca 2006 r., III CZP 130/05, OSNC 2006, nr 11, poz. 177 i powołane tam

orzecznictwo). Stwierdzenie to odnosi się także do ustawy o pomocy publicznej i

restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Przedstawiając zagadnienie prawne, Sąd Okręgowy posłużył się

sformułowaniem użytym przez ustawodawcę „uprawniony do zgłoszenia do sądu

wniosku o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej”. Niewątpliwie jednak problem, który

wzbudza wątpliwości, nie polega na tym, czy nabywca wierzytelności objętej ugodą

restrukturyzacyjną w ogóle może z takim wnioskiem wystąpić do sądu, ale czy jest

on legitymowany do jego złożenia. Zgodnie z art. 45 Konstytucji i art. 2 k.p.c., w

sprawach cywilnych istniej domniemanie drogi sądowej, co oznacza, iż każdy

podmiot mający zdolność prawną może skutecznie wszcząć postępowanie sądowe,

chyba że zachodzą przesłanki nakazujące odrzucenie pozwu, w szczególności ze

względu na niedopuszczalność drogi sądowej. Z art. 15 ustawy wynika

jednoznacznie, że dochodzenie roszczenia przewidzianego w tym przepisie ma się

odbywać przed sądem, natomiast budzi wątpliwości, czy nabywca wierzytelności

ma legitymację do wystąpienia z takim wnioskiem, czyli czy sąd może nie

uwzględnić wniosku, powołując się na to, że nabywcy wierzytelności takie prawo nie

przysługuje bo nie jest on wierzycielem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 5

ustawy.

Trafnie podkreślił Sąd Okręgowy, że wykładnia literalna art. 15 ust 1 i art. 21

ust. 1 pkt 5 ustawy prowadzi do wniosku, że uprawnienie do złożenia wniosku do

sądu o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej jaką publiczny zakład opieki zdrowotnej

zawarł ze swoimi wierzycielami, przysługuje tylko wierzycielowi wymienionemu w

spisie wierzycieli wierzytelności cywilnoprawnych objętych taką ugodą. Dosłowne

rozumienie powołanych przepisów prowadzić musi do wniosków, których nie można

akceptować.

Postępowanie przewidziane ustawą ma być z założenia przeprowadzone w

krótkim czasie. Publiczny zakład opieki zdrowotnej powinien złożyć wniosek do

organu restrukturyzacyjnego najpóźniej w ciągu trzech miesięcy od jej wejścia w

życie. Jeżeli wniosek jest kompletny, organ ten wydaje postanowienie o wszczęciu

takiego postępowania w ciągu siedmiu dni (art. 20 ust. 5 i 6 ustawy), a ugoda

restrukturyzacyjna z wierzycielami ma być zawarta w ciągu 3 miesięcy od dnia

wydania postanowienia o wszczęciu takiego postępowania (art. 25 ust 1 pkt 2). Spis

wierzycieli wierzytelności objętych ugodą należy podać już we wniosku o zawarcie

ugody, od dnia sporządzenia wykazu wierzycieli do dnia zawarcia ugody może więc

upłynąć ponad trzy miesiące. W tym czasie wierzyciel publicznego zakładu opieki

zdrowotnej umieszczony w spisie może zbyć przysługującą mu wierzytelność na

rzecz innej osoby, chyba że w stosunku do konkretnej wierzytelności jest to

wykluczone w świetle art. 509 k.c. Jeżeli zbycie przez wierzyciela umieszczonego w

spisie, o którym mowa w art. 21 ust.1 pkt 5 ustawy, jest dozwolone, jak w

rozpoznawanej sprawie, to uznanie, że nabywcy takiej wierzytelności nie

przysługuje uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o uchylenie ugody

restrukturyzacyjnej, na podstawie art. 15 ustawy, prowadzi do wniosków, które

trudno akceptować.

Trzeba zauważyć, że wspomniane uprawnienie jest ściśle związane z

posiadaniem przez osobę wymienioną w art. 21 ust. 1 pkt 5 ustawy wierzytelności

wymienionej także w spisie. Co więcej, należy uznać, że uprawnienie to przysługuje

takiej osobie nie ze względu na umieszczenie jej w spisie, lecz dlatego, że

uprawnienie to jest związane z wierzytelnością. Gdyby przyjąć, że ugoda

restrukturyzacyjna dotyczy nie wierzytelności wymienionych w spisie, lecz osób, do

których wierzytelności te należą w chwili zgłaszania wniosku o jej zawarcie, to w

razie zbycia takiej wierzytelności w trakcie postępowania zmierzającego do

zawarcia ugody nabywca wierzytelności nie byłby związany tą ugodą. Wniosek taki

jest nie do przyjęcia, gdyż w ten sposób przez zbycie wierzytelności można by się

uchylić od skutków ugody, co podważałoby sens jej zawierania. Związanie nabywcy

wierzytelności objętej spisem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 5, ugodą

restrukturyzacyjną potwierdza art. 12 ust. 2 ustawy, z którego wynika, że ugoda

wiąże wszystkich wierzycieli należności cywilnoprawnych wymienionych w spisie.

Należy przyjąć, że w tym przepisie chodzi nie o samych wierzycieli wymienionych w

spisie, lecz o przysługujące im wierzytelności, zatem zmiana wierzyciela takiej

wierzytelności nie wpływa na związanie nabywcy ugodą restrukturyzacyjną.

Skoro nabywca wierzytelności jest związany ugodą, to brak podstaw, aby

odmawiać mu uprawnienia, o którym mowa w art. 15 ustawy, w ten bowiem sposób

wierzyciela, muszącego przestrzegać warunków ugody, pozbawiałoby się jedynego

uprawnienia, za pomocą którego może on wpływać na jej treść. Zważywszy, że

warunki zawarcia ugody zostały ściśle określone w art. 12 i 13 ustawy, to w razie

gdy została zawarta z wyraźnym naruszeniem tych warunków lub jest oczywiście

krzywdząca dla nabywcy wierzytelności, byłby on pozbawiony prawa do

kwestionowania takiej ugody przed sądem. Z drugiej strony, chociaż mógł

skutecznie nabyć taką wierzytelność w trakcie postępowania zmierzającego do

zawarcia ugody, byłby nią związany. Taka wykładnia przepisów dotyczących ugody

restrukturyzacyjnej jest niedopuszczalna, gdyż prowadzi do konieczności

przestrzegania ugody restrukturyzacyjnej sprzecznej z przepisem prawa i wyraźnie

krzywdzącej nabywcę wierzytelności.

Poczynione uwagi wskazują, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o

uchylenie ugody restrukturyzacyjnej należy uznać za związane z wierzytelnością, a

nie z osobą, której wierzytelność przysługuje. Z art. 509 § 2 k.c. wynika, że przelew

przenosi na nabywcę nie tylko samą wierzytelność, ale również wszystkie związane

z nią prawa. W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego prawa związane z

wierzytelnością pojmuje się szeroko (zob. wyroki z dnia 3 września 1998 r., I CKN

822/97, OSNC 1999, nr 2, poz. 39, z dnia 24 maja 1999 r., II CKN 342/98, nie publ.

oraz z dnia 30 października 2002 r., V CKN 1542/00, nie publ.). Do praw

związanych z wierzytelnością, które przechodzą na nabywcę wraz z wierzytelnością

objętą postępowaniem restrukturyzacyjnym, należy więc zaliczyć także uprawnienie

do wystąpienia do sądu z wnioskiem o uchylenie ugody restrukturyzacyjnej,

określone w art. 15 ustawy.

Mając to na względzie powyższe, Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak wyżej

(art. 390 k.p.c.).