III CZP 154/06

Uchwała z dnia 7 lutego 2007 r., III CZP 154/06

Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący)

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca)

Sędzia SN Dariusz Zawistowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Danuty P. przy uczestnictwie Marianny

Z., Tadeusza P. i Edwarda P. o dział spadku, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 7 lutego 2007 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 13

września 2006 r.:

"Czy uczestnik (strona postępowania) ma obowiązek uiścić od pisma

podlegającego opłacie opłatę podstawową o jakiej mowa w przepisie art. 14 ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167,

poz. 1398ze zm.) w sytuacji, gdy przyznane mu przez sąd częściowe zwolnienie od

kosztów sądowych polega na zwolnieniu od uiszczenia całej opłaty od tego pisma?"

podjął uchwałę:

W razie częściowego zwolnienia strony od kosztów sądowych,

polegającego na zwolnieniu od uiszczenia opłaty od pisma podlegającego

opłacie, pobiera się od tego pisma opłatę podstawową (art. 14 ust. 2 ustawy z

dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz.U. Nr

167, poz. 1398 ze zm.).

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, rozpoznając sprawę na skutek apelacji wniesionej przez

uczestników, stwierdził, że skarżący uiścili opłatę podstawową po upływie

wyznaczonego terminu. Uznał, że odrzucenie apelacji wskutek nieopłacenia jej w

terminie mogłoby nastąpić, gdyby skarżących, którzy uzyskali zwolnienie częściowo

od kosztów sądowych, polegające na zwolnieniu od opłaty od apelacji, obciążał

obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej. Istnienie po stronie skarżących takiego

obowiązku budzi poważne wątpliwości, można bowiem – uwzględniając treść art.

101 ustawy o z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. – dalej: „u.k.s.c.”) – bronić poglądu, że opłacie

podstawowej podlegają tylko pisma wnoszone przez stronę, której sąd przyznał

całkowite, a nie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W przypadku

częściowego zwolnienia od kosztów sądowych strona uiszcza opłaty jedynie w tej

części, w jakiej nie została objęta zwolnieniem, nie uiszcza natomiast opłaty

podstawowej. Oznaczałoby to, że uczestnicy postępowania nie mieli obowiązku

uiszczenia opłaty podstawowej, a tym samym, mimo niewykonania zarządzenia

wzywającego do jej uiszczenia, apelacja powinna zostać rozpoznana.

Można też bronić stanowiska, że skoro w przypadku zwolnienia strony od

kosztów sądowych w całości, a więc zwolnienia dalej idącego, ma ona obowiązek

uiścić opłatę podstawową, to tym bardziej obowiązek taki powinien istnieć wtedy,

gdy strona uzyskała jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. (...)

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego nie można

pominąć uregulowania przyjętego w art. 14 ust. 4 u.k.s.c., zgodnie z którym

pobranie od pisma opłaty podstawowej wyłącza pobranie innej opłaty.

Niedopuszczalne jest zatem pobranie opłaty podstawowej i części opłaty, od której

strona nie została zwolniona. Nie budzi wątpliwości, że obowiązek uiszczenia opłaty

podstawowej istnieje w przypadku całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych

(art. 100 ust. 2 u.k.s.c.).

W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy obowiązek taki powstaje w

przypadku częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, należy zbadać jaki jest

rodzaj i zakres tego zwolnienia. W razie zwolnienia polegającego na całkowitym

zwolnieniu od uiszczenia opłaty powstaje obowiązek uiszczenia opłaty

podstawowej. Za takim rozwiązaniem przemawia zarówno wnioskowanie a fortiori,

jak i treść art. 14 ust. 3 u.k.s.c. W przypadku natomiast zwolnienia częściowego

polegającego na zwolnieniu od uiszczenia części opłaty, nie powstaje obowiązek

uiszczenia opłaty podstawowej, skoro – jak zaznaczono – pobranie od pisma opłaty

podstawowej wyłącza pobranie innej opłaty (art. 14 ust. 4 u.k.s.c.).

Należy ponadto pamiętać, że strona częściowo zwolniona od kosztów

sądowych obowiązana jest uiścić opłaty oraz ponieść wydatki w takiej wysokości,

jaka nie była objęta zwolnieniem (art. 101 ust. 3 u.k.s.c.). W przytoczonym przepisie

zawarte jest zastrzeżenie, że art. 101 ust. 1 stosuje się odpowiednio. Brak w tym

przepisie odesłania do odpowiedniego stosowania art. 100 ust. 2 u.k.s.c. może

sugerować, że strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych nie ma

obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej. W istocie wniosek taki jest zasadny tylko

wówczas, gdy zwolnienie częściowe obejmuje część opłaty należnej na przykład od

apelacji; wówczas strona zobowiązana jest do uiszczenia opłaty w części nieobjętej

zwolnieniem. W przypadku natomiast zwolnienia częściowego, polegającego na

zwolnieniu od uiszczenia należnej (całej) opłaty, zastosowanie ma reguła ogólna

wyrażona w art. 14 ust. 2 u.k.s.c., nakazująca pobranie opłaty podstawowej. Tym

należy tłumaczyć brak w art. 101 ust. 3 u.k.s.c. odesłania do odpowiedniego

stosowania art. 100 ust. 2 u.k.s.c.

Za przedstawionym stanowiskiem przemawia także wykładnia funkcjonalna

przepisów ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 12 i

13 u.k.s.c., zarówno opłata stała, jak i stosunkowa nie może być niższa niż 30 zł.

Wysokość opłaty podstawowej wynosi również 30 zł (art. 14 ust. 3 u.k.s.c.).

Częściowe zwolnienie od ponoszenia opłaty zarówno stałej, jak i stosunkowej nie

może być zatem niższe niż 30 zł. Oznacza to, że ustawodawca stworzył

mechanizm, który umożliwia pobranie opłaty w wysokości 30 zł zarówno wtedy, gdy

strona zwolniona została od kosztów sądowych całkowicie, jak i w przypadku

uzyskania częściowego zwolnienia, polegającego na całkowitym zwolnieniu od

opłaty sądowej. Inaczej mówiąc, celem regulacji przyjętych w ustawie o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych jest obciążenie strony symboliczną opłatą w

wysokości 30 zł, która jest albo opłatą podstawową – w przypadku całkowitego

zwolnienia od kosztów sądowych – albo opłatą stałą, stosunkową lub tymczasową

w przypadku zwolnienia częściowego, które nie polega na zwolnieniu od uiszczenia

całej opłaty od pisma.

Z tych względów podjęto uchwałę, jak na wstępie (art. 390 § 1 k.p.c.).