I BP 17/06

Wyrok z dnia 15 lutego 2007 r.

I BP 17/06

Dokonanie przez Sąd Najwyższy w powiększonym składzie siedmiu sę-

dziów odmiennej od dotychczasowej wykładni art. 24113

k.p., nie uzasadnia

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wydanego przed pod-

jęciem uchwały, uwzględniającego wcześniejszy kierunek wykładni tego prze-

pisu.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego

2007 r. sprawy z powództwa Janusza W. przeciwko PKP SA Centrali Zakładów Go-

spodarowania Nieruchomościami w B. o zapłatę, na skutek skargi powoda o stwier-

dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - wyroku Sądu Okręgo-

wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 8 września 2004

r. [...]

o d d a l i ł skargę.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku oddalił powództwo Janusza W. przeciwko PKP SA Cen-

trali Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w B. o zapłatę. Sąd Rejonowy

ustalił, że powód był początkowo pracownikiem PKP Zakładu Nieruchomości w B.

Następnie z mocy prawa stał się pracownikiem PKP SA w W., a od dnia 1 stycznia

2003 r. jego pracodawcą jest pozwany. Do dnia 1 marca 1999 r. sprawy związane z

wynagrodzeniem kolejarzy były uregulowane w zakładowym układzie zbiorowym

pracy. Układ regulował szczegółowo warunki nabywania prawa do dodatku stażowe-

go oraz jego wysokość. Dodatek wzrastał o 1,5% podstawy za każdy przepracowany

rok. Zgodnie z nowym uregulowaniem dodatek stażowy przysługiwał pracownikom

2

jednostek organizacyjnych powstałych w PKP w wysokości 1,5% podstawy wymiaru

za każdy rok pracy aż do osiągnięcia 33% tej podstawy. Pracownicy uprawnieni do

wyższego dodatku zachowali to prawo, ale bez możliwości jego wzrostu. Sąd wska-

zał na art. 24113

k.p., według którego korzystniejsze postanowienia układu zbiorowe-

go z dniem jego wejścia w życie zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczaso-

wych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego

podstawę nawiązania stosunku pracy. Postanowienia mniej korzystne wymagają do-

konania wypowiedzenia zmieniającego. W ocenie Sądu Rejonowego nowe warunki

płacy powoda po dniu 1 marca 1999 r. nie były mniej korzystne. Porównanie wysoko-

ści potencjalnego wynagrodzenia z faktyczną jego wysokością wskazywało, iż wyna-

grodzenie zasadnicze powoda oraz dodatek funkcyjny wzrosły, dlatego też w ocenie

Sądu Rejonowego nie było podstaw do wyrównania powodowi dodatku stażowego.

Wyrokiem z dnia 8 września 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Białymstoku oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego z

dnia 14 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy wskazał, iż Ponadzakładowy Układ Zbiorowy

Pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”

zawiera korzystniejsze postanowienia, które z mocy prawa zastąpiły dotychczasowe

warunki pracy powoda. Spór w sprawie dotyczył kwestii o charakterze prawnym, a

mianowicie, czy w przypadku wprowadzenia mniej korzystnego postanowienia po-

trzebne jest dokonanie wypowiedzenia zmieniającego w sytuacji kiedy cały układ, co

do zasady, polepsza sytuację pracownika. Sąd wskazał, iż Janusz W. w dniu 1

marca 1999 r., tj. w dniu wejścia w życie Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy był uprawniony do wyższego dodatku stażowego niż gwarantowany przez

nowy układ. O zmianie wysokości tego składnika wynagrodzenia mógł bez trudu zo-

rientować się pobierając wynagrodzenie za pierwszy miesiąc jego obowiązywania.

Układ został zawarty pomiędzy PKP a przedstawicielami 8 związków zawodowych.

Pracownicy uzyskali podwyżkę wynagrodzeń zasadniczych. W ocenie Sądu drugiej

instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż w wypadku podwyższenia wynagro-

dzenia poszczególne jego składniki mogą ulec zmianie i w takim wypadku nie ma

podstaw do uznania, iż zmiany układu zakładowego są mniej korzystne.

Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

złożył pełnomocnik powoda. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię art. 24113

§ 2 k.p. w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 15 września 2004 r., III PZP 3/04 (OSNP 2005 nr 4, poz. 49),

3

polegającą na przyjęciu przez Sąd Okręgowy i Sąd Rejonowy, iż ocenę korzystności

wprowadzenia nowych zasad wynagradzania należy odnosić do ogólnej kwoty wy-

nagrodzenia a nie do jej poszczególnych składników, a także na przyjęciu, że powód

zaakceptował bez zastrzeżeń zmiany w Ponadzakładowy Układzie Zbiorowym Pracy

w sposób dorozumiany. Skarżący podniósł, iż zaskarżone orzeczenie jest niezgodne

z art. 24113

§ 2 k.p. oraz że w następstwie wyroków Sądu Rejonowego oraz Sądu

Okręgowego powód poniósł szkodę w wysokości 2.977,50 zł, gdyż nie otrzymał na-

leżnego mu wynagrodzenia. W ocenie skarżącego wzruszenie zaskarżonego wyroku

Sądu Okręgowego w drodze innych środków zaskarżenia, a w szczególności w dro-

dze kasacji nie jest i nie było możliwe ze względu na zbyt niską wartość przedmiotu

zaskarżenia. Wskazując na powyższe wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 8 września 2004 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22 grudnia

2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o

ustroju sądów powszechnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo-

mocnego orzeczenia stanowiła wykonanie przez ustawodawcę zobowiązań wynika-

jących z Konstytucji (art. 77 ust. 1) oraz z uregulowaniami zawartymi w art. 417-4172

i 421 k.c. Skarga stanowi szczególny środek procesowy (środek zaskarżenia) służą-

cy badaniu legalności działalności jurysdykcyjnej sądów powszechnych. W pśmien-

nictwie (por. J. Gudowski: Węzłowe problemy skargi o stwierdzenie niezgodności z

prawem prawomocnego orzeczenia, Przegląd Sądowy 2006 nr 1, s. 3), a także w

orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06,

OSNC 2007 nr 2, poz. 35) przyjęto, że kluczowe pojęcie „niezgodności z prawem”,

rodzące odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi być rozumiane

jako mające charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim

wypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechę bezprawności. Sędzia, który poru-

sza się na obszarze przyznanej mu swobody orzekania i nie przekracza jej granic,

pozostaje w zgodzie z własnym sumieniem, jak też prawidłowo dobiera standardy

orzecznicze, działa w ramach porządku prawnego nawet wtedy, gdy wydane przez

niego orzeczenie - oceniane a posteriori- jest „obiektywnie” niezgodne z prawem.

Orzeczenie niezgodne z prawem to orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi

4

i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi regułami roz-

strzygnięć albo zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej.

Stanowisko to należy podzielić.

W rozpoznawanej sprawie sądy orzekały na podstawie art. 24113

k.p., w

szczególności jego fragmentu, w którym stwierdza się, że „postanowienia układu

mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracowni-

kom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego pod-

stawę nawiązania stosunku pracy”. Gramatyczna (językowa) wykładnia tego przepisu

nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów, czego dowodzi rozbieżne orzecznictwo i

co stało się powodem wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem

o dokonanie jego wykładni przez Sąd Najwyższy. Jakkolwiek regulacja przyjęta w art.

24113

k.p. obowiązuje od 29 września 1994 r., to zagadnienie wprowadzenia przez

pracodawców zmian treści stosunków pracy na niekorzyść pracownika było znane

orzecznictwu już znacznie wcześniej, nawet przed wejściem w życie Kodeksu pracy.

W orzecznictwie istniał wyraźny kierunek wykładni dopuszczający jednostronną

zmianę przez zakład pracy (pracodawcę) wysokości poszczególnych składników wy-

nagrodzenia za pracę, jeżeli tylko nie prowadziło to do obniżki globalnego wynagro-

dzenia pracowników. Do tego kierunku wykładni nawiązały Sądy orzekające, wska-

zując w szczególności na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

12 marca 1981 r., V PZP 4/80 (OSNCP 1981 nr 10, poz. 182). W skardze skarżący

powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia15 wrze-

śnia 2004 r., III PZP 3/04, według której wprowadzenie układem zbiorowym pracy

warunków nabywania i ustalania wysokości niektórych składników wynagrodzenia za

pracę wymaga wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę także

wtedy, gdy ukształtowane nowym układem wynagrodzenie nie uległo obniżeniu (art.

24113

§ 2 k.p.). Sam fakt dokonania przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu

sędziów odmiennej wykładni art. 24113

k.p. od dotychczasowej, nie uzasadnia za-

rzutu niezgodności z prawem orzeczenia wydanego przed podjęciem uchwały,

uwzględniającego wcześniejszy kierunek wykładni tego przepisu.

Z przytoczonych motywów, na podstawie art. 42411

k.p.c. orzeczono jak w

sentencji

========================================