II CSK 423/06

Sygn. akt II CSK 423/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W.P.

przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację powódki

(pkt I) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 20 czerwca 2005 r. zasądził od

pozwanego na rzecz powódki 19 480,73 zł z tytułu skapitalizowanej renty

wyrównawczej, 597,44 zł bieżącej renty wyrównawczej, płatnej od lipca 2005 r. do

5 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami, oddalił powództwo w pozostałym

zakresie i orzekł o kosztach procesu. Na podstawie ugody sądowej z dnia 11 maja

2004 r. powódka otrzymała 40 000 zł zadośćuczynienia.

Oddalenie powództwa objęło m.in. kwotę 85 050 zł, na która składają się:

20 000 zł z tytułu zwrotu kosztów związanych ze wzmożoną opieką lekarska (koszy

wizyt u lekarzy specjalistów, dojazdów do lekarza i angażowania osób trzecich

w celu dowiezienia powódki do lekarza), 36 400 zł z tytułu wydatków na specjalne

dodatkowe odżywianie od września 1995 r. do marca 2003 r (400 zł miesięcznie),

13 650 zł z tytułu zwrotu kosztów zakupu lekarstw (150 zł miesięcznie) i 15 000 zł

z tytułu zwrotu kosztów rehabilitacji niezbędnej do przygotowania kikuta uda do

protezy oraz wydatków na zakup sprzętu rehabilitacyjnego.

Apelację od tego wyroku wniosły obie strony. Powódka zaskarżyła go

w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 85 050 zł. Pozwany

zakwestionował wyrok w części zasądzającej bieżąca rentę wyrównawczą

w kwocie wyższej niż 397,44 zł.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje i orzekł o

kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu

w postępowaniu apelacyjnym.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że dnia 21 sierpnia 1995 r. powódka została

potrącona na poboczu drogi publicznej przez samochód prowadzony przez T.D. i

doznała urazu głowy ze wstrząśnieniem mózgu, stłuczenia klatki piersiowej i

wieloodłamowego, otwartego złamania podudzia lewego ze znacznym stopnieniem

mięśni, co doprowadziło do powstania zgorzeli gazowej i konieczności amputacji

lewej nogi powyżej kolana. Na skutek przewlekłej infekcji kikuta uda powódka

przeszła kilka zabiegów plastycznych. Porusza się przy pomocy kul łokciowych. W

wyniku przebytego urazu z następczą infekcją i utratą lewej nogi powódka doznała

3

60 % uszczerbku na zdrowiu. Ponadto uraz głowy ze wstrząśnieniem mózgu

spowodował 10 % trwały uszczerbek na zdrowiu. Utrata nogi, mimo stosowania kul

łokciowych, znacząco upośledza poruszanie się i zachowanie równowagi, co

zwiększa ryzyko upadku i dodatkowych urazów. W 1999 r. powódka upadła i

złamała kość promieniową lewą, co spowodowało 10 % uszczerbek na zdrowiu.

Przebyte urazy nie wymagały stosowania specjalnej diety. Wskazane było

prawidłowe odżywianie, takie samo, jak zalecane ludziom zdrowym. Powódka

wymaga rehabilitacji i okresowo fizykoterapii oraz leczenia sanatoryjnego. Po

ustąpieniu przewlekłej infekcji i bolesności kikuta uda możliwe będzie stosowanie

protezy, poprawiającej sprawność chodu.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że powódka

nie sprostała przewidzianemu w art. 6 k.c. ciężarowi dowodowemu wykazania

roszczeń opiewających na łączna kwotę 80 050 zł.

Roszczenie o zapłatę 20 000 zł z tytułu kosztów wzmożonej opieki lekarskiej

– zdaniem Sądu – zostało bardzo ogólnikowo uzasadnione w piśmie procesowym

z dnia 4 kwietnia 2003 r. Powódka nie wykazała jakie konkretnie wydatki składają

się na tę kwotę. Informacji dotyczących tej kwestii nie zawierają ani zeznania

powódki, ani tzw. wstępne wyjaśnienia powódki. Wprawdzie św. A.G. zeznał, że

powódka leczyła się u niego prywatnie, ale brak jest informacji co do ilości tych

wizyt. Nie ma także informacji dotyczących wydatków z tytułu korzystania przez

powódkę z pomocy osób trzecich w celu dowiezienia do lekarza.

Nie zostały także udowodnione wydatki związane ze stosowaniem specjalnej

diety (36 400 zł). Miesięczne wydatki z tego tytułu, określone na 400 zł, budzą –

zdaniem Sądu – poważne wątpliwości w świetle zebranego w sprawie materiału.

Z zeznań powódki wynika, że wspomniane wydatki wynosiły 300, a nie 400 zł

miesięcznie. Nieprzekonujące jest zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia

16 grudnia 2002 r., ponieważ dwaj biegli sądowi zgodnie zeznali, że leczenie

obrażeń nie powoduje „prostego przełożenia w zakresie wzmożonych wymagań co

do zakresu i ilości pożywienia”.

Roszczenie o zapłatę 13 650 zł z tytułu wydatków na zakup lekarstw zostało

– według Sądu – ogólnikowo uzasadnione w piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia

2003 r., a zeznania powódki na tę okoliczność są wyjątkowo ogólnikowe.

4

Oceniając żądanie zasądzenia 15 000 zł z tytułu zwrotu kosztów rehabilitacji

oraz zakupu sprzętu rehabilitacyjnego, Sąd stwierdził, że nie zostało ono nawet

ogólnikowo uzasadnione zarówno w piśmie procesowym z dnia 4 kwietnia 2003 r.,

jak i w zeznaniach powódki. Sąd podkreślił również, że biegły sądowy P.P.

stwierdził, iż stosowanie przez powódkę protezy – ze względu na stan kikuta uda –

możliwe będzie dopiero po upływie znacznego czasu; trzeba się też liczyć z

wykluczeniem takiej możliwości. Na trudności związane z możliwością stosowania

protezy zwrócił uwagę także św. A.G.

Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się podstaw do oceny omówionych roszczeń

według art. 322 k.p.c.

W skardze kasacyjnej, opartej tylko na drugiej podstawie, pełnomocnik

powódki zarzucił naruszenie art. 233 § 1, art. 322, art. 271 § 1, art. 232 zdanie

drugie w zw. z art. 278 § 1, art. 328 § 2 i art. 378 k.p.c. Powołując się na tę

podstawię, wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z art. 271 k.p.c. dotyczącego sposobu przesłuchania świadka, który znajduje

odpowiednie zastosowanie do przesłuchania strony (art. 304 k.p.c.) i biegłego

(art. 289 k.p.c.), wynika że przesłuchanie świadka – w zasadzie prowadzone przez

przewodniczącego składu sądzącego – zaczyna się od odpowiedzi na pytania

przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie, po czym

sędziowie i strony mogą w tymże przedmiocie zadawać mu pytania. Od uznania

prowadzącego przesłuchanie zależy czy poprzestanie na przesłuchaniu świadka,

polegającym jedynie na jego spontanicznej relacji, czy też sięgnie po inne znane

metody przesłuchania świadka, a mianowicie pytania uzupełniające i pytania

krzyżowe. Wyniki badań empirycznych wskazują, że świadka nie powinno się

przesłuchiwać wyłącznie za pomocą jednej tylko metody i że najlepsze wyniki

uzyskuje się na skutek zastosowania kombinacji różnych metod przesłuchania.

Metoda przesłuchania polegająca na swobodnej relacji świadka nie zawsze

pozwala uzyskać niezbędną ilość informacji i dlatego konieczne staje się ich

uzupełnienie w drodze zastosowania pozostałych metod przesłuchania. Metoda

5

przesłuchania powinna też być dostosowana do predyspozycji psychofizycznych

i intelektualnych świadka.

Oddalając apelację powódki z powodu nie sprostania przez apelującą

przewidzianemu w art. 6 ciężarowi dowodowemu wykazania roszczeń

opiewających na kwotę 80 050 zł, Sąd powołał się na zebrany w sprawie materiał,

zwłaszcza zeznania powódki, św. A.G. i dowód z przesłuchania biegłego, który nie

zawiera informacji niezbędnych do oceny zasadności roszczeń w zaskarżonej

części co do ich wysokości. Tymczasem z analizy przytoczonych dowodów wynika

– co trafnie zarzucono w skardze kasacyjnej – że nie można wykluczyć, iż brak

informacji niezbędnych do oceny czy dochodzone roszczenia są uzasadnione co do

wysokości, jest rezultatem uchybienia dotyczącego sposobu przeprowadzenia

dowodów osobowych, polegającego na nie zadawaniu przez prowadzącego

przesłuchanie stosownych pytań uzupełniających. Sąd ma rację, że pytania

zmierzające do uzyskania koniecznych informacji mógł zadać profesjonalny

pełnomocnik powódki. Jednakże zaniechanie pełnomocnika skarżącej nie może

usprawiedliwiać uchybienia sądu. Obowiązek zadania pytań uzupełniających,

koniecznych do oceny zasadności dochodzonego roszczenia – zgodnie z art. 271

§ 1 k.p.c. – spoczywa bowiem przede wszystkim na sądzie.

Z zeznań powódki, złożonych na rozprawie w dnia 11 maja 2004 r., wynika

że od 1996 r. leczy się ona prywatnie u prof. A.G. i płaci za wizytę 100 zł.

Przesłuchany w charakterze świadka, także na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r.,

prof. A.G. potwierdził okoliczność, że powódka leczy się u niego prywatnie.

Wprawdzie ze złożonych spontanicznie przytoczonych zeznań nie wynika, jak

często powódka chodziła prywatnie do prof. G., jednakże z tych zeznań nie wynika

również, aby Sąd starał się tę okoliczność ustalić w drodze pytań uzupełniających.

Trzeba też dodać, że z zeznań św. A.G. wynika, iż posiada on historię choroby,

zawierającą bliższe informacje dotyczące leczenia powódki. W tej sytuacji nie

można odeprzeć zrzutu skarżącej, że brak istotnej informacji do ustalenia

wysokości żądania zwrotu kosztów prywatnego leczenia jest rezultatem

nienależytego przeprowadzenia dowodu, a nie skutkiem niewykazania tej

okoliczności. Podobnie należy ocenić zarzuty dotyczące kosztów prywatnego

leczenia u innych specjalistów i wydatków związanych z korzystaniem przez

6

powódkę z pomocy osób trzecich w celu dowiezienia jej do lekarza. Ogólne

zeznania powódki, dotyczące tych okoliczności, nie zwalniały Sądu od obowiązku

uzupełnienia zeznań przez uzyskanie szczegółów niezbędnych do zweryfikowania

wysokości roszczeń.

W sprawie został również przeprowadzony dowód z przesłuchania biegłego

P.P., którego zaznania miały istotne znaczenie dla oceny roszczenia o zwrot

kosztów z tytułu specjalnej diety (k. 232 v.). Biegły wykluczył potrzebę stosowania

przez powódkę takiej diety mimo, że z zeznań powódki wynika, iż w zaleceniach

poszpitalnych wskazano na potrzebę stosowania diety bogatej w białko (k. 283).

Również lekarz rodziny w zaświadczeniu z dnia 16 grudnia stwierdził potrzebę

stosowania specjalnej diety. Z zeznań biegłego nie wynika jednak, aby Sąd –

wobec informacji o zaleceniach poszpitalnych i treści zaświadczenia lekarza

rodzinnego – podjął próbę zweryfikowania stanowiska biegłego podczas jego

przesłuchania.

Wobec bezspornego faktu, że poszkodowana z powodu doznanych obrażeń

i długotrwałego leczenia ponosiła koszty związane z zakupem leków i środków

opatrunkowych, Sąd powinien podjąć próbę uzupełnienia ogólnych spontanicznych

zeznań powódki na tę okoliczność w drodze odpowiednich pytań szczegółowych.

Niezbędnych informacji w tym zakresie mogło dostarczyć także odpowiednie

przesłuchanie biegłego. Podobnego podejścia Sądu wymagała również ocena

roszczenia o zwrot kosztów rehabilitacji i zakupu sprzętu rehabilitacyjnego.

Z przedstawionych powodów zarzut naruszenia art. 271 § 1 w zw. z art. 378

§1 k.p.c. należało uznać za uzasadniony.

W sprawie o naprawienie szkody skutki nie sprostania przez

poszkodowanego przewidzianemu w art. 6 ciężarowi dowodowemu ścisłego

wykazania wysokości szkody łagodzi art. 322 k.p.c. Na podstawie tego przepisu

sąd może, jeżeli uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości szkody jest niemożliwe

lub nader utrudnione, zasądzić odpowiednią sumę według własnej oceny, opartej

na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 30 maja 2000 r., IV CKN 919/00, Lex nr 52 536 i z dnia 15 października

2004 r., II CK 475/03, Lex nr 133 460). Decyzja sądu oparta na art. 322 k.p.c. –

zarówno pozytywna, jak i negatywna – wymaga przedstawienia uzasadnienia

7

nawiązującego do przesłanek zastosowania tego przepisu, ocenionych

w powiązaniu z okolicznościami sprawy. Trafność tej decyzji podlega bowiem

kontroli w postępowaniu kasacyjnym.

Pomijając przedwczesność oceny Sądu, że powódka nie sprostała

przewidzianemu w art. 6 k.c. ciężarowi dowodowemu wykazania wysokości

dochodzonych roszczeń, Sąd nie przestawił – co trafnie zarzuciła skarżąca –

nawiązujących do przesłanek z art. 322 k.p.c. argumentów, że nie ma podstaw do

zastosowania tego przepisu. Nie wiadomo, dlaczego Sąd uznał, że

w okolicznościach sprawy nie można przyjąć, iż ścisłe udowodnienie szkody

„jest niemożliwe” lub „nader utrudnione”. Przeszkody do zastosowania tego

przepisu nie stanowiła okoliczność, że powódka „jednoznacznie skonkretyzowała

wysokość poszczególnych roszczeń”. Możliwość zastosowania art. 322 k.p.c. nie

zwalnia bowiem strony od obowiązku ścisłego określenia żądania także co do jego

wysokości. Nie można też przyjąć, aby w realiach sprawy przeciwko zastosowaniu

art. 322 k.p.c. przemawiała okoliczność, że nie ma jakichkolwiek punktów oparcia

dla ustalenia powstania szkody. W tej sytuacji również zarzut naruszenia art. 322

i art. 328 § 2 k.p.c. należało uznać za uzasadniony.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39815

§ 1 k.p.c.).