I CSK 412/06

Sygn. akt I CSK 412/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Laboratorium […]

przeciwko Kredyt Bank S.A.

o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 lutego 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 25 maja 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną;

zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanego kwotę 3.600

(trzy tysiące sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Laboratorium […] pozwem z dnia 18 listopada 2002 r., skierowanym

przeciwko Kredyt Bank S.A., wniosła o pozbawienie w całości wykonalności tytułu

wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego nr 21/1/2001

wystawionego w dniu 27 września 2001 r. przez pozwanego przeciwko powodowi

na kwotę 102.154.261,80 zł i zaopatrzonego w sądowa klauzulę wykonalności.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy w R. pozbawił wykonalności

wymieniony tytuł wykonawczy jedynie częściowo, a mianowicie co do kwoty

252.377,13 zł, a w pozostałej części oddalił powództwo. Apelację powoda od tego

wyroku w części oddalającej powództwo Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 25 maja

2006 r. oddalił.

W sprawie zostało ustalone, że w dniu 4 marca 1997 r. powód zawarł

z konsorcjum pięciu banków, w którym rolę banku wiodącego pełnił pozwany,

umowę kredytową zgodnie z którą banki zobowiązały się udzielić powodowi kredytu

inwestycyjnego oraz kredytu obrotowego w łącznej wysokości 34.651.000 USD

w celu częściowego sfinansowania projektu budowy w strefie ekonomicznej w M.

budynków i budowli oraz uruchomienia i prowadzenia wytwórni preparatów

osoczopochodnych, w tym zakupu linii technologicznej oraz licencji. Powód działał

w roli zleceniobiorcy i pełnomocnika pozostałych banków. Zgodnie z umową spłata

należności kredytowych miała nastąpić w 15 ratach płatnych w okresach

trzymiesięcznych, począwszy od dnia 19 czerwca 2000 r. W umowie określono

wysokość i terminy spłaty przez powoda odsetek od udzielonego kredytu. Powód

zobowiązał się m.in. do zakończenia projektu, osiągnięcia 50% zdolności

produkcyjnej projektu i do osiągnięcia pełnej zdolności produkcyjnej projektu nie

później niż – odpowiednio – w 18, 24 i 30 miesięcy kalendarzowych od dnia

udostępnienia pierwszej transzy kredytu. Inwestycja miała zostać zakończona do

dnia 19 września 1999 r. M.in. umówiono się, że umowa wygaśnie w przypadku

niedostarczenia przez kredytobiorcę do Banku wiodącego dokumentów

określonych w załączniku Nr 3 do umowy w terminie 5 miesięcy od podpisania

umowy. Pierwsza transza kredytu udostępniona została powodowi w dniu 19 marca

1997 r. Umową z dnia 1 lipca 1997 r. Minister Finansów, działając w imieniu Skarbu

Państwa, udzielił poręczenia za dług powoda wynikający z zawartej przez niego

3

umowy kredytowej do 60 % wartości kredytu. W związku z niewykonywaniem przez

powoda w terminach przewidzianych w umowie zawartej przez strony jej warunków,

sukcesywnie zawierane były aneksy do tej umowy. W szczególności przesunięto

termin dostarczenia przez powoda dokumentów, do dostarczenia których był on

zobowiązany, określono nowe terminy zakończenia inwestycji, przesunięto terminy

spłaty rat kapitału kredytu i rat odsetek. Wreszcie aneksem Nr 10 z dnia 11 kwietnia

2001 r. postanowiono o wstrzymaniu wypłat z tytułu udzielonego kredytu i ustalono,

że jeżeli do dnia 30 kwietnia 2001 r. inwestor przedsięwzięcia – Credit Suisse Frist

Boston nie podejmie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego, powód nie

zawrze z tym inwestorem pożyczki kwoty 15.000.000 USD i nie zostanie wdrożona

w życie umowa pomiędzy powodem a Ministrem Zdrowia, określająca zasady

sprzedaży osocza i kupna preparatów osoczopochodnych, wówczas banki

wypowiedzą umowę kredytową. Wobec niespełnienia wymienionych warunków,

pismem z dnia 2 maja 2001 r. pozwany wezwał powoda do zapłaty kwot

wynikających z zawartej umowy kredytowej i po bezskutecznym upływie

wskazanego w tym piśmie terminu siedmiodniowego, pismem z dnia 31 maja

2001 r. wypowiedział umowę. W dniu 27 sierpnia 2001 r. pozwany, działając na

podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez pozostałe banki wystawił

przeciwko powodowi bankowy tytuł egzekucyjny Nr 21/1/2001 na kwotę

102.154.261,80 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że niewykonanie przez powoda warunków umowy

kredytowej pomimo licznych jej zmian uwzględniających sytuację powoda,

a w szczególności wobec niespełnienia przez powoda warunków określonych

w aneksie Nr 10 do tej umowy, uzasadniało jej wypowiedzenie przez pozwanego.

Na podstawie opinii biegłego z zakresu księgowości i rozliczeń finansowych ustalił,

że prawidłowo wyliczona należność przysługująca konsorcjum banków od powoda

w związku z zawartą umową kredytową wynosi 101.901.864,67 zł,

tj. o 252.377,13 zł mniej od kwoty, na którą wystawiony został bankowy tytuł

egzekucyjny. Odnosząc się do zarzutu powoda, że bankowy tytuł egzekucyjny

został podpisany przez osoby nieuprawnione stwierdził, że zarzut ten nie podlega

rozpoznaniu w postępowaniu o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,

a zresztą zarzut ten jest niezasadny merytorycznie, gdyż tytuł egzekucyjny

4

podpisały w imieniu powoda osoby uprawnione (dwaj prokurenci). Uznał, że zarzut

potrącenia kwoty 213.470.785,24 zł, stanowiącej odszkodowanie z tytułu

niezgodnego z prawem wypowiedzenia przez pozwanego umowy kredytowej,

zgłoszony przez powoda w toku rozpoznawania sprawy, jest nieskuteczny,

gdyż podniesiony został po terminie przewidzianym w art. 843 § 3 k.p.c.

Sąd Apelacyjny przyjął za prawidłową decyzję Sądu pierwszej instancji

o odmowie zawieszenia postępowania ze względu na wytoczenie przez powoda

przeciwko pozwanemu powództwa o zasądzenie odszkodowania z tytułu

niezgodnego z prawem wypowiedzenia przez pozwanego umowy kredytowej

oraz ze względu na wszczęcie postępowania karnego w sprawie poświadczenia

nieprawdy w bankowym tytule egzekucyjnym (art. 177 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.).

Stwierdził też, że odmowa przez Sąd pierwszej instancji dopuszczenia dowodu

z akt delegatury Najwyższej Izby Kontroli w R. nastąpiła bez naruszenia przepisów

postępowania.

Akceptując rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji Sąd

Apelacyjny stwierdził, że w okolicznościach sprawy uzasadnione było

wypowiedzenie umowy kredytowej przez pozwanego oraz że co do kwoty

101.901.864,67 zł treść tytułu wykonawczego odpowiada zobowiązaniu powoda

i w tym zakresie nie może być mowy o bezwzględnej nieważności czynności

prawnej polegającej na wystawieniu tytułu (art. 58 § 1 k.c.). Potwierdził

prawidłowość oceny przez Sąd pierwszej instancji zarzutu powoda podpisania

bankowego tytułu egzekucyjnego przez osoby nieuprawnione i zarzutu potrącenia.

Co do tego ostatniego zarzutu zwrócił uwagę, że podniesiony on został w piśmie

procesowym z dnia 2 lipca 2007 r., jako następstwo oświadczenia złożonego

pozwanemu przez powoda poza procesem w piśmie z dnia 17 kwietnia 2003 r.

Zauważył przy tym, że oceniając wypowiedzenie umowy kredytowej

przez pozwanego za zgodne z prawem, Sąd pierwszej instancji odniósł się w ten

sposób merytorycznie do tego zarzutu.

Po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny, postanowieniem z dnia

26 czerwca 2006 r. Sąd Rejonowy w T. ogłosił upadłość powoda obejmującą

likwidację jego majątku. Syndyk masy upadłości powoda złożył oświadczenie o

5

wstąpieniu do sprawy i wniósł skargę kasacyjną od wymienionego wyroku.

Podstawę skargi stanowią: I. naruszenie prawa materialnego polegające na obrazie

art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 96 § 1 i 2 Prawa bankowego przez uznanie, że bankowy

tytuł egzekucyjny wystawiony przez pozwanego jest w części skuteczny, w sytuacji

gdy stanowi on poświadczenie nieprawdy, II. naruszenie przepisów postępowania

1) art. 843 § 3 k.p.c., tego przepisu w zw. z art. 217 k.p.c. i art. 316 § 1 w zw. z art.

328 k.p.c. przez odmowę rozpoznania zarzutu powoda dotyczącego wygaśnięcia

zobowiązania objętego bankowym tytułem egzekucyjnym w wyniku skutecznie

dokonanego potrącenia, 2) art. 177 § pkt 4 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej

instancji zasadnie odmówił zawieszenia postępowania do czasu zakończenia

toczącego się innego postępowania cywilnego i toczącego się postępowania

karnego, 3) art. 227 k.p.c. przez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji zasadnie

odmówił dopuszczenia dowodu z akt delegatury Najwyższej Izby Kontroli w R., 4)

art. 316 w zw. z art. 233 k.p.c. przez przyjęcie, że w sprawie nie zachodziła

potrzeba ustalenia, iż w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności

bankowemu tytułowi egzekucyjnemu pozwany wykazał upoważnienie do

reprezentacji osób podpisujących w jego imieniu tytuł egzekucyjny. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do

ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie

powództwa.

Pozwany wniósł o odmowę przyjęcia lub oddalenie skargi kasacyjnej

i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

I. 1. Formalnie rzecz biorąc rację ma skarżący twierdząc, że nie zgłosił

w sprawie procesowego zarzutu potrącenia. Zarzut zgłoszony przez niego w piśmie

procesowym z dnia z dnia 2 lipca 2003 r. – co dostrzegł Sąd Apelacyjny – był

w istocie zarzutem nieistnienia należności objętej tytułem wykonawczym,

jako nieistniejącej na skutek umorzenia jej wobec skuteczności zarzutu potrącenia

podniesionego przez niego poza procesem, w piśmie z dnia 17 kwietnia 2003 r.,

skierowanym do pozwanego. Zarzutu tego, jak twierdzi skarżący, nie mógł on

powołać już w pozwie wszczynającym postępowanie w sprawie, gdyż w chwili

6

wytaczania powództwa nie tylko że należność objęta tytułem wykonawczym

nie została umorzona na skutek jej potrącenia, ale nawet powód nie złożył

oświadczenia o potrąceniu. Jednakże Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że zarzut

zgłoszony przez powoda w piśmie procesowym z dnia z dnia 2 lipca 2007 r.,

wobec tego że nie został przytoczony w pozwie był spóźniony i stosownie

do art. 843 § 3 k.p.c. powód utracił prawo skorzystania z niego w dalszym

postępowaniu. Istotą tego zarzutu (jako zarzutu nieistnienia należności objętej

tytułem wykonawczym wobec jej umorzenia na skutek potracenia) był bowiem

zarzut potrącenia. Wszystkie okoliczności faktyczne i prawne mogące uzasadniać

podniesienie przez powoda zarzutu potrącenia istniały już w chwili wytaczania

powództwa w sprawie. Nic zatem nie stało na przeszkodzie – co trafnie zauważył

już Sąd Okręgowy – żeby zarzut ten, jako zarzut procesowy potrącenia, powód

przytoczył w pozwie. Złożenia przez niego pozwanemu oświadczenia o potrąceniu

poza procesem, w czasie jego trwania i powołanie się na skutek tego oświadczenia

(w postaci umorzenia należności objętej tytułem wykonawczym) jako na zarzut,

który nie mógł być przytoczony już w pozwie, należy ocenić jako obejście art. 843

§ 3 k.p.c., niewyłączające zastosowania tego przepisu.

2. Zawieszenie postępowania w sprawie cywilnej, na podstawie art. 177 § 1

pkt 4 k.p.c., ze względu na toczące się postępowanie w sprawie karnej nie jest

obligatoryjne. Zawieszenie to, wpływające na czas trwania rozpoznawania sprawy,

jest uzasadnione tylko wtedy, jeżeli ustalenie czynu (przestępstwa) w drodze

karnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygniecie sprawy cywilnej. Ocena w tym

zakresie należy do sądu merytorycznie rozpoznającego sprawę.

Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że sąd pierwszej instancji mógł dokonać,

na podstawie opinii biegłego z zakresu księgowości i rozliczeń finansowych,

samodzielnych ustaleń, które umożliwiały rozstrzygnięcie dla potrzeb

rozpoznawanej sprawy o konsekwencjach wynikających z wykazania w bankowym

tytule egzekucyjnym wystawionym przez pozwanego kwoty nie odpowiadającej

w pewnym zakresie zadłużeniu powoda. Nie było zatem potrzeby uzależniania

rozstrzygnięcia sprawy od wyniku toczącego się postępowania karnego w sprawie

poświadczenia nieprawdy w bankowym tytule egzekucyjnym.

7

Przepis art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. nie dotyczy zawieszenia postępowania

ze względu na toczące się postępowanie w innej sprawie cywilnej. Aprobata Sądu

Apelacyjnego dla decyzji sądu pierwszej instancji odmawiającej zawieszenia

postępowania ze względu na wytoczenie przez powoda przeciwko pozwanemu

powództwa o zasądzenie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem

wypowiedzenia przez pozwanego umowy kredytowej nie naruszyła zatem

wymienionego przepisu. Przepis postępowania – art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.,

stanowiący w tym wypadku podstawę decyzji o odmowie zawieszenia

postępowania, nie został wskazany w skardze kasacyjnej jako naruszony.

Jego ewentualne naruszenie przez Sąd Apelacyjny uchyla się zatem spod oceny

Sądu Najwyższego.

3. Sąd Apelacyjny trafnie wskazał, że powołując dowód z akt delegatury

Najwyższej Izby Kontroli powód nie podał jakie konkretnie dowody (dokumenty)

zgromadzone w tych aktach mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W

sytuacji, gdy protokół końcowy kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę

Kontroli, stanowiący istotny element tych akt, dotyczył kwestii zgodności z prawem

poręczenia przez Skarb Państwa za dług powoda wynikający z zawartej przez

niego umowy kredytowej, brak było podstawy do przyjęcia, że z akt tych mogą

wynikać okoliczności stwierdzające fakty mające istotne znaczenie dla

rozstrzyganej sprawy. Sąd Apelacyjny uznając, że odmowa dopuszczenia przez

Sąd pierwszej instancji dowodu z wymienionych akt nastąpiła bez naruszenia

przepisu art. 227 k.p.c., także nie naruszył tego przepisu.

4. Zarzutu naruszenia art. 316 w zw. z art. 233 k.p.c. przez przyjęcie,

że w sprawie nie zachodziła potrzeba ustalenia, czy w postępowaniu o nadanie

klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu pozwany wykazał

upoważnienie do reprezentacji osób podpisujących w jego imieniu tytuł egzekucyjny

skarżący nie uzasadnił. W tej sytuacji zarzut ten nie może być przedmiotem

rozpoznania Sądu Najwyższego.

II. W świetle dokonanego w sprawie ustalenia, że co do kwoty

101.901.864,67 zł treść tytułu wykonawczego odpowiada zobowiązaniu powoda,

które wobec niezasadności zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia przepisów

8

postępowania, jest wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 39813

§ 2 k.p.c.),

zarzut skargi kasacyjnej, powtórzony w ślad za apelacją, naruszenia prawa

materialnego – art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 96 § 1 i 2 Prawa bankowego,

nie zasługuje na uwzględnienie. Wystawienie przez pozwanego bankowego tytułu

egzekucyjnego w zakresie stwierdzającym istniejącą należność powoda nie była

ani czynnością sprzeczną z prawem, ani mającą na celu obejście ustawy.

Podstawę prawną wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego stanowił art. 96

§ 1 Prawa bankowego. Jak trafnie wyjaśnił to już Sąd Apelacyjny, jeżeli kwestia

ustalenia istnienia należności objętej tytułem wykonawczym, gdy jest to tytuł

wydany na podstawie tytułu egzekucyjnego niebędącego orzeczeniem sądu,

objęta jest zarzutem, na którym oparte zostało powództwo o pozbawienie tego

tytułu wykonalności, to podlega ona badaniu i ustaleniu w sprawie toczącej się

na skutek takiego powództwa na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.c. Wyrok wydany na

skutek uwzględnienia takiego powództwa ma charakter konstytutywny.

Z przytoczonych względów skargę kasacyjną, jako niemającą uzasadnionych

podstaw, należało oddalić (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowił stosownie

do art. 108 § 1 w zw. z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. a także § 12 ust. 4 pkt 2

w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

jc