I UK 267/06

Wyrok z dnia 5 marca 2007 r.

I UK 267/06

Osoba, która nie została zaliczona do żadnej z grup inwalidów wojen-

nych (wojskowych), ale doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach

określonych w art. 7 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9,

poz. 87 ze zm.), ma prawo do korzystania ze świadczeń z art. 45 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowa-

nych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) na podstawie

decyzji organu rentowego ustalającej prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca

2007 r. sprawy z powództwa Władysława R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w Ł. o wydanie książeczki inwalidy wojennego, na skutek

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13

kwietnia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Ło-

dzi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Ł. (organ rentowy) decyzją z dnia

17 stycznia 2005 r. odmówił wydania Władysławowi R. (wnioskodawcy) książki inwa-

lidy wojskowego. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał między innymi, że

wnioskodawca nie jest uprawniony do renty inwalidy wojennego lub wojskowego i nie

posiada orzeczenia stwierdzającego doznanie uszczerbku na zdrowiu w okoliczno-

2

ściach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojsko-

wych oraz ich rodzin.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca domagał się jej zmiany i

przyznania uprawnień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków

podstawowych i uzupełniających przysługującym osobom, które doznały uszczerbku

na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, i nie zostały zaliczone do żadnej z grup in-

walidów.

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 12 maja 2005 r. oddalił odwołanie.

Sąd ustalił między innymi, że prawomocnymi decyzjami organu rentowego i prawo-

mocnym wyrokiem Sąd Apelacyjnego w Łodzi wnioskodawcy odmawiano prawa do

renty inwalidy wojskowego, ponieważ niezdolność do pracy nie pozostaje w związku

z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska

w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. stwierdziła u wnioskodawcy między in-

nymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozostaje ona w związku z działaniami wojen-

nymi. Sąd zważył, że stosownie do art. 23c ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.) dokumentem potwierdzającym prawo do korzy-

stania z uprawnień, o których mowa w ustawie, jest książka inwalidy wojennego

(wojskowego) wystawiona przez organ rentowy. W myśl zaś § 1 rozporządzenia

Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i

anulowania książki inwalidy wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do

jej wydania oraz wzoru książki inwalidy wojennego (wojskowego) (Dz.U. Nr 158, poz.

1653) organ rentowy po wydaniu decyzji o przyznaniu renty inwalidy wojennego oraz

renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocznie książkę inwalidy wojennego (woj-

skowego). Organ rentowy zatem zasadnie odmówił wydania książki inwalidy wojen-

nego, (wojskowego) wnioskodawcy, któremu prawomocnie odmawiano statusu inwa-

lidy wojennego (wojskowego) w konsekwencji ustalenia, że stwierdzona niezdolność

do pracy nie pozostaje w związku z działaniami wojennymi lub równorzędnymi. Sąd

stwierdził „na marginesie”, że wnioskodawca może ubiegać się o przyznanie upraw-

nień do bezpłatnego zaopatrzenia w leki objęte wykazami leków podstawowych i

uzupełniających przewidzianych w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004

r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr

210, poz. 2135), ponieważ jest oczywiste, że wnioskodawca jako osoba, która do-

3

znała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, jest uprawniony do

uzyskania przedmiotowego uprawnienia i otrzymania stosownego dokumentu po-

twierdzającego jego nabycie.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2006 r. [...] oddalił apela-

cję wnioskodawcy od powyższego wyroku. Sąd stwierdził, że zakres podmiotowy

przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze

środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o zao-

patrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, tj. osoby, które na pod-

stawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z dnia 1 lipca

1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 37, poz. 159)

oraz ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, miały

ustalony uszczerbek na zdrowiu i w związku ze zmianą przepisów utraciły prawo do

renty inwalidy wojennego (tzw. renty niskoprocentowe), a zachowały prawo do

świadczeń w naturze. Wnioskodawca nie miał ustalonego uszczerbku na zdrowiu

powstałego w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwali-

dów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin na podstawie przepisów obowiązują-

cych przed 1 lipca 1954 r., tj. na podstawie ustawy z dnia 18 marca 1921 r. o zaopa-

trzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. R.P. Nr 32, poz. 195), nie mieści

się zatem w kręgu podmiotów uprawnionych do bezpłatnego zaopatrzenia w leki

podstawowe i uzupełniające. Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o zaopatrzeniu inwa-

lidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 3, poz. 11), która nie przewidywała już „rent

niskoprocentowych”, wprowadziła w art. 40 przedawnienie dla roszczeń o zaopatrze-

nie przewidziane w przepisach obowiązujących przed 1 lipca 1954 r. Obecnie nie ma

zatem podstawy prawnej do ustalenia czy wnioskodawca doznał uszczerbku na

zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i

wojskowych oraz ich rodzin. Zgodnie z art. 57 tej ustawy wojskowe komisje lekarskie

ustalają bowiem jedynie związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z

działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową

oraz związek śmierci żołnierza z tymi działaniami lub tą służbą, a nie ich wpływ na

upośledzenie organizmu. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z

dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz.U. Nr 273,

poz. 2711) do orzekania w tym przedmiocie nie są uprawnieni także lekarze orzecz-

nicy i komisje lekarskie.

4

Wnioskodawca zaskarżył w całości powyższy wyrok Sądu drugiej instancji

skargą kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1

pkt. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz-

nych w związku z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zakres art. 45

ust. 1 pkt 2 tej pierwszej ustawy obejmuje wyłącznie osoby, o których mowa w art. 61

ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin.

Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w cało-

ści i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji,

ewentualnie o uchylenie w całości również wyroku Sądu pierwszej instancji i przeka-

zanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Trafny jest zarzut naruszenia

zaskarżonym wyrokiem przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 dnia 27 sierpnia 2004 r. o świad-

czeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz.

2135), który stanowi, że „osobom: (…) 2) które doznały uszczerbku na zdrowiu w

okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrze-

niu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żad-

nej z grup inwalidów, (…), przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki objęte wyka-

zami leków podstawowych i uzupełniających”. Pogląd Sądu drugiej instancji, że „za-

kres podmiotowy przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdro-

wotnej finansowanej ze środków publicznych obejmuje osoby, o których mowa w art.

61 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin”

jest nieuzasadniony. Ten ostatni przepis stanowiący, że inwalidzi i wdowy, którzy w

myśl przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy mieli prawo do

świadczeń w naturze mimo braku uprawnień do świadczeń pieniężnych, prawo to

nadal zachowują, jest przepisem przejściowym, który stanowi wyraz respektowania

przez ustawodawcę zasady praw nabytych i ma zastosowanie wyłącznie do sytuacji

w nim unormowanych. Uznanie, że przepis ten wyznacza podmiotowy zakres stoso-

wania przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan-

sowanej ze środków publicznych jest sprzeczne nie tylko z niebudzącym wątpliwości

interpretacyjnych brzmieniem tego przepisu, który nie zawiera odesłania do art. 61

5

ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, lecz

wyłącznie do art. 7 i 8 tej ustawy, ale podważa także normatywne znaczenie i cel

przepisu art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej

ze środków publicznych przez całkowicie bezpodstawne ograniczenie podmiotowego

zakresu jego zastosowania. Przepis ten - zgodnie z jego brzmieniem - ma bowiem

zastosowanie do osób, które doznały uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach

określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo-

jennych i wojskowych oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwali-

dów, a nie - jak uważa Sąd drugiej instancji - do inwalidów, którzy w myśl przepisów

obowiązujących przed wejściem w życie ustawy, tj. przed dniem 1 sierpnia 1974 r.,

mieli prawo do świadczeń w naturze.

Zasadnicze wątpliwości budzi dokonana przez Sąd wykładnia kolejnego prze-

pisu przejściowego, a mianowicie przepisu art. 40 ust. 1 ustawa z dnia 23 stycznia

1968 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych, który stanowił, że wnioski

o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954

r., nie zgłoszone w terminie do dnia 1 grudnia 1954 r., nie podlegają rozpatrzeniu;

przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1973 r., a zatem przed

dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo-

jennych i wojskowych oraz ich rodzin (art. 86 pkt 8 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, Dz.U. Nr 53, poz.

341). Sąd interpretuje bowiem ten przepis jako wprowadzający przedawnienie dla

roszczeń o zaopatrzenie przewidziane w przepisach obowiązujących przed dniem 1

lipca 1954 r. i uniemożliwiający skuteczne żądanie ustalenia, że wnioskodawca do-

znał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach z art. 7 i 8 ustawy o zaopatrzeniu in-

walidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Tymczasem przepis ten w żadnym

zakresie nie ograniczał uprawnień wnioskodawcy do żądania ustalenia tej treści, bo-

wiem jest oczywiste, że wnioskodawca nie domaga się przyznania uprawnień prze-

widzianych w przepisach obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r., lecz upraw-

nień wynikających z art. 45 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finan-

sowanej ze środków publicznych. To, że uprawnienia te mają zbliżony lub podobny

charakter i treść, nie ma znaczenia prawnego dla rozpatrywanej sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdro-

wotnej finansowanej ze środków publicznych prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających przysługuje osobom,

6

które spełniają kumulatywnie dwie przesłanki, a mianowicie: 1) doznały uszczerbku

na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, 2) nie zostały zali-

czone do żadnej z grup inwalidów. W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że Te-

renowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ł. orzeczeniem z dnia 29 kwietnia 2004 r.

stwierdziła u wnioskodawcy między innymi bliznę uda lewego, ustalając, że pozo-

staje ona w związku z działaniami wojennymi, (co może oznaczać, iż wnioskodawca

doznał uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 ustawy o zao-

patrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin) oraz że wnioskodawca

nie został zaliczony do żadnej z grup inwalidów. Z przepisu art. 45 ust. 3 ustawy o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych wynika, iż

osoby wymienione w art. 45 ust. 1 jako uprawnione do bezpłatnego zaopatrzenia w

leki są obowiązane do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę

dokumentu potwierdzającego przysługujące uprawnienie. Przepisy ustawy nie okre-

ślają, jakiego rodzaju dokument potwierdza uprawnienie do bezpłatnego zaopatrze-

nia w leki objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających. Natomiast z art.

23c ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

wynika, iż dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o któ-

rych mowa w tej ustawie, jest książka inwalidy wojennego (wojskowego) wystawiona

przez organ rentowy. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z

dnia 23 czerwca 2004 r. w sprawie trybu wydawania i anulowania książki inwalidy

wojennego (wojskowego), dokumentów wymaganych do jej wydania oraz wzoru

książki inwalidy wojennego (wojskowego) organ rentowy po wydaniu decyzji o przy-

znaniu renty inwalidy wojennego oraz renty inwalidy wojskowego wydaje niezwłocz-

nie książkę inwalidy wojennego (wojskowego). Skoro zatem organ rentowy prawo-

mocną decyzją odmówił przyznania wnioskodawcy renty inwalidy wojennego, to brak

jest podstaw do skutecznego żądania wydania wnioskodawcy książki inwalidy wo-

jennego (wojskowego).

Wystawiona przez organ rentowy książka inwalidy wojennego (wojskowego)

jest dokumentem potwierdzającym prawo inwalidy wojennego (wojskowego) do ko-

rzystania z uprawnień przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu inwalidów wojen-

nych i wojskowych oraz ich rodzin. Książka ta nie może być natomiast wydana oso-

bie, która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

7

oraz ich rodzin i nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, a w konsekwencji

osoba ta, jako uprawniona - na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych - do bezpłatnego zaopatrze-

nia w leki nie jest obowiązana do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu

receptę książki inwalidy wojennego (wojskowego) jako dokumentu potwierdzającego

przysługujące jej uprawnienie. Nie zwalnia to jednak tej osoby z obowiązku przed-

stawienia stosownego dokumentu. Zgodnie z przepisem art. 57 ust. 1 ustawy o za-

opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin związek zranień, kon-

tuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami wojennymi lub mającymi charakter

wojennych albo ze służbą wojskową oraz związek śmierci żołnierza z tymi działa-

niami lub tą służbą ustala wojskowa komisja lekarska, natomiast niezdolność do

pracy, datę jej powstania, związek niezdolności do pracy z działaniami wojennymi lub

mającymi charakter wojennych albo ze służbą wojskową, związek śmierci ze służbą

wojskową żołnierza zwolnionego ze służby, który zmarł poza zakładem opieki zdro-

wotnej, o którym mowa w ust. 1, oraz związek śmierci inwalidy ze służbą wojskową

ustala lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Za-

kładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie orzeczenia wojskowej komisji lekar-

skiej (art. 57 ust. 2). Prawo do świadczeń ustala natomiast organ rentowy w drodze

decyzji (art. 56 ust. 2). Odnosząc te przepisy proceduralne do rozpoznawanej sprawy

należy przyjąć, że w sytuacji, gdy wojskowa komisja lekarska stwierdzi, jak w niniej-

szej sprawie, związek zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób z działaniami

wojennymi lub mającymi charakter wojennych, natomiast lekarz orzecznik Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

nie stwierdzi niezdolności do pracy lub związku niezdolności do pracy z działaniami

wojennymi lub mającymi charakter wojennych, wówczas organ rentowy rozstrzyga-

jący sprawę w drodze decyzji nie może ograniczyć się do odmowy ustalenia prawa

do renty inwalidy wojennego, lecz powinien zbadać z urzędu, czy wnioskodawca

spełnia przesłanki, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach

opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i ustalić, czy przysługuje

mu prawo do bezpłatnego zaopatrzenia w leki podstawowe i uzupełniające na pod-

stawie tego przepisu.

Z art. 56 ust. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wo-

jennych i wojskowych oraz ich rodzin wynika wprost, iż do postępowania w sprawie

ustalania prawa do świadczeń i wypłaty świadczeń stosuje się przepisy ustawy z dnia

8

17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie zaś do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach, umieszczonego w roz-

dziale I „Ogólne zasady postępowania” działu IX „Postępowanie w sprawach świad-

czeń i wypłata świadczeń”, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w

ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że

ustawa stanowi inaczej. Z powyższego wynika, iż w braku - zarówno w ustawie z

dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych jak i ustawie

z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz-

nych - przepisów określających tryb i formę, w jakiej należy ustalić prawo do świad-

czeń przysługujących na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o

świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych osoby,

która doznała uszczerbku na zdrowiu w okolicznościach określonych w art. 7 i 8

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin ale nie zostały zaliczone do żadnej z grup inwalidów, zastosowanie

znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy zatem przyjąć,

że osoba, która na podstawie decyzji organu rentowego ma ustalone prawo do bez-

płatnego zaopatrzenia w leki może na podstawie art. 217 § 2 pkt 1 k.p.a. żądać od

organu rentowego wydania stosownego zaświadczenia.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

========================================