I UK 300/06

Sygn. akt I UK 300/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania M. C.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o podleganie ubezpieczeniu społecznemu,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 kwietnia 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 16 września 2004 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. oddalił odwołanie M. C. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2004 r., którą objęto wnioskodawcę w

okresach wskazanych w tej decyzji ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i

2

wypadkowym z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Sąd Okręgowy uznał, że bezsporne w niniejszej sprawie jest to, że wnioskodawca

od 1997 r. prowadził działalność gospodarczą, polegającą na wykonywaniu

drobnych projektów graficznych. Siedziba firmy znajdowała się w jego miejscu

zamieszkania. Z tytułu prowadzenia tej działalności gospodarczej podlegał

obowiązkowi opłacania składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Ubezpieczony

odprowadzał składki do ZUS tylko za okresy faktycznego wykonywania działalności

gospodarczej. W okresie od stycznia 1999 r. do czerwca 2003 r. 96 razy zgłaszał

organowi rentowemu na właściwych formularzach kilkunastodniowe przerwy w

wykonywaniu działalności gospodarczej. Podejmując wyżej wymienione

rozstrzygnięcie Sąd wskazał, iż cechą prowadzenia działalności gospodarczej jest

prowadzenie jej w sposób zorganizowany i ciągły, co wyklucza zawieszanie jej.

Mając na uwadze fakt, że wnioskodawca nie potrafił wyjaśnić powodów tak

częstego zawieszania działalności na tak krótkie okresy oraz nie dając wiary

twierdzeniom ubezpieczonego, iż jego działalność przez okres 7 lat nie przynosiła

żadnych dochodów, oddalił odwołanie.

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r. apelacja wnioskodawcy została

oddalona.

Sąd Apelacyjny zgadzając się z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji

stwierdził, że osoba która podjęła pozarolniczą działalność gospodarczą podlega z

tego tytułu ubezpieczeniom społecznym obowiązkowo (jeżeli nie ma innego tytułu

do ubezpieczeń) od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia jej

zaprzestania, bez względu na to czy w ramach danej działalności osiąga przychody

czy też ich nie osiąga jeżeli pozostaje w gotowości do prowadzenia tej działalności.

Z kolei w myśl art. 36 ust 1 pkt 4 i pkt 11 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych każda osoba objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym

podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od powstania

obowiązku ubezpieczenia, a każda osoba w stosunku do której wygasł tytuł

ubezpieczeń społecznych podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń w terminie

7 dni od zaistnienia tego faktu. W ocenie Sądu Apelacyjnego analiza powyższych

przepisów oznacza, iż wyrejestrowanie działalności gospodarczej w organie

rentowym może nastąpić gdy wygaśnie tytuł ubezpieczenia, a więc prowadzenie

3

działalności gospodarczej zostanie zaprzestane, czego potwierdzeniem jest

wykreślenie wpisu w ewidencji działalności gospodarczej. Stanowisko

wnioskodawcy, iż w tych okresach nie było go w miejscu zamieszkania, był chory

lub nie miał chęci do pracy, nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia

społecznego. Wyżej wskazane okolicznościach nie oznaczają zaprzestania

prowadzenia takiej działalności.

Na powyższe rozstrzygniecie wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną

powołując się w niej na:

- niewłaściwą interpretację art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 4

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U

Nr 137, poz. 887 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż wnioskodawca w okresach, w

których nie wykonywał działalności gospodarczej podlegał obowiązkowi

ubezpieczenia społecznego,

- niewłaściwą interpretację art. 7 i art. 88a ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. prawo

działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) poprzez przyznanie

wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej cech konstytutywnych, które

określać mają obowiązek objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej

- niewłaściwe zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. prawo

działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż

osoba podejmująca działalność gospodarczą zobowiązana jest do stałego

prowadzenia tej działalności, a nie do dowolnego jej kształtowania zgodnie z

konstytucyjną zasadą swobody prowadzenia działalności gospodarczej.

- błędną wykładnie przepisu art. 6 k.c. polegającą na przyjęciu przez Sąd drugiej

instancji, iż ciężar dowodowy co do faktu nie prowadzenia działalności

gospodarczej przez Powoda w okresach, w których Powód wyrejestrowywał z ZUS

działalność, spoczywa na wnioskodawcy, pomimo tego, iż to organ rentowy w

postępowaniu wyjaśniającym lub postępowaniu kontrolnym winien wykazać, iż w

omawianych okresach wnioskodawca prowadził działalność objętą obowiązkiem

ubezpieczenia.

Ponadto wskazał na naruszenia prawa procesowego - art. 233 k.p.c., art. 231

k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 385 k.p.c.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym określone w art. 6 – 14

ustawy o systemie ubezpieczenia społecznego odnoszą się do różnych kategorii

osób fizycznych; co do zasady żadna z tych grup – kwalifikowana ze względu na

sposób wykonywania pracy – nie jest w świetle przepisów ustawy traktowana jako

grupa uprzywilejowana. Art. 6 tej ustawy obejmuje obowiązkiem ubezpieczenia

wszystkie kategorie osób w nim wymienione. Prawo do świadczenia z

ubezpieczenia społecznego rozumiane jako świadczenie odpłatne i wzajemne

wyraża się tym, że ubezpieczony zobowiązany jest do uiszczenia składki na poczet

przyszłego świadczenia. Składkę taką należy określić jako publicznoprawną daninę

o charakterze niepodatkowym. Zgodnie z wyżej wymienioną zasadą świadczenia

odpłatnego i wzajemnego każdy ubezpieczony zobowiązany jest do uiszczania

składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie wprowadza

odmiennych zasad podlegania obowiązkowi uiszczania składek dla pracowników,

osób wykonujących pracę nakładczą, członków rolniczych spółdzielni

produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych, osób wykonujących pracę na

podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia – od tych, które dotyczą osób

prowadzących pozarolniczą działalność oraz osób z nimi współpracującymi. W art.

15 ustawy wysokość składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe

wyrażone są w formie stopy procentowej, jednakowej dla wszystkich

ubezpieczonych. Pomimo różnych zasad poboru składek i sposobu ustalenia jej

wysokości każda z wyżej wymienionych grup podlega tym samym zasadom.

Obowiązujące przepisy zarówno ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak

również ustawy z 14 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej (Dz.U.

Nr 101, poz. 1178 ze zm.), nie przewidują możliwości „zawieszenia działalności

gospodarczej”, lecz jedynie „zaprzestanie” jej wykonywania. Również

spowodowane niezdolnością do pracy okresy niewykonywania działalności

gospodarczej, nie podlegają wyłączeniu z obowiązkowego ubezpieczenia, a dla

osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jeśli są udokumento-

wane zaświadczeniem lekarskim, mogą stanowić podstawę pobierania zasiłku cho-

5

robowego. Ponadto, gdyby uznać za zasadne twierdzenia ubezpieczonego, że

faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej powoduje za ten okres

ustanie obowiązku uiszczania składek - doprowadziłoby to do absurdalnych

sytuacji, bowiem należało by uznać, mając na względzie zasadę równego

traktowania w kwestii obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na

ubezpieczenie społeczne (art. 2a ust 2 pkt 2 ustawy), że osoby ubezpieczone z

tytułu stosunku pracy za czas urlopu, zwolnienia chorobowego, opieki nad

dzieckiem - z racji, że faktycznie w tym okresie nie świadczą pracy, także są

zwolnione z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za ten okres. Chybiony

jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych. Z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 tej ustawy osoby prowadzące

pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom

emerytalnemu i rentowym, natomiast - stosownie do jej art. 11 ust. 3 - osoby te, na

swój wniosek, podlegają dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a zgodnie z

art. 13 pkt 4 tejże ustawy, obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia rozpoczęcia

wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia jej

wykonywania. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby

ubezpieczony zgłaszał wyrejestrowanie działalności gospodarczej z ewidencji tej

działalności, prowadzonej przez organy gminy. Działalność gospodarcza jest

działalnością, z którą związana jest konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę

ryzyka gospodarczego. Zatem przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien

liczyć się z takim ryzykiem obejmującym okresy faktycznego przestoju w

wykonywaniu działalności, czy to z powodu braku płynności finansowej, czy też na

przykład z powodu choroby przedsiębiorcy, braku zleceń i tym podobnym. Skoro

nie nastąpiło wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to należy

domniemywać, że działalność ta była przez skarżącego prowadzona - istniał

obowiązek zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Sąd

Najwyższy w wyroku z 30 listopada 2005 r., I UK 95/05 (OSNP 2006, nr 19-20, poz.

311) stwierdził, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) nie przewiduje „zawieszenia

działalności gospodarczej” powodującego brak obowiązku uiszczania składek

ubezpieczeniowych, a więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest upoważniony

6

do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku. Zarzut naruszenia zaskarżonym

wyrokiem art. 2 Prawa o działalności gospodarczej w kontekście konstytucyjnej

zasady równości wobec prawa i zasady swobody prowadzenia działalności

gospodarczej, jest nietrafny. Okoliczność niewykonywania działalności, na którą

powołuje się ubezpieczony i jednoczesne ponoszenie kosztów związanych z

obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności

gospodarczej jest pozbawione znaczenia prawnego, skoro ustawa o systemie

ubezpieczeń społecznych w kwestii obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie

społeczne względem wszystkich kategorii ubezpieczonych ich nie różnicuje.

Ponadto Sąd Najwyższy nie może poprawiać ustawodawcy, dokonując wykładni

przepisów prawnych contra legem. Skoro ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych nie przewiduje „zawieszenia działalności”, powodującego brak

obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych, to Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie jest uprawniony do zwolnienia ubezpieczonego z tego obowiązku.

Ponadto przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych mają charakter norm

bezwzględnie obowiązujących, co w konsekwencji oznacza, że określona na

podstawie przepisów ustawy z 14 listopada 1999 r. - Prawo o działalności

gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), instytucja „zaprzestania”

wykonywania działalności gospodarczej bez implementacji tej normy do systemu

ubezpieczeń społecznych nie może wywołać skutku na gruncie prawa

ubezpieczeniowego. Niedopuszczalne jest także swobodne kształtowanie przez

podmiot ubezpieczeń społecznych okresów, za które nie będzie odprowadzał

składki na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie art. 180 § 1 k.p.a. w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania

administracyjnego, także w sprawach od decyzji wydawanych na podstawie ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dopiero na

etapie odwoławczym, zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania

cywilnego (art. 83 ustawy). Powoływany w skardze kasacyjnej art. 6 k.c. w

postępowaniu administracyjnym, zakończonym przedmiotową decyzja organu

rentowego nie miał zastosowania, natomiast w postępowaniu odwoławczym przed

sądami powszechnymi prowadzonym w oparciu o przepisy postępowania cywilnego

ciężar dowodu zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał na ubezpieczonym, który z

7

faktycznego niewykonywania działalności gospodarczej (potwierdzonego przez

niego złożeniem w ZUS oświadczenia o zawieszeniu tej działalności) wywodził

korzystne dla siebie skutki prawne. Biorąc powyższe pod uwagę, nie jest zasadne

twierdzenie ubezpieczonego o błędnej wykładni przepisu art. 6 k.c. dokonanej

przez Sąd drugiej instancji. Organ rentowy w postępowaniu wyjaśniającym wykazał,

iż w omawianych okresach wnioskodawca zgodnie z ustawą z 14 listopada 1999 r.

- Prawo o działalności gospodarczej prowadził działalność objętą obowiązkiem

ubezpieczenia, skoro w spornych okresach działalność ubezpieczonego nie

została wyrejestrowana, lecz przeciwnie, po tych krótkich okresach „przerwy” była

nadal wykonywana. Dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w celu ustalenia

względem ubezpieczonego obowiązku uiszczenia składek za sporne okresy,

wystarczające było ustalenie, iż ubezpieczony figuruje w ewidencji działalności

gospodarczej, co istotnie stanowiło dowód potwierdzający prowadzenie działalności

gospodarczej. Wnioskodawca winien udowodnić, że rzeczywiście nie prowadził

wymienionej wyżej działalności. Wnioskodawca przesłuchany na tę okoliczność (k.

7 – a.s.) zeznał, że siedziba firmy cały czas znajdowała się w miejscu jego

zamieszkania. Nie potrafił wyjaśnić racjonalnie zawieszania działalności na krótkie

okresy. Tym samym wnioskowanie Sądów obu instancji uznające, że

wnioskodawca nie zaprzestał w spornych okresach wykonywania działalności

gospodarczej było logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym. W tym stanie

rzeczy zarzuty naruszenia prawa procesowego okazały się niezasadne. Niemniej

jednak gdyby były one zasadne to i tak Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami

faktycznymi dokonanymi w sprawie (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Z kolei zgodnie z art.

3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów. Biorąc powyższe pod uwagę, skoro wszystkie zarzuty

kasacyjne okazały się nieusprawiedliwione, Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art.

39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.