II CSK 528/06

Sygn. akt II CSK 528/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Henryk Pietrzkowski

w sprawie z powództwa A.K.

przeciwko "A." - Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem wstępnym uznał roszczenie strony powodowej za

usprawiedliwione co do zasady. Powódka A.K. domagała się od strony –

Wodociągów i Kanalizacji Spółki z o. o. kwoty 54.264 r. z odsetkami, jako

odszkodowania za bezumowne korzystanie z jej nieruchomości w okresie od dnia 1

stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2002 r.

Sąd ten ustalił, że powódka jest obecnie właścicielem nieruchomości o pow.

858 m2

, położonej w P., ujawnionej w księdze wieczystej (Kw [...]0 i [...]1),

prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. Nieruchomość ta została w okresie od dnia

1 października 1990 do dnia 31 grudnia 1993 r. zajęta na potrzeby budowy

kolektora sanitarnego i za okres ten inwestor (Miasto P.) zapłacił już powódce

stosowne odszkodowanie. Na nieruchomości powódki wytworzone są obecnie dwa

kolektory, a dla dalszej realizacji kolektorów potrzebna jest rezerwa terenu

o odpowiedniej szerokości. Strona pozwana była inwestorem zastępczym,

przygotowała oraz realizowała inwestycję o nazwie „kolektory g.”. Na podstawie

umowy użyczenia (2 marca 1997 r.). Miasto P. przekazało stronie pozwanej

(inwestorowi zastępczemu) w użyczenie i nieodpłatne używanie urządzenia

kolektorów g. W Urzędzie Miasta P. powódka uzyskała informację, że kolektory te

stanowią część składową pozwanego przedsiębiorstwa.

W ocenie Sądu Okręgowego, powództwo powódki okazało się

usprawiedliwione co do zasady. Kolektory są umiejscowione na nieruchomości

powódki, wchodzą w skład przedsiębiorstwa strony pozwanej. Pozwany,

zawierając umowę użyczenia 2 marca 1997 r., powinien był zainteresować się tym

czy korzystanie z urządzeń kolektora nie będzie naruszało praw osób trzecich. Brak

takiego zainteresowania się oznacza, że działanie pozwanego okazało się

bezprawne i rodziło obowiązek naprawienia szkody.

Sąd Apelacyjny oddalił skargę kasacyjną pozwanego. Sąd ten podzielił

ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji.

3

Stwierdził, że działania pozwanego były bezprawne w odniesieniu do

nieruchomości strony powodowej. Zawarcie przez pozwanego umowy użyczenia

urządzeń kolektorów nie upoważniało pozwanego jako użyczającego do

korzystania z cudzego gruntu bez zgody właściciela. Zgoda taka nie została

wyrażona. Sąd Apelacyjny uznał za chybiony zarzut niewykazania szkody przez

powódkę, ponieważ – jak stwierdził – wyrok wstępny przesądza samą zasadę

odpowiedzialności, a nie wysokość szkody. Pozbawienie możliwości korzystania

przez powódkę z jej nieruchomości, stwarza – według Sądu – domniemanie

faktyczne istnienia szkody. Ustalony stan faktyczny stwarza też domniemanie

wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy działaniem pozwanego

a poniesioną przez powódkę szkodę. Szkoda powódki jest następstwem wyłącznie

działań ze strony pozwanego, niezależnie od tego, czy kolektory wchodzą w skład

przedsiębiorstwa pozwanego.

W skardze kasacyjnej pozwanego podniesiono zarzuty naruszenia prawa

materialnego, tj. przepisu art. 415 k.c. i art. 49 k.c. Skarżący wnosił o zmianę

zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie - o uchylenie tego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny rozważał zasadność zgłoszonego roszczenia określonego

przez powódkę jako „odszkodowanie za bezumowne użytkowanie jej

nieruchomości” w świetle przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.).

Sąd ten – podobnie jak Sąd pierwszej instancji – uznał, że wystąpiły wszystkie

przesłanki deliktowej odpowiedzialności pozwanego i – jak można się domyślać –

wykazana została wina pozwanego. Sąd skonstatował bezprawność działania

pozwanej spółki, stwierdzając ogólnie, że spółka ta „korzystała z cudzego gruntu

bez zgody właściciela, przy czym korzystanie to pojawiło się w związku

z zawarciem przez pozwanego umowy użyczenia z dnia 17 marca 1997 r.,

obejmującej kolektory usytuowane na nieruchomości powódki” (k. 137 – 138 akt).

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika to, że stan takiego korzystania trwał

przynajmniej do końca 2002 r., ponieważ „odszkodowanie za bezumowne

4

użytkowanie” nieruchomości obejmuje okres od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia

31 grudnia 2002 r.

Tak przyjęty przez Sąd Apelacyjny stan bezprawności działania strony

pozwanej należy uznać za zdecydowanie nieprzekonywujący. Z adnotacji

dokonanej na umowie z dnia 4 grudnia 1993 r. wynika to, że powódka „przejęła

teren w prawne użytkowanie z dniem 31 grudnia 1993 r.”, a brak jest dalszych

ustaleń, co do tego, iż nie władała nim w okresie obejmującym zgłoszone

roszczenie odszkodowawcze. Brak też bliższej charakterystyki powołanej

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku „decyzji z 7 listopada 1999 r.” (podstaw i celu

jej wydania, treści, adresata, wywołanych przez nie konsekwencji prawnych

w sferze wykonywania przez powódkę prawa własności gruntu). W związku z tym

nie wiadomo, jakiemu skonkretyzowanemu działaniu pozwanego Sąd Apelacyjny

przypisuje ostatecznie cechę bezprawności, niezbędną do skonstruowania deliktu

w rozumieniu art. 415 k.c. tj. samemu „wejściu na teren bez zgody właściciela”,

instalacji kolektorów na nieruchomości, ich eksploatacji (np. w określonym czasie,

w określony sposób) lub innemu jeszcze działaniu strony pozwanej. Oba Sądy

ustaliły przecież, że nieruchomość powódki została wcześniej zajęta na budowę

kolektora sanitarnego w związku z potrzebami inwestycyjnymi innego podmiotu

i eksploatacja tych urządzeń trwa do chwili obecnej. Co więcej, brak

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń dotyczących tego, w jaki sposób

ulokowane są kolektory na nieruchomości powódki i w jaki sposób możliwa byłaby

eksploatacja tych urządzeń przez stronę pozwaną. Brak przekonywających ustaleń

co do bezprawnego charakteru działania pozwanej Spółki eliminuje w ogóle

możliwość rozważania odpowiedzialności tej Spółki przynajmniej w świetle

przepisów o odpowiedzialności deliktowej. W tej sytuacji należy przyjąć, że Sąd

Apelacyjny przedwcześnie stwierdził, iż nastąpiły wszystkie przesłanki

odpowiedzialności odszkodowawczej ex delicto (art. 415 k.c.).

Skarga kasacyjna pozwanego okazała się zatem uzasadniona.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania (art. 3985

§ 1 k.p.c.).