III CSK 381/06

Wyrok z dnia 16 marca 2007 r., III CSK 381/06

Błędne oddalenie przez sąd skargi na czynność komornika, która

spowodowała szkodę, nie wyłącza odpowiedzialności odszkodowawczej

komornika na podstawie art. 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 ze zm.).

Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Irena Gromska-Szuster

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy G. i Janusza G. przeciwko

Andrzejowi G., Mirosławowi S. i Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w R. o

zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16

marca 2007 r. skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie

z dnia 9 maja 2006 r.

uchylił zaskarżony wyrok w zakresie, w którym oddalono w części apelację

powodów oraz orzeczono o kosztach procesu i przekazał sprawę w tym zakresie

Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 7 grudnia 2005 r. oddalił

powództwo o zapłatę wniesione przez Ewę G. i Janusza G. przeciwko Andrzejowi

G., Mirosławowi S. i Skarbowi Państwa, ustalając, że Bank PKO S.A., wystawił

przeciwko powodom bankowy tytuł egzekucyjny, a następnie skierował egzekucję

do ich nieruchomości. Postępowanie egzekucyjne prowadził komornik sądowy

Mirosław S., który wyznaczył do dokonania wyceny nieruchomości biegłego

Andrzeja G., który oszacował wartość nieruchomości powodów na kwotę 140 725

zł. Wcześniej sporządzona wycena, przeprowadzona w celu uzyskania kredytu

bankowego, opiewała na kwotę 422 600 zł. Powodowie złożyli skargę na opis i

oszacowanie nieruchomości, które zostały oparte na opinii biegłego Andrzeja G. O

złożeniu skargi powiadomili komornika oraz złożyli wniosek o wstrzymanie licytacji

do czasu rozpoznania skargi. Mimo to nieruchomość powodów została sprzedana w

dniu 29 maja 2003 r., a więc przed rozpoznaniem skargi. W dniu 16 października

2003 r. zapadło postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości, a

zażalenie powodów na to postanowienie zostało oddalone, podobnie jak wniesiona

w tej sprawie kasacja.

Sąd pierwszej instancji uznał, że nie ma przesłanek przyjęcia

odpowiedzialności odszkodowawczej komornika, przewidzianych w art. 23 ustawy z

dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz.

882 ze zm. – dalej „u.k.s.e.”). Dopuścił się on wprawdzie uchybienia polegającego

na przeprowadzeniu licytacji przed uprawomocnieniem się opisu i oszacowania

nieruchomości, jednakże licytacja przeprowadzona bez zachowania terminu

określonego w art. 952 k.p.c. była ważna. Ponadto skarga na opis i oszacowanie

została oddalona, zgodnie zaś z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy,

oddalenie skargi na czynność komornika powoduje, że szkody nie można wiązać z

działaniem komornika, lecz z orzeczeniem sądu. Wyłączało to również

odpowiedzialność solidarną Skarbu Państwa związaną z działaniem komornika. (...)

Sąd Apelacyjny w Lublinie po rozpoznaniu apelacji powodów uchylił

zaskarżony wyrok w części, w której oddalono powództwo w stosunku do

pozwanego Andrzeja G. i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu, a dalej idącą apelację oddalił. Sąd

drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz ocenę prawną

roszczenia wobec komornika oraz Skarbu Państwa, podkreślając, że przy ocenie

zasadności powództwa wobec Skarbu Państwa należało uwzględnić, iż sąd w

procesie o zasądzenie odszkodowania jest związany prawomocnym orzeczeniem

wydanym w postępowaniu stanowiącym według powodów źródło szkody. (...)

Skarga kasacyjna powodów wniesiona od części wyroku, którym oddalono ich

apelację, została oparta na obydwu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c.

Powołując się na zarzuty naruszenia art. 77 ust.1 Konstytucji, art. 23 u.k.s.e., art.

415 k.c., a także art. 769, 385, art. 386 § 4, art. 382, art. 391 § 1 w związku z art.

177 § 1 pkt 4, art. 222, 233 § 1, art. 316 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. oraz nieważność

postępowania spowodowaną pozbawieniem powodów możliwości obrony ich praw,

skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu i przekazanie sprawy temu Sadowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

O ile Sąd Apelacyjny zasadnie przyjął, że podstawę odpowiedzialności

komornika stanowił art. 23 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym w czasie

prowadzenia przez komornika czynności egzekucyjnych, tj. przed zmianą dokonana

ustawą z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy komornikach sądowych i

egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 236,

poz. 2356), o tyle błędna była ocena, że na skutek wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 20 stycznia 2004 r., SK 26/03 (OTK-A Zb.Urz. 2004, nr 1,

poz. 3) został ograniczony zakres odpowiedzialności odszkodowawczej

komorników. W skardze kasacyjnej trafnie podniesiono, że to orzeczenie Trybunału

Konstytucyjnego miało inny skutek; odpowiedzialność odszkodowawcza

komorników została dostosowana do zasad odpowiedzialności za szkody

spowodowane działaniem władzy publicznej. W konsekwencji odpowiedzialność

odszkodowawcza komorników oparta na podstawie art. 23 u.k.s.e. zachodzi w

wypadkach wyrządzenia przez nich szkody działaniami sprzecznymi z prawem,

niezależnie od winy wymaganej na zasadach ogólnych (art. 415 k.c.).

W skardze kasacyjnej podniesiono również trafnie, że Sąd drugiej instancji,

przyjmując, iż w związku z oddaleniem skargi na opis i oszacowanie nieruchomości

szkoda nie może być wiązana z działaniem komornika, lecz z orzeczeniem sądu,

nie rozważył należycie źródła szkody. W pierwszym rzędzie nie można podzielić

zaaprobowanej przez ten Sąd oceny, że przeprowadzenie licytacji z naruszeniem

art. 952 k.p.c., tj. przed uprawomocnieniem się opisu i oszacowania i upływem

terminu określonego w tym przepisie, stanowiło jedynie „ pewne uchybienie” ze

strony komornika. Było to działanie bezprawne, co wymagało dokonania oceny, czy

szkoda powodów pierwotnie pozostaje w związku przyczynowym z tym wadliwym

działaniem komornika. Sąd Apelacyjny pominął również, że oddalenie skargi na

opis i oszacowanie nieruchomości nastąpiło już po przeprowadzeniu licytacji przez

komornika. Stan faktyczny był zatem odmienny niż w sprawie, w której zapadł

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 r., II CKN 423/98; działanie

komornika, z którego wynikała szkoda, miało miejsce po oddaleniu skargi na

czynność komornika.

Ponadto należy przyjąć, że pogląd traktujący jako zasadę wyłączenie

odpowiedzialności komornika w wypadku czynności zaskarżonych skargą i

zdziałanych po jej oddaleniu przez sąd, prezentowany przez Sąd Najwyższy także

w wyrokach z dnia 7 października 1977 r. (I CR 362/77, OSNCP 1978, nr 8, poz.

142) i z dnia 20 stycznia 2005 r., III CK 169/04 (nie publ.), utracił aktualność w

stanie prawnym, w którym odpowiedzialność odszkodowawcza komorników opiera

się na art. 23 u.k.s.e. Powołane orzeczenia zapadły na gruncie art. 769 k.p.c., który

przewidywał m.in., że przesłanką odpowiedzialności komornika za szkodę

wyrządzoną przy prowadzeniu czynności egzekucyjnych jest niemożność

zapobieżenia szkodzie za pomocą środków przewidzianych w kodeksie

postępowania cywilnego. Przepis ten uzależniał więc odpowiedzialność komornika

za jego wadliwe działania w postępowaniu egzekucyjnym od zakwestionowania ich

za pomocą środków przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (np.

skargi na czynności komornika, powództwa przeciwegzekucyjnego, wniosku o

umorzenie postępowania egzekucyjnego), a wykorzystanie takiego trybu

postępowania stanowiło niezbędną przesłankę ich odpowiedzialności za szkodę.

Jeżeli zatem poszkodowany skorzystał z właściwego środka dla zapobieżenia

szkodzie, np. skargi na czynności komornika, która została błędnie oddalona przez

sąd, to przesłanka w postaci niemożliwości zapobieżenia szkodzie istotnie nie była

związana z wadliwym działaniem komornika. W tym wypadku niemożliwość

zapobieżenia szkodzie była wynikiem błędnego orzeczenia sadu, a nie stanu, w

którym poszkodowany nie mógł podjąć odpowiednich środków, by zapobiec

szkodzie spowodowanej wadliwym działaniem komornika.

W obecnym stanie prawnym, w którym zaskarżenie wadliwych czynności

komornika nie jest warunkiem jego odpowiedzialności za szkodę, brak podstaw do

jej wyłączenia w każdym przypadku błędnego oddalenia przez sąd skargi na

dokonanie czynności, która spowodowała szkodę. Zmieniony stan prawny wymaga

dokonywania oceny istnienia związku przyczynowego pomiędzy bezprawnym

działaniem komornika a wystąpieniem szkody na zasadach ogólnych. Jeżeli istnieje

związek przyczynowy między wadliwą czynnością komornika a szkodą, to zasada

odpowiedzialności wynikająca z art. 23 u.k.s.e. przemawia za przyjęciem

odpowiedzialności odszkodowawczej komornika. (...)

Uwzględniając, że skarga kasacyjna była w części uzasadniona, Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał

sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie.