V KK 186/06

WYROK Z DNIA 22 MARCA 2007 R.

V KK 186/06

Jeżeli po uzgodnieniu między prokuratorem a oskarżonym kary lub

środka karnego dochodzi, przed zamknięciem postępowania przygotowaw-

czego, do zmiany lub postawienia oskarżonemu kolejnego zarzutu, to po-

nowne uzgodnienie w tym przedmiocie staje się niezbędnym warunkiem

umieszczenia w akcie oskarżenia wniosku o wydanie wyroku skazującego

bez przeprowadzania rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.).

Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik.

Sędziowie SN: J. Steckiewicz,

SA (del. do SN) D. Świecki (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Krajowej: M. Staszak.

Sad Najwyższy w sprawie Wiesława G., skazanego z art. 286 § 1 k.k.

i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., po rozpozna-

niu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r., kasacji, wniesio-

nej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 25

października 2005 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w

M. z dnia 21 marca 2005 r.,

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejo-

nowego w M. i sprawę p r z e k a z a ł temuż sądowi do ponownego roz-

poznania (...).

2

Z u z a s a d n i e n i a :

Sąd Rejonowy w M. wyrokiem z dnia 21 marca 2005 r. uznał oskarżone-

go Wiesława G. za winnego tego, że w okresie od dnia 7 maja do dnia 25

sierpnia 2003 r. w miejscowości L. oraz na terenie innych miejscowości, działając

w warunkach przestępstwa ciągłego oraz w celu osiągnięcia korzyści majątko-

wej doprowadził 3 firmy zajmujące się wydobyciem i sprzedażą nawozów wa-

piennych oraz 4 osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą – usługi

transportowe, do niekorzystnego rozporządzenia mieniem o łącznej wartości

55 710,84 zł w ten sposób, że na nazwisko Tomasza W., Stanisława S. i Wie-

sława B. oraz fikcyjną — założoną w tym celu spółkę PPHU „A." zamówił i na-

był 667 ton nawozów wapiennych o łącznej wartości 39 978,68 zł, fałszując

podpisy na dokumentacji księgowej, a nadto 4 osobom zlecając usługi trans-

portowe zmusił do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 15

832,16 zł, nie mając faktycznego zamiaru zapłacić za nabyty towar i wykonane

usługi transportowe (...), przy czym działał w warunkach powrotu do przestęp-

stwa określonych w art. 64 § 1 k.k. wypełniając dyspozycję art. 286 § 1 k.k. i

270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i art. 64 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 286 §

1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. wymierzył karę 2 lat pozbawienia wolności (...).

Apelację od powyższego wyroku wniósł oskarżony zarzucając błędne

przyjęcie, że podczas przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym

złożył wniosek o wymierzenie bezwzględnej kary pozbawienia wolności,

gdy w rzeczywistości wniósł o wymierzenie kary 2 lat pozbawienia wolności

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby.

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 25

października 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację

za oczywiście bezzasadną.

W kasacji od wyroku sądu drugiej instancji obrońca skazanego Wiesława

G. zarzucił:

3

- obrazę art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., przez rozpoznanie sprawy pod nieo-

becność oskarżonego na posiedzeniu zamiast na rozprawie, na której obec-

ność oskarżonego była obowiązkowa wobec braku wniosku o wydanie wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy,

- rażące naruszenie prawa procesowego, to jest:

a) art. 95 k.p.k., przez nierozpoznanie sprawy na rozprawie, lecz na po-

siedzeniu,

b) art. 335 k.p.k., przez wadliwe przyjęcie, że oskarżony złożył wniosek o

wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, w sytuacji gdy

wniosek ten nie obejmował wszystkich zarzuconych oskarżonemu czynów

(zachowań),

c) art. 343 § 7 k.p.k., przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające

na uwzględnieniu wniosku z art. 335 k.p.k. w sytuacji, w której jego uwzględ-

nienie było niedopuszczalne,

d) art. 415 § 4 k.p.k., przez jego zastosowanie i zasądzenie odszkodo-

wania z urzędu na rzecz pokrzywdzonych w sytuacji wydania wyroku skazują-

cego na posiedzeniu w trybie art. 343 k.p.k., mimo braku ku temu stosownego

wniosku oskarżonego i prokuratora.

W konkluzji kasacji obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

Sądu odwoławczego oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w zakresie w jakim skarżący zarzucił rażące

naruszenie art. 343 § 7 k.p.k. w związku z uwzględnieniem wniosku proku-

ratora o skazanie bez rozprawy (art. 335 § 1 k.p.k.). Zarzut ten, choć nie

został wskazany w apelacji wniesionej przez oskarżonego, to z uwagi na

zaskarżenie wyroku „w całości”, Sąd drugiej instancji zobligowany był do

dokonania kontroli odwoławczej pod kątem wszystkich uchybień wymienio-

nych w art. 438 k.p.k. W tej sytuacji podniesienie wskazanego zarzutu w

kasacji, pomimo że dotyczy on uchybień związanych z postępowaniem w

4

pierwszej instancji, należy uznać za dopuszczalne, skoro przeniknęły one

do postępowania odwoławczego przez to, że sposób procedowania Sądu

pierwszej instancji został w pełni zaaprobowany przez Sąd odwoławczy,

choć nie zostały spełnione przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie art.

335 § 1 k.p.k.

Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów kasacyjnych

należy najpierw wskazać na czynności podejmowane w postępowaniu

przygotowawczym, a następnie w postępowaniu sądowym pod kątem

spełnienia przesłanek określonych w art. 335 § 1 k.p.k. Otóż, w niniejszej

sprawie w dniu 29 października 2004 r. wydano postanowienie o przedsta-

wieniu oskarżonemu zarzutu popełnienia w czynie ciągłym 8 przestępstw

na szkodę kilku firm i osób fizycznych. Podczas przesłuchania oskarżony

oświadczył, że przyznaje się „w całej rozciągłości i chciałby poddać się ka-

rze w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności i zobowiązuje się do naprawie-

nia pokrzywdzonym wyrządzonych szkód materialnych.” Następnie w dniu

15 grudnia 2004 r. wydano nowe postanowienie o przedstawieniu zarzu-

tów, gdyż czynem ciągłym dodatkowo objęto jeszcze jedno przestępstwo

popełnione w czerwcu 2003 r. na szkodę Krzysztofa G. Oskarżony po

ogłoszeniu tego postanowienia oświadczył, że przyznaje się do dokonania

zarzucanych mu czynów i nie będzie składał wyjaśnień. Następnie w akcie

oskarżenia, w którym zarzucono oskarżonemu popełnienie w ramach czy-

nu ciągłego 9 wyodrębnionych czynów, prokurator zawarł wniosek o ska-

zanie bez rozprawy i wymierzenie kary 2 lat pozbawienia wolności i zobo-

wiązanie do naprawienia szkody w całości. Przed rozpoznaniem wniosku

oskarżony w piśmie z dnia 28 stycznia 2005 r. zwrócił się do sądu „z proś-

bą” o umożliwienie przedstawienia wszystkich dowodów po zapoznaniu się

z aktami sprawy, a nadto stwierdził, że nie popełnił czynu, który dotyczył

oszustwa na szkodę Kopalni i Prażalni Dolomitów w dniu 25 sierpnia 2003

r., gdyż od dnia 8 sierpnia 2003 r. przebywał w zakładzie karnym, a czynu

5

tego bez jego wiedzy dokonali Stanisław S. i Tomasz W., i te okoliczności

chciałby wykazać we wnioskach dowodowych. W związku z treścią tego

pisma przewodniczący wydziału zarządzeniem wezwał oskarżonego do

złożenia oświadczenia, czy podtrzymuje zgodę na skazanie bez rozprawy.

Na posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku o skazanie bez roz-

prawy nie stawił się oskarżony i nie nadesłał żądanego oświadczenia. Na-

tomiast obecny obrońca oskarżonego przyłączył się do wniosku prokurato-

ra. Uwzględniając wniosek Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 21 marca 2005

r. skazał oskarżonego za zarzucany czyn ciągły na karę 2 lat pozbawienia

wolności oraz na podstawie art. 415 § 4 k.p.k. zasądził od oskarżonego na

rzecz pokrzywdzonych określone kwoty pieniężne tytułem odszkodowania.

Przedstawiony powyżej przebieg postępowania przygotowawczego

wskazuje, że z inicjatywą skazania na określoną karę wyszedł oskarżony i

została ona zaakceptowana przez prokuratora, skoro wystąpił z wnioskiem

o skazanie bez rozprawy, żądając wymierzenia kary zgodnie z propozycją

oskarżonego. Doszło więc do porozumienia między prokuratorem a oskar-

żonym co do wymiaru kary i zobowiązania do naprawienia szkody. Należy

jednak zauważyć, że oskarżony z propozycją skazania w określony sposób

wystąpił podczas pierwszego przesłuchania, zaś po uzupełnieniu postano-

wienia o przedstawieniu zarzutów o dodatkowe przestępstwo popełnione w

ramach czynu ciągłego nie odebrano od niego oświadczenia, czy wyraża

zgodę na skazanie również za to nowe przestępstwo. W takiej sytuacji na-

leży rozważyć, czy oskarżony powinien na nowo wyrazić zgodę na złożenie

wniosku o skazanie bez rozprawy, obejmującego „wzbogacony” o nowe

przestępstwo czyn ciągły. Wykładnia językowa art. 335 § 1 k.p.k. nie pozo-

stawia co do tego wątpliwości, że jeśli po uzgodnieniu między prokurato-

rem a oskarżonym kary lub środka karnego dochodzi przed zamknięciem

postępowania przygotowawczego do zmiany lub postawienia oskarżonemu

kolejnego zarzutu, to ponowne uzgodnienie w tym przedmiocie staje się

6

niezbędnym warunkiem umieszczenia w akcie oskarżenia wniosku o wy-

danie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy.

Podsumowując tę część rozważań trzeba stwierdzić, że brak zgody

oskarżonego co do skazania za nowe przestępstwo objęte wnioskiem o

skazanie bez rozprawy uniemożliwiał jego uwzględnienie. W takiej sytuacji

Sąd pierwszej instancji mógł ewentualnie rozważyć odebranie od oskarżo-

nego dodatkowego oświadczenia na posiedzeniu wyznaczonym w celu

rozpoznania wniosku o skazanie bez rozprawy, ale w realiach niniejszej

sprawy nie skorzystał z takiej możliwości, gdyż rozpoznał sprawę pod nie-

obecność oskarżonego.

Niezależnie od powyższego uchybienia, zarówno Sąd pierwszej, jak i

drugiej instancji zaniedbały obowiązku zbadania, czy oskarżony rzeczywi-

ście popełnił wszystkie zarzucane mu w ramach czynu ciągłego przestęp-

stwa. Należy w tym miejscu przypomnieć, że jednym z warunków zastoso-

wania art. 335 § 1 k.p.k. jest ustalenie, że okoliczności popełnienia prze-

stępstwa nie budzą wątpliwości. Ta przesłanka zostaje spełniona wówczas,

gdy dowody zebrane w postępowaniu przygotowawczym w sposób oczywi-

sty wskazują na popełnienie przez oskarżonego zarzucanego mu czynu i

istotne jego okoliczności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego

2003 r., II KK 125/02, Lex nr 75361). Co prawda, w postępowaniu przygo-

towawczym oskarżony przyznał się do dokonania zarzucanego mu czynu

ciągłego, jednakże odmówił składania wyjaśnień, zaś w postępowaniu są-

dowym złożył wspomniane już pismo, w którym zakwestionował swoje

sprawstwo co do jednego z czynów wchodzących w skład czynu ciągłego

(...). Oskarżony w tym piśmie oświadczył nadto, że zamierza przedstawić

dowody świadczące o sprawstwie innych osób. Treść pisma wskazywała

więc wyraźnie, że oskarżony chce obalić niektóre zarzuty oskarżenia. Stąd

też brak reakcji ze strony oskarżonego na wezwanie do złożenia oświad-

czenia co do zgody na skazanie w trybie art. 335 § 1 k.p.k. nie upoważniał

7

do uznania, że jest ona nadal aktualna, skoro treść omawianego pisma

powinna zostać odczytana jako cofnięcie zgody na skazanie (art. 118 § 1

k.p.k.), a na pewno wzbudzić wątpliwości co do okoliczności popełnienia

poszczególnych czynów. W takiej sytuacji procesowej Sąd Rejonowy powi-

nien był stwierdzić brak przesłanek do wydania wyroku skazującego bez

rozprawy i skierować sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych (art.

343 § 7 k.p.k.).

Na zakończenie tych rozważań należy jeszcze odnieść się do zarzutu

naruszenia art. 439 pkt 11 k.p.k. Skarżący przedstawił argumentację, z któ-

rej wynika, że skoro sprawa powinna zostać rozpoznana na rozprawie, a

udział w niej oskarżonego jest obowiązkowy, to rozpoznanie jej na posie-

dzeniu pod nieobecność oskarżonego stanowiło uchybienie o charakterze

bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Takie rozumowanie jest oderwane

od zaistniałej sytuacji procesowej, w której rozpoznanie sprawy nastąpiło

na posiedzeniu w oparciu o art. 339 § 1 pkt 3 k.p.k., zaś udział w nim

oskarżonego nie był obowiązkowy (art. 343 § 5 zd. 1 k.p.k.).

Uwzględnienie omówionych powyżej zarzutów spowodowało, że

bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie zarzutu obrazy art. 415 § 4 k.p.k.

odnośnie do zasądzenia odszkodowania z urzędu, albowiem sprawa bę-

dzie ponownie rozpoznawana na zasadach ogólnych (art. 436 k.p.k.).

Podsumowując, stwierdzony brak przesłanek określonych w art. 335

§ 1 k.p.k. i nierozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych (art. 343 § 7

k.p.k.) świadczy o rażącym naruszeniu tych przepisów, które miało istotny

wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Stąd też zachodziła konieczność

uchylenia wyroku Sądu odwoławczego oraz utrzymanego nim w mocy wy-

roku Sądu Rejonowego i przekazania sprawy temuż sądowi do ponownego

rozpoznania na rozprawie.