I PK 251/06

Sygn. akt I PK 251/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. .

przeciwko J. Spółce Węglowej SA Kopalni Węgla Kamiennego "P.K" o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w G.

z dnia 30 marca 2006 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1 w zakresie oddalenia

apelacji co do nagrody z okazji "Dnia Górnika" i nagrody

jubileuszowej oraz w pkt 2 i w tym zakresie przekazuje sprawę

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w G. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego ;

2) oddala skargę w pozostałej części.

2

UZASADNIENIE

Powód T. B. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanej J. Spółki

Węglowej S. A. Kopalni Węgla Kamiennego „P.” wyrównania części nagrody z

okazji „Dnia Górnika”, nagrody rocznej – „14 pensji” za lata 2000 – 2004 wraz z

ustawowymi odsetkami oraz nagrody jubileuszowej za 30 lat pracy, a także

ekwiwalentu za bilet z Karty Górnika dla niego i dwojga jego dzieci za lata 2001 –

2004 i odprawy emerytalnej w wysokości 300% z ostatnich trzech miesięcy

wynagrodzenia przed przejściem na emeryturę. W uzasadnieniu pozwu wskazano,

że powód przeszedł na urlop górniczy w 1999 r. i otrzymuje z tego tytułu

świadczenie socjalne oraz inne świadczenia przysługujące górnikom, ale do ich

obliczania pracodawca przyjął za podstawę wysokość świadczenia socjalnego (75

% miesięcznego ekwiwalentu pieniężnego obliczanego jak wynagrodzenie za urlop

wypoczynkowy). Według powoda nie ma podstawy różnicowanie wysokości

świadczeń przysługujących górnikom wykonującym pracę oraz górnikom

przebywającym na urlopach górniczych. Powinny to być jednolite świadczenia

stanowiące pochodną od wynagrodzenia za pracę, a nie świadczenia socjalnego.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k. p. c. oddalił apelację powoda

od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy z dnia 28 kwietnia 2005 r.

oddalającego powództwo. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne i ocenę

prawną zaskarżonego wyroku. Rozpoznające sprawę Sądy przyjęły, że powód

korzystał z urlopu górniczego od 14 grudnia 1999 r. do 18 października 2004 r. i

miały do niego zastosowanie przepisy ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o

dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach

gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin

górniczych (Dz. U. Nr 162 poz. 1112 ze zm.), przepisy wykonawcze wydane na

mocy tej ustawy, jak również wówczas obowiązujące przepisy Zakładowego Układu

Zbiorowego Pracy dla KWK „P”. Osoby przebywające na urlopach górniczych są

nadal pracownikami Kopalni i dlatego mają do nich zastosowanie przepisy

Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy KWK „P”.

3

Zasady przyznawania i wypłaty nagrody z okazji „Dnia Górnika” określa

załącznik nr 9 do zakładowego systemu wynagradzania z dnia 18 maja 1992 r. Z §

1 i § 2 tego załącznika wynika, że z okazji Dnia Górnika przysługuje nagroda oraz

tradycyjny ekwiwalent barbórkowy wszystkim pracownikom kopalni zatrudnionym w

dniu 30 listopada, którzy przepracowali bez nieusprawiedliwionej nieobecności

ostatnie 12 miesięcy (od 1 grudnia poprzedniego roku do 30 listopada danego

roku). Nagroda ta ma wysokość miesięcznego wynagrodzenia i podstawę wymiaru

stanowi wynagrodzenie pracownika osiągnięte w październiku. Wraz z

załącznikiem nr 9 stosuje się do zasad przyznawania i wypłaty nagrody treść

„Zasad obliczania stawek będących podstawą ustalenia nagrody barbórkowej za

lata 2000-2004 r." ustalanych na naradach płacowych. Sposób wyliczenia nagrody

barbórkowej przewidziany w „Zasadach obliczania stawek...” może mieć

zastosowanie wyłącznie w przypadku faktycznego świadczenia pracy za

wynagrodzeniem za pracę, bo wymagane jest tu wyliczenie ilości przepracowanych

w miesiącu dni roboczych tzw. „dniówek czarnych" i przepracowanych sobót,

niedziel, świąt, godzin nadliczbowych. Powód zaś w latach 2000-2004 nie

wykonywał pracy w żadnym miesiącu danego roku. Wobec tego przepisy te nie

mogą mieć zastosowania w jego przypadku.

Zasady przyznawania i wypłaty nagrody rocznej tzw. 14 pensji reguluje

załącznik nr 10 Zakładowego Systemu Wynagradzania z dnia 18 maja 1992 r.

Stanowi on w § 2 ust. 1, że nagrodę roczną w pełnej wysokości przyznaje się za

rzetelne wykonywanie obowiązków pracowniczych w okresie całego roku, za który

jest przyznawana nagroda, a przez okres całego roku rozumie się czas od 15

stycznia do 31 grudnia danego roku, o czym stanowi ust. 5 § 2. Z § 4 tego

załącznika wynika, że podstawę wymiaru dodatkowej nagrody rocznej stanowi

średniomiesięczne wynagrodzenie pracownika z ostatnich 3 miesięcy danego roku.

Z kolei „Zasady przyznawania i wypłaty dodatkowej nagrody rocznej tzw. 14 pensji

ustalone na naradach płacowych uściślają poprzedni zapis podając, że podstawą

wymiaru 14 pensji jest wynagrodzenie z października danego roku. Zasady te

podają ponadto, że w razie braku wynagrodzenia za październik lub

przepracowaniu mniej niż 3 dniówki robocze, do wyliczenia 14 pensji przyjmuje się

wynagrodzenie z miesiąca wcześniejszego. Dodatkowo zapisy załącznika nr 10

4

przewidują, że dodatkowa nagroda roczna przysługuje proporcjonalnie do okresu

przepracowanego między innymi pracownikom, posiadającym nieobecność

usprawiedliwioną przekraczająca 10 dni roboczych. Po analizie powołanych wyżej

zapisów Sąd przyjął, że pozytywną przesłanką uzyskania prawa do 14 pensji jest

rzetelne wykonywanie obowiązków pracowniczych, co wiąże się z efektywnym

świadczeniem pracy w okresie, za który jest przyznawana nagroda. W latach

objętych żądaniem pozwu powód był zwolniony z obowiązku świadczenia pracy i

nie uzyskiwał prawa do wynagrodzenia, które mogłoby stanowić podstawę wymiaru

14 pensji. Ponadto, uznając zwolnienie powoda od świadczenia pracy w okresie

urlopu górniczego za nieobecność usprawiedliwioną, należałoby przyjąć, że

powodowi nie przysługuje 14 pensja na podstawie przepisów ZUZP KWP „P.", w

sytuacji, gdy w tym czasie pracy nie świadczył.

Przed wejściem w życie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu

górnictwa ... warunki nabycia uprawnień do urlopu górniczego oraz uprawnienia

socjalne pracowników przebywających na urlopach górniczych regulował wyłącznie

protokół dodatkowy nr 5 z dnia 6 października 1993 r., a następnie protokół

dodatkowy nr 6 z dnia 1 marca 1994 r. do Układu Zbiorowego Pacy dla

Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. oraz załączniki do

tych protokołów. Z protokołów tych wynikało, że pracownikowi przebywającemu na

urlopie górniczym oprócz świadczenia socjalnego przysługuje deputat węglowy

według dotychczasowych zasad i wysokości oraz nagrody z okazji Dnia Górnika, 14

pensja w wysokości świadczenia socjalnego miesięcznego. Protokoły te zostały

wpisane do rejestru Ponadzakładowych Układów Zbiorowych Pracy i dotychczas

nie zostały z nich wykreślone, ani zmienione. Według zapisu punktu 7 załącznika nr

6, pracownik przebywający na urlopie górniczym nie ma prawa do korzystania z

pozostałych świadczeń i przywilejów górniczych wynikających z UZP dla PZG z

dnia 21 grudnia 1991 r. W oparciu o powyższe powodowi i innym pracownikom

przebywającym na urlopach górniczych nie przysługiwały wyższe nagrody

Barbórkowe i roczna 14 pensja niż jednomiesięczne świadczenie socjalne. Do

Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla KWK „P." nie wprowadzono

uregulowań w przedmiocie uprawnień pracowników do urlopu górniczego i

świadczeń na urlopie górniczym. Wprowadzono natomiast w § 16 ZUZP zapis o

5

treści, że w zakresie nieuregulowanym w umowie stosuje się przepisy „układu"

(przez co rozumieć należy Układ Zbiorowy Pracy dla Pracowników Zakładów

Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.), oraz zasady określone w odrębnych

przepisach. Wobec tego na podstawie § 16 ZUZP w pozwanej Kopalni stosowano

w tym zakresie postanowienia Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Zakładów Górniczych z 21 grudnia 1991 r. – wskazane wyżej protokoły nr 5 oraz nr

6. Do podobnych wniosków – według Sądu – prowadzi także analiza przepisów

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w

sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i

wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop

(Dz. U. Nr 2, poz. 14 ze zm.), z którego (§ 11 oraz § 14, § 15 i § 16) wynika, że

jeżeli w okresie przyjętym do ustalenia podstawy wymiaru wynagrodzenia

urlopowego, za poprzedzający miesiąc wykorzystania urlopu, nie przysługiwało

odpowiednie wynagrodzenie (§ 8), to przy ustalaniu podstawy wymiaru uwzględnia

się najbliższe miesiące za które przysługiwało takie wynagrodzenie. Z powyższego

przepisu wynika zasada ustalania wysokości nagrody z okazji „Dnia Górnika"- tak

jak wynagrodzenia urlopowego - na podstawie miesięcy poprzedzających

rozpoczęcie urlopu górniczego. Prowadziłoby to jednak w konsekwencji do

sprzeczności z podstawową zasadą nabycia uprawnień do nagrody po upływie

wymaganego okresu zatrudnienia.. Przepisu tego nie można także rozpatrywać bez

uwzględnienia § 6 rozporządzenia określającego, że wynagrodzenie za czas urlopu

wypoczynkowego ustala się z uwzględnieniem wynagrodzenia i innych świadczeń

ze stosunku pracy (z wyłączeniem niektórych składników wśród których nie

wymieniono świadczenia socjalnego). Powód otrzymywał w dacie nabycia prawa do

nagrody z okazji „Dnia Górnika" świadczenie socjalne i to świadczenie powinno być

zatem uwzględnione w podstawie do wymiaru wynagrodzenia urlopowego zgodnie

z § 6, 7 i 8 rozporządzenia. Wobec tego skoro w rozpatrywanym okresie powód nie

był osobą pozbawioną wynagrodzenia określonego w § 8 rozporządzenia to

nagroda z okazji „Dnia Górnika" za lata 2000-2004 winna być ustalona z

uwzględnieniem wysokości świadczenia socjalnego, a nie wynagrodzenia za pracę

poprzedzającego rozpoczęcie urlopu górniczego, czy też wynagrodzenia, jakie

hipotetycznie powód otrzymywałby gdyby faktycznie świadczył pracę w kopalni.

6

Brak jest podstaw prawnych do przeliczania wskazanych wyżej świadczeń

według zasad wynikających z ZUZP dla KWK „P.”, tj. z załączników nr 9 i nr 10 do

Zakładowego Systemu Wynagradzania z dnia 18 maja 1992 r. ustalonych dla

pracowników faktycznie wykonujących pracę.

Za bezzasadne Sąd uznał także żądanie dopłaty do jednorazowej odprawy w

związku z przejściem na emeryturę górniczą. Wbrew twierdzeniu powoda wysokość

odprawy wynosi nie 300% ale 250% podstawy wymiaru po 30 latach pracy. Wynika

to z załącznika nr 12 do Zakładowego Systemu Wynagradzania z dnia 18 maja

1992 r. Zgodnie z pkt 5 tego załącznika, podstawę wymiaru stanowi miesięczne

wynagrodzenie obliczone według zasad obowiązujących przy ustalaniu

ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w dniu nabycia uprawnień, skorygowane

wskaźnikiem 0,8129. Powód otrzymywał świadczenie socjalne ze stosunku pracy,

które powinno być uwzględnione w podstawie wymiaru wynagrodzenia urlopowego

zgodnie z § 6, 7 i 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8

stycznia 1997 r., które określa zasady udzielania urlopu wypoczynkowego,

ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego

za urlop. W konsekwencji przyjąć należy, że w okresie przyjętym do podstawy

wymiaru powód nie był pozbawiony wynagrodzenia określonego w § 8

rozporządzenia i odprawa emerytalna winna być ustalona z uwzględnieniem

wysokości świadczenia socjalnego, a nie wynagrodzenia za pracę z okresu

poprzedzającego rozpoczęcie urlopu górniczego, czy też wynagrodzenia jakie

hipotetycznie powód otrzymywałby, gdyby w rzeczywistości pracował w pozwanej

kopalni. Powód otrzymał odprawę emerytalną wyliczoną na podstawie

wynagrodzenia z 3 ostatnich miesięcy przed rozpoczęciem urlopu górniczego w

wysokości brutto 7.822,18 zł. Przewyższa ona odprawę wyliczoną w oparciu o

świadczenie socjalne i w związku z tym roszczenie powoda w tym zakresie nie

zasługiwało na uwzględnienie.

Żądanie powoda zasądzenia różnicy pomiędzy wartością nagrody

jubileuszowej za 30 lat pracy wyliczonej w sposób przewidziany dla pracowników

pozwanej, a nagrody faktycznie wypłaconej powodowi, Sąd pierwszej instancji

oddalił po ustaleniu, że pozwana prawidłowo przyjęła - na podstawie załącznika nr

11 Zakładowego Systemu Wynagradzania z dnia 18 maja 1992 r. - że nagroda

7

jubileuszowa dla powoda za 30 lat pracy winna wynosić 200% podstawy wymiaru, a

powód otrzymał 200% świadczenia socjalnego (5.103, 02 zł). Podstawę wymiaru

nagrody jubileuszowej za okresy pracy w górnictwie oraz nauki w szkołach

górniczych stanowi wynagrodzenie obliczone według zasad obowiązujących przy

ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, skorygowane wskaźnikiem 0.8129.

Pozwana kopalnia właściwie przyjęła świadczenia socjalne otrzymywane przez

powoda jako podstawę obliczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, a tym

samym podstawę obliczenia nagrody jubileuszowej. Świadczenie socjalne stanowi

bowiem swoiste wynagrodzenie przysługujące górnikowi za czas urlopu

górniczego. Uzasadnienie przyjęcia świadczenia socjalnego jako podstawy

wymiaru odprawy emerytalnej znajduje również zastosowanie do nagrody

jubileuszowej i wobec tego Sąd I instancji przyjął, że powód otrzymał nagrodę

jubileuszową za 30 lat pracy w należnej wysokości.

Jeżeli chodzi o roszczenie dotyczące ekwiwalentu z tytułu przejazdu

urlopowego, tzw. biletu z Karty Górnika, to Sąd uznał, że nie ma ono podstawy

prawnej. Stosownie do § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981

r. w sprawie szczegółowych przywilejów dla pracowników górnictwa – Karta

Górnika - Dz. U z 1982 Nr 2, poz. 13 ze zm. pracownikom zatrudnionym pod

ziemią, po nienagannym przepracowaniu 3 lat, przysługuje ekwiwalent pieniężny z

tytułu zwrotu kosztów przejazdu urlopowego dla pracownika oraz członków rodziny

pozostających na jego utrzymaniu. Rozporządzenie to zostało wydane na

podstawie art. 79 k. p., który następnie został skreślony przez art. 1 pkt 73 ustawy z

dnia 20 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks Pracy oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 24 poz. 110). Cytowana ustawa w art. 11 ust. 1 stanowi, że

obowiązujące do dnia jej wejścia w życie przepisy, wydane na podstawie art. 79 k.

p. zachowują moc do czasu objęcia pracowników, których przepisy dotyczą i w

zakresie przedmiotu w nich unormowanego – postanowieniami układu zbiorowego

pracy lub innymi przepisami prawa pracy. Strony Układu Zbiorowego Pracy dla

KWK „P." nie wprowadziły do tego układu zapisu dotyczącego ekwiwalentu za

przejazd urlopowy ale ekwiwalent nadal jest wypłacany pracownikom, a jego

wysokość jest co roku aktualizowana i określana na naradach płacowych. Według

Sądu bez względu na powyższe uregulowania prawne, powód nie jest uprawniony

8

do ekwiwalentu za przejazd urlopowy bowiem jest to świadczenie związane z

urlopem wypoczynkowym. Powód korzysta z urlopu górniczego i nie ma uprawnień

do urlopu wypoczynkowego. Również członkowie rodziny powoda nie są

uprawnieni do tego ekwiwalentu bowiem ich uprawnienia są pochodnymi uprawnień

samego pracownika.

Sąd drugiej instancji podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji

podkreślił, że protokół dodatkowy nr 5 z dnia 6 października 1993 r., oraz protokół

dodatkowy nr 6 z dnia 1 marca 1994 r. do Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. jako nadal

obowiązujące powinny być podstawą ustalania dodatkowej nagrody rocznej i

nagrody z okazji Dnia Górnika dla pracowników przebywających na urlopach

górniczych. Co prawda osoba przebywająca na urlopie górniczym jest nadal

pracownikiem, bo nie został rozwiązany stosunek pracy, ale nastąpiła daleko idąca

modyfikacja tego stosunku pracy w sposób określony ustawą z dnia 26 listopada

1998 r. o dostosowaniu górnictwa, który został zaakceptowany przez pracownika i

pracodawcę. Dlatego też nie podlegają zastosowaniu do powoda zasady

nabywania nagrody z okazji Dnia Górnika, dodatkowej nagrody rocznej – 14 pensji,

nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej ustalone dla pracowników w ZUZP i

jego załącznikach nr 9, 10, 11, 12. Sąd Okręgowy wskazał na zasadę z art. 80 k. p.,

stanowiącego, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas

niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko

wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Ani przepisy prawa pracy, ani też

żadne inne przepisy nie gwarantują powodowi wynagrodzenia za pracę za czas

urlopu górniczego. Powód składając wniosek o urlop górniczy był świadomy zmiany

treści stosunku pracy z pozwaną i akceptował tą zmianę. Zmiana ta polegała

przede wszystkim na tym, że pracownik na urlopie górniczym nie otrzymuje

wynagrodzenia za pracę, lecz świadczenie socjalne w wysokości określonej w

ustawie o dostosowaniu górnictwa. W ramach tej modyfikacji stosunku pracy powód

miał zagwarantowane świadczenia (nagrodę z okazji Dnia Górnika, 14 - tą pensję,

według obowiązujących od 1993 r. i 1994 r. protokołów dodatkowych nr 5 i nr 6

UZP dla PZG z dnia 21 grudnia 1991 r. (§ 16 ZUZP dla KWK „P.”). Przyznanie tych

świadczeń powodowi z uwzględnieniem świadczenia socjalnego jak i zresztą

9

przyznanie samego świadczenia socjalnego nie wymagało dokonania

wypowiedzenia zmieniającego warunków umowy o pracę. Ustawa z dnia 26

listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa nie daje bowiem żadnych gwarancji na

uzyskanie od pracodawcy świadczeń w niej wymienionych według kryteriów i w

wysokości wskazanej w umowie o pracę sprzed przejścia na urlop górniczy.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego

skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o uchylenie wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o

zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej

wykładni:

a) art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa przez

przyjęcie, że w stosunku do pracowników przebywających na urlopach górniczych

na podstawie ustawy nie stosuje się Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy w

zakresie, w jakim odnosi się on do pracowników czynnych zawodowo:

b) art. 22 ust. 3 pkt 1 – 3 ustawy o dostosowaniu górnictwa, z którego to przepisu,

według skarżącego, niezbicie wynika, że wysokość „nagrody barbórkowej” i

dodatkowej nagrody rocznej wyliczana jest na podstawie zasad określonych w

rozporządzeniu - Karta Górnika;

c) art. 42 k. p. przez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy

pracodawca nie miał obowiązku wypowiedzenia warunków pracy i płacy w

przypadku wyliczenia skarżącemu wysokości dochodzonych nagród, przyjmując za

podstawę świadczenie socjalne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o jej oddalenie wraz z

kosztami postępowania w sprawie.

Po rozpoznaniu sprawy w jej zakresie wynikającym z zawartych w skardze

kasacyjnej zarzutów Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrując poszczególne elementy z przedstawionej wyżej oceny prawnej

zaskarżonego wyroku należało uznać, że skarga kasacyjna zasadnie zarzuciła

naruszenie prawa w odniesieniu do dwóch, będących przedmiotem sporu w

sprawie, świadczeń – nagrody z okazji „Dnia Górnika” i nagrody jubileuszowej.

10

Przedstawione w tym przedmiocie stanowiska i argumenty za każdym z nich

– takim jak w zaskarżonym wyroku i takim jak w skardze kasacyjnej – były już

rozważane w innych sprawach przez Sąd Najwyższy. Skład Sądu Najwyższego w

sprawie niniejszej podziela wyniki analizy prawnej, która została wyczerpująco

przedstawiona w opublikowanych orzeczeniach – w odniesieniu do nagrody z okazji

„Dnia Górnika” w wyroku z dnia 22 czerwca 2005 r., I PK 292/04 (OSNP 2006 r. nr

5-6, poz. 75), a w odniesieniu do nagrody jubileuszowej w uchwale składu siedmiu

sędziów z dnia 24 kwietnia 2002 r., III ZP 33/01 (OSNP 2002 r. nr 17, poz. 403).

W sprawie I PK 292/04 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: korzystający – podobnie

jak to zachodzi w sprawie niniejszej – z urlopu górniczego, o którym mowa w art. 21

w związku z art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu

górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej

oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych, otrzymuje nagrodę

z okazji „Dnia Górnika” w wysokości miesięcznego wynagrodzenia, obliczonego jak

za urlop wypoczynkowy (§ 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30

grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa –

Karta Górnika), czego na niekorzyść pracownika nie mogą zmienić postanowienia

układów zbiorowych pracy i regulaminów wynagradzania (art. 9 § 2 k.p.) oraz

postanowienia umów o pracę (art. 18 § 2 k.p.).

Wobec wyjaśnienia tego zagadnienia w powyższym wyroku Sądu

Najwyższego wystarczy obecnie wskazać na kwestie podstawowe, które zostały

błędnie zinterpretowane w zaskarżonym wyroku Sądu Okręgowego. Przede

wszystkim trzeba podkreślić, że górnik przebywający na urlopie górniczym

pozostaje nadal w stosunku pracy, z którego wynikające prawa podlegają

stosownej modyfikacji w granicach dozwolonych w powołanej wyżej ustawie z dnia

26 listopada 1998 r. Jeżeli prawo do określonego świadczenia zostało

ukształtowane ustawowo, to jego umniejszenie mogłoby nastąpić wyłącznie w

drodze ustawowego określenia niższej jego wysokości, co ponadto uzyskiwałoby

swoistą prawomocność w akceptującym akcie zgody górnika wyrażonej w

czynnościach porozumienia urlopowego. Nie ma podstawy do „umniejszenia”

przysługujących górnikowi urlopowanemu świadczeń z tytułu nagrody z okazji „Dnia

Górnika” i z tytułu nagrody jubileuszowej. Pierwszej z tych nagród dotyczy art. 22

11

ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r., stosownie do którego korzystający z

urlopu górniczego, niezależnie od świadczenia socjalnego otrzymuje między innymi

nagrodę z okazji „Dnia Górnika” (i dodatkową nagrodę roczną), wynikającą z

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych

przywilejów dla pracowników górnictwa – Karta Górnika, które w ten sposób zostało

inkorporowane do ustawowej normy prawnej. W związku z tym o wysokości

nagrody rozstrzyga Karta Górnika, która w § 3 ust. 2 pkt 1 stanowi jednoznacznie,

że nagroda z okazji „Dnia Górnika” przysługuje w wysokości miesięcznego

wynagrodzenia obliczonego jak za urlop wypoczynkowy. Jednoznaczność tej

regulacji operującej pojęciem „wynagrodzenia” nie pozwala na „umniejszenie”

przysługującego górnikowi świadczenia w drodze budzącej wątpliwości interpretacji

(przedstawionej w zaskarżonym wyroku) przepisów określających obliczanie

wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Interpretacja ta opiera się bowiem na

nieprzekonywującym potraktowaniu świadczenia socjalnego jako substytutu

wynagrodzenia za pracę, chociaż o tym, że są to podstawy wyraźnie – w

kontekście istoty regulacji – różne, świadczy dobitnie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26

listopada 1998 r. („w okresie korzystania z urlopu górniczego, przyznanego

pracownikowi przed dniem 1 stycznia 2003 r., pracownik ten otrzymuje świadczenie

socjalne w wysokości 75% miesięcznego ekwiwalentu pieniężnego obliczanego jak

wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, z zastrzeżeniem ust. 2”).

Powyższej ustawowej (wraz z inkorporowaną do ustawy Kartą górnika)

regulacji nie mogły zmienić na niekorzyść pracownika postanowienia układów

zbiorowych pracy, czy regulaminów wynagradzania (art. 9 § 2 k.p.) oraz

postanowienia umów o pracę (art. 18 § 2 k.p.).

Co do kontrowersyjnej w sprawie kwestii podstawy obliczenia nagrody

jubileuszowej, to jej wyjaśnienie powinno uwzględniać następujące przesłanki. Po

pierwsze, że nie budzi wątpliwości samo prawo korzystającego z urlopu górniczego

do nagrody jubileuszowej. Gwarancję zachowania tego prawa zapewnia

jednoznacznie ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. w art. 22 ust. 3 pkt 3 z tym, że –

inaczej niż w odniesieniu do nagrody z okazji „Dnia Górnika” – nie określa ona

elementów kształtujących treść tego prawa. Po drugie z ustaleń stanowiących

podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że przepisami zakładowego układu

12

zbiorowego pracy nie objęto szczególnego uregulowania nagrody jubileuszowej dla

górników korzystających z urlopu górniczego. Po trzecie – co podkreśla skarżący w

uzasadnieniu podstawy skargi kasacyjnej – nie miało miejsca określenie

szczególnej podstawy nagrody jubileuszowej powoda w czynnościach prawnych

między powodem a pracodawcą. Kwestia ta nie została bowiem wprowadzona ani

w formie wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę ani nie została objęta

porozumieniem stron obejmującym warunki i prawa wynikające z urlopu

górniczego. Z powyższych przesłanek – wbrew stanowisku zaskarżonego wyroku –

wynika, że nie było podstawy do „umniejszenia” powodowi nagrody jubileuszowej

przez niekorzystną dla niego modyfikację sposobu obliczenia nagrody

jubileuszowej przewidzianego dla pracowników Kopalni. Warto przy tym zwrócić

uwagę na wyjaśnienie konstrukcji nagrody jubileuszowej górnika korzystającego z

urlopu górniczego, zawarte w powołanej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 24

kwietnia 2002 r., III ZP 33/01.

Mając na uwadze przedstawione wyżej rozważania dotyczące kwestii

związanych z podstawą prawną zaskarżonego wyroku odnoszącą się do oddalenia

apelacji powoda co do nagrody z okazji „Dnia Górnika” i nagrody jubileuszowej,

uwzględniając w tym zakresie skargę kasacyjną Sąd Najwyższy orzekł – stosownie

do art. 39815

§ 1 k.p.c. – o uchyleniu odpowiedniej części zaskarżonego wyroku (pkt

1).

Niezasadne natomiast są pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, które odnoszą

się do dodatkowej nagrody rocznej oraz do odprawy emerytalnej.

Jeżeli chodzi o dodatkową nagrodę roczną, to – o czym już wyżej

wspomniano – przysługuje ona korzystającemu z urlopu górniczego na podstawie

art. 22 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r.

Jednakże inaczej niż to nastąpiło w odniesieniu do nagrody z okazji „Dnia

Górnika”, nie ma w tym przypadku ustawowej konstrukcji dodatkowej nagrody

rocznej w zakresie normatywnego określenia jej wysokości. Zawarte w ustawie

odesłanie do Karty górnika nie trafia w tym przedmiocie na skonkretyzowanie

regulacji (por. § 3 ust. 3 i 4), co powoduje w konsekwencji pozostawienie sposobu

obliczania wysokości dodatkowej nagrody rocznej w gestii przepisów zakładowych.

Nie ma racji skarżący powołując się na to, że jakoby z art. 22 ust. 3 pkt 1-3 ustawy

13

z 26 listopada 1998 r. miałoby i to „niezbicie” wynikać prawo do wyliczania

dodatkowej nagrody rocznej na podstawie zasad określonych w Karcie górnika.

Wobec tego, że wysokość dodatkowej nagrody rocznej nie została

ukształtowana ustawowo nie budzi zastrzeżeń w tym zakresie (por. art. 9 § 2 k.p.)

rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku opierające się na niekwestionowanym w

skardze kasacyjnej ustaleniu, że miały zastosowanie – zaakceptowane przez

powoda – w ramach postępowania o przyznanie mu urlopu górniczego przepisy

protokołów dodatkowych nr 5 i 6 UZP dla PZG z dnia 21 grudnia 1991 r. w związku

z § 16 Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy.

Co do odprawy emerytalnej skarga kasacyjna nie wskazuje żadnego zarzutu

skonkretyzowanego do podstaw rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Bezzasadne

są w tym przypadku zarzuty błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa

materialnego, bo nie są one adekwatne do podstaw rozstrzygnięcia, w

szczególności ustalenia, że z tytułu odprawy emerytalnej powód otrzymał od

pracodawcy świadczenie wyliczone na podstawie wynagrodzenia z 3 ostatnich

miesięcy przed rozpoczęciem urlopu górniczego. Nie wiadomo na czym miałoby

polegać zaniżenie tego świadczenia, tym bardziej, że w uzasadnieniu skargi, nie

odnosząc się bezpośrednio do kwestii odprawy emerytalnej, skarżący stwierdził, że

wysokość świadczeń powinna być wypłacona w kwocie wynikającej z faktycznie

wypłaconego wynagrodzenia pracownikowi przed przejściem na urlop górniczy, a

nie według wysokości świadczenia socjalnego. Taki postulat został, w odniesieniu

do odprawy emerytalnej przez pracodawcę zrealizowany, którego to ustalenia

skarżący nie kwestionuje.

Wobec bezzasadności skargi kasacyjnej co do dodatkowej nagrody rocznej

oraz odprawy emerytalnej Sąd Najwyższy w tej części skargę oddalił na podstawie

art. 39814

k.p.c. (pkt 2 wyroku).