II CSK 534/06

Sygn. akt II CSK 534/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 marca 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w Ł., Aresztowi

Śledczemu w Ł., Zakładowi Karnemu w Ł. oraz Prokuraturze Okręgowej

w Ł.

o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 marca 2007 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 czerwca 2006 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa -

Sądu Okręgowego w Ł. kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta) tytułem

kosztów postępowania kasacyjnego;

przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Ł. na rzecz adw. A. B.

kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset) powiększoną o stawkę podatku od

towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z

urzędu.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 czerwca 2006 r. oddalił apelację powoda

J. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Ł., którym ten Sąd oddalił żądanie powoda

zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa bliżej określonych kwot z tytułu

odszkodowania, zadośćuczynienia i renty w związku z jego „przetrzymywaniem” w

areszcie w okresie od 1 lutego 1994 r. do 22 października 1996 r. U podłoża tego

rozstrzygnięcia legł pogląd, że zakres odpowiedzialności odszkodowawczej

pozwanego jest ograniczony jedynie do szkód niemajątkowych doznanych przez

powoda na skutek stosowania wobec niego tymczasowego aresztowania bez

jednoczesnego określenia czasu jego trwania. Wychodząc z tego założenia Sąd

Apelacyjny uznał, że przyznana powodowi wyrokiem ETPC kwota 30000 zł stanowi

odpowiednie zadośćuczynienia pieniężne za doznaną przez niego z tego tytułu

krzywdę.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 417, 445 k.c., art. 365, 366,

328 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba zauważyć, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku

z dnia 28 marca 2000 r. w sprawie skarżącego przeciwko Polsce (skarga nr 28358/95)

stwierdził, że polskie ustawodawstwo karnoprocesowe w czasie objętym zarzutami skargi

nie odpowiadało wymogowi „przewidywalności prawa” w rozumieniu art. 5 ust. 1

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

(„Konwencja”) z powodu braku jakichkolwiek przepisów przesądzających, czy i pod jakimi

warunkami tymczasowe aresztowanie, zastosowane na czas określony w postępowaniu

przygotowawczym, może być w odpowiedni sposób przedłużone w postępowaniu

sądowym. Praktyka wytworzona z powodu tej luki prawnej stała również, ze swej natury,

w sprzeczności z zasadą pewności prawa, która to zasada wynika z Konwencji i stanowi

jeden z podstawowych elementów rządów prawa. Wychodząc z tych założeń Trybunał

uznał, że tymczasowe aresztowanie skarżącego pomiędzy datą upływu terminu trwania

tymczasowego aresztowania, wyznaczonego postanowieniem z dnia 30 grudnia 1993 r. –

mianowicie 31 stycznia 1994 r. – a datą wydania postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Ł.

3

z dnia 24 maja 1994 r. w kwestii pozbawienia wolności skarżącego nie było „zgodne z

prawem w rozumieniu art. 5 ust. 1 Konwencji”. Ponadto Trybunał uznał, że miało miejsce

naruszenie art. 5 ust. 4 Konwencji z powodu długości trwania postępowania dotyczącego

kontroli legalności tymczasowego aresztowania skarżącego.

Trybunał jednocześnie przyjął, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy

stwierdzonym naruszeniem art. 5 ust. 1 i 4 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności („Konwencja”) a domniemaną szkodą majątkową

skarżącego; w związku z tym Trybunał nie znalazł podstaw do zasądzenia skarżącemu

jakiejkolwiek kwoty z tego tytułu (pkt 81). Z drugiej jednak strony, Trybunał przyjął,

że skarżący doznał pewnej krzywdy, która nie może być wystarczająco zrekompensowana

przez stwierdzenie naruszenia Konwencji; dokonując oceny w oparciu o zasady słuszności

przyznał skarżącemu zadośćuczynienie w wysokości 30.000 zł (pkt 82).

Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej trzeba stwierdzić, że Sąd Apelacyjny,

zgodnie z wykładnią prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada

2003 r. (sygn. akt II CK 290/02), przyjął, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, że

w okolicznościach sprawy art. 417 § 1 k.c. stanowi podstawę prawną odpowiedzialności

Państwa za bezprawne zachowania władzy publicznej. Uznał przy tym, zgodnie

z orzeczeniem Trybunału, że owo bezprawne zachowanie polegało na zaniechaniu

wydania postanowienia określającego czas trwania tymczasowego aresztowania

skarżącego po dacie wyznaczonej postanowieniem z dnia 30 grudnia 1993 r., a datą

wydania postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 24 maja 1994 r. w kwestii

pozbawienia wolności skarżącego. Ponadto, na długotrwałym postępowaniu dotyczącym

kontroli legalności tymczasowego aresztowania skarżącego. Trafnie jednakże podkreślił,

że nie oznacza to, iż między wskazanym bezprawnym zachowaniem władzy publicznej

a twierdzoną przez skarżącego szkodą istnieje adekwatny związek przyczynowy.

Artykuł 361 § 1 k.c. stanowiąc, że zobowiązany do odszkodowania ponosi

odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego

szkoda wynikła, określa związek przyczynowy jako przesłankę odpowiedzialności cywilnej

za szkodę. Przesłanka ta wywiera istotny wpływ na zakres obowiązku naprawienia szkody,

ogranicza odpowiedzialność tylko do niektórych - spośród wszelkich możliwych - skutków

zdarzenia. Ciężar dowodu istnienia związku przyczynowego między szkodą a zdarzeniem,

na które powołuje się poszkodowany, spoczywa - zgodnie z ogólną zasadą (art. 6 k.c.)

na poszkodowanym.

4

Przy badaniu związku przyczynowego należy zbadać dwa elementy: po pierwsze

czy badany fakt jest conditio sine qua non powstałej szkody, a następnie czy spełnione jest

kryterium adekwatności. Na gruncie ustalonego stanu faktycznego łatwo dostrzec,

że między ustalonym bezprawnym zdarzeniem („zaniechaniem wydania postanowienia

określającego czas trwania tymczasowego ...” oraz „długotrwałym postępowaniem

dotyczącym kontroli legalności tymczasowego aresztowania”), a twierdzoną szkodą nie

występuje relacja conditio sine qua non, a tym samym, że nie zachodzi między nimi

adekwatny związek przyczynowy. Skarżący kwestionując to stanowisko Sądu

Apelacyjnego pomija, że bezprawne zachowanie władzy publicznej nie polegało na tym,

że przebywał on w tymczasowym areszcie począwszy od dnia 31 stycznia 1994 r., lecz

jedynie na zaniechaniu wydania postanowienia określającego czas trwania tymczasowego

aresztowania po tej dacie oraz na długotrwałym postępowaniu dotyczącym kontroli

legalności zastosowania wobec niego tego środka zapobiegawczego.

Sąd Najwyższy podziela też stanowisko Sądu Apelacyjnego, że kwota 30000 zł

przyznana skarżącemu wyrokiem ETPC stanowi odpowiednie zadośćuczynienia pieniężne

za doznaną przez niego krzywdę z tytułu opisanego powyżej bezprawnego zachowania

władzy publicznej.

Powyższe przesądza o braku usprawiedliwionej - w rozumieniu art. 39814

k.p.c. -

podstawy kasacji i powoduje jej oddalenie z zasądzeniem kosztów postępowania za

instancję kasacyjną.

jz