II PK 252/06

Sygn. akt II PK 252/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. P.

przeciwko Uniwersytetowi (...) C.M. o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 kwietnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w B.

z dnia 30 marca 2006 r., sygn. akt (...),

1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w B. z dnia 17 listopada

2005r., (...)

2. nie obciąża powódki kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

W niniejszym stanie faktycznym powódka była zatrudniona na stanowisku

kierownika działu […] na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. W dniu

13 maja 2005 r. pozwany zakład pracy rozwiązał z powódką umowę o pracę bez

wypowiedzenia w trybie art. 53 § 1 pkt b k.p. Oświadczenie w imieniu pracodawcy

o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone przez zastępcę dyrektora

administracyjnego Uniwersytetu (...) na podstawie pełnomocnictwa udzielonego tej

osobie przez dyrektora administracyjnego w dniu 15 grudnia 2004 r. Przed

rozwiązaniem umowy o pracę z powódką zastępca dyrektora administracyjnego

przeprowadził stosowne konsultacje z prorektorem U.

Na podstawie wyżej przedstawionego stanu faktycznego Sąd Rejonowy -

Sąd Pracy w B. wyrokiem z dnia 17 listopada 2005 r. oddalił powództwo T. P., w

którym domagała się ona zasądzenia odszkodowania w kwocie 13.770 zł.

Roszczenie o odszkodowanie wywodziła z faktu, że oświadczenie woli pracodawcy

o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone przez osobę nie posiadającą

kompetencji do rozwiązania umów o pracę z kierownikami komórek

administracyjnych w obrębie C.M. Do powódki, jako pracownika zatrudnionego na

stanowisku kierownika działu kadr i płac, miał zastosowanie § 108 ust. 3 Statutu

Uniwersytetu (...)z dnia 14 grudnia 2004 r. zgodnie z którym „kierowników komórek

administracyjnych w obrębie C. M. zatrudnia i zwalnia dyrektor administracyjny po

zasięgnięciu opinii prorektora ds. C. M”. Mając powyższe na względzie Sąd

Rejonowy uznał, że dyrektor administracyjny na podstawie art.31

k.p. miał

możliwość wyznaczenia innej osoby, poprzez udzielenie jej pełnomocnictwa, do

wykonywania uprawnień z zakresu prawa pracy. W przedmiotowej sprawie

rozwiązania umowy dokonała uprawniona na podstawie pełnomocnictwa osoba i

tym samym czynność ta była prawidłowa i skuteczna.

Na powyższe rozstrzygnięcie powódka wniosła apelację.

Wyrokiem z dnia 30 marca 2006r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B. zmienił zaskarżony wyrok w całości zasadzając od pozwanego

13.770 zł tytułem odszkodowania. W jego ocenie Sąd pierwszej instancji dokonał

wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie prawa

materialnego, dochodząc do wniosku, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę

nie naruszało przepisów prawa. W ocenie Sądu Okręgowego bezspornym w

3

sprawie było to, iż „inną wyznaczoną do tego osobą" w rozumieniu art. 31

§ 1 k.p.

na podstawie § 108 ust. 3 Statutu Uniwersytetu (...)był właśnie dyrektor

administracyjny. Ponadto statut ten nie pozostawiał wątpliwości co do tego, że

uprawnienie do podejmowania czynności z zakresu prawa pracy przekazano

wyłącznie dyrektorowi administracyjnemu jednostki, nie przewidując wykonywania

powyższych czynności przez inne osoby. W przedmiotowej sprawie wskazanie

„innej osoby" na podstawie wart. 31

§ 1 k.p. nastąpiło poprzez stosowny zapis w

Statucie U(..). Zdaniem Sądu Okręgowego, dyrektor administracyjny nie mógł

samodzielnie wyznaczyć do wykonywania tych czynności innej osoby, gdyż nie był

pracodawcą w rozumieniu art. 2 k.p. W konsekwencji powyższych rozważań Sąd

Okręgowy stwierdził, że zastępca dyrektora administracyjnego U(...), który złożył

oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę z powódką nie był osobą

właściwie umocowaną do podejmowania tego typu czynności. Tym samym umowa

o pracę łącząca strony została rozwiązana z naruszeniem przepisów o

rozwiązywaniu umów o pracę, a powódce na podstawie art. 56 k.p. przysługiwało

wobec tego roszczenie o odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres

wypowiedzenia.

Na powyższe rozstrzygnięcie pozwany wniósł skargę kasacyjną powołując

się na naruszenie prawa materialnego: - art. 31

§ 1 kodeksu pracy przez dokonanie

błędnej jego wykładni, tj. na przyjęciu przez Sąd Okręgowy w B., iż rozwiązanie

umowy o pracę z powódką mógł dokonać rektor uczelni lub dyrektor

administracyjny jako osoba przez niego wyznaczona. Mając powyższe na uwadze

domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty

sprawy na podstawie art. 39816

k.p.c. poprzez oddalenie powództwa w całości i

zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania

ewentualnie. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu lub innemu równorzędnemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl art. 3 k.p. pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie

posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one

pracowników, zaś zgodnie z art. 31

§ 1 k.p. za pracodawcę będącego jednostką

organizacyjną, czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub

4

organ zarządzający tą jednostką, albo wyznaczona do tego osoba. Podmiot

(organ) uprawniony do reprezentowania pracodawcy określają ustawy i przepisy

wewnętrzne regulujące ustrój pracodawcy. W niniejszej sprawie tymi przepisami

była ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz.

385 ze zm.) oraz statut uczelni (Uchwała Nr 68 Senatu Uniwersytetu (...) dnia 14

grudnia 2004r.). Zgodnie z art. 49 powołanej ustawy rektor zarządza działalnością

uczelni i reprezentuje ją na zewnątrz. Ponadto jest przełożonym pracowników oraz

studentów uczelni. Podejmuje on decyzje dotyczące funkcjonowania uczelni, nie

zastrzeżone dla innych organów uczelni lub dyrektora administracyjnego, a w

szczególności: - podejmuje decyzje dotyczące mienia i gospodarki uczelni,

przekraczające zakres zwykłego zarządu uczelnią, - sprawuje nadzór nad

administracją i gospodarką uczelni w zakresie zwykłego zarządu, - wydaje, na

wniosek dyrektora administracyjnego, regulamin organizacyjny uczelni, - dba o

przestrzeganie prawa oraz bezpieczeństwo i porządek na terenie uczelni. Z kolei w

statucie uczelni w § 32 ust 2 rektor został uprawniony do podejmowania czynności

prawnych w imieniu Uniwersytetu i składania oświadczeń woli w jego imieniu. Z

powyższego wynika, że czynności w sprawach z zakresu prawa pracy należały do

rektora jako organu zarządzającego w rozumieniu art. 31

k.p. Niemniej jednak w

świetle postanowień statutu w sprawach pracowniczych możliwe było także

dokonywanie tych czynności przez inne wyznaczone do tego osoby - zgodnie z §

108 ust 2 dyrektor administracyjny za zgodą rektora mógł zatrudniać i zwalniać

kierowników podległych mu komórek oraz zastępców kwestora, ponadto w myśl

ust. 3 miał prawo zatrudniać i zwalniać po zasięgnięciu opinii prorektora ds. C. M.

kierowników administracyjnych w obrębie C. M. W tym zakresie Sąd Najwyższy

podziela stanowisko zajęte przez Sąd drugiej instancji, że zgodnie z art. 31

k.p.

organem zarządzającym był rektor, a inną wyznaczoną do tego osobą (miedzy

innymi) dyrektor administracyjny. Jednakowoż Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,

że w niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć także kwestię, czy organ

zarządzający lub osoba wyznaczona w rozumieniu art. 31

k.p. mogły dokonywać

czynności z zakresu prawa pracy poprzez pełnomocnika. Innymi słowy, czy

przepisy kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (art. 98 k.c. i następne) naruszają

normę prawa pracy wyrażoną w art. 31

k.p., a jeśli nie naruszają, czy mają

5

odpowiednie zastosowanie zgodnie z art. 300 k.p. w sprawach ze stosunku pracy.

Istotą problemu w niniejszej sprawie jest to, czy dyrektor administracyjny mógł

udzielić dalszego pełnomocnictwa do dokonywania czynności z zakresu prawa

pracy (art. 106 k.c.) swojemu zastępcy. Przechodząc do rozważań nad tym

problemem, wymaga podkreślenia to, że w przypadku wątpliwości dotyczących

kwestii dokonywania czynności za pracodawcę w rozumieniu art. 3 k.p.,

orzecznictwo Sądu Najwyższego jest raczej liberalne. Zmierza ono do zachowania

stanu faktycznego i prawnego ukształtowanego przez tę czynność. Tytułem

przykładu można posłużyć się wyrokiem z dnia 22 lipca 1998 r., I PKN 223/98

(OSNAPiUS 1999, z. 16, poz. 509), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że „jeżeli

wynagrodzenie pracownika ustalił nieuprawniony do tego organ, ważność tej

czynności zależy od potwierdzenia przez osobę, w której imieniu została dokonana

(art. 103 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Przyjęcie domniemania, że rzekomy

pełnomocnik działał zgodnie z wolą osoby uprawnionej, jest dopuszczalne wtedy,

gdy taki wniosek da się wyprowadzić z innych ustalonych przez sąd faktów (art.

231 k.p.c.). Ponadto w wyroku z dnia 11 maja 1999 r., I PKN 662/98 (OSNAPiUS

2000, z. 14, poz. 539) Sąd Najwyższy przyjął, że „nie jest nieważne (nieistniejące)

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez podmiot, który po dokonaniu

czynności prawnej rozwiązującej stosunek pracy, utracił ze skutkiem wstecznym

umocowanie do działania w imieniu pracodawcy, jeżeli w postępowaniu sądowym

potwierdził on skuteczność rozwiązania umowy o pracę”. Z kolei w wyroku z dnia

16 czerwca 1999 r., I PKN 117/99 (OSNAPiUS 2000, z. 17, poz. 646) uznano, że

„wypowiedzenie umowy o pracę powoduje jej rozwiązanie także wtedy, gdy

oświadczenie to złożył niewłaściwy organ osoby prawnej, zwłaszcza jeżeli

pracodawca podejmuje później czynności potwierdzające ustanie stosunku pracy."

Możliwość zastosowania w niniejszej sprawie przepisów kodeksu cywilnego

należy rozpatrywać pod względem ewentualnej sprzeczności przepisu Kodeksu

cywilnego z zasadami prawa pracy. Przez zasady prawa pracy należy rozumieć nie

tylko zasady o charakterze podstawowym (art. 10-183

), ale także reguły stanowiące

uogólnione wnioski ze szczegółowych unormowań prawa pracy. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego jest dużo przykładów stosowania kodeksu cywilnego do

stosunków pracy. Wskazać tu należy na art. 481 k.c. przyznający wierzycielowi

6

prawo do odsetek w razie opóźnienia dłużnika w spełnieniu świadczenia

pieniężnego (np. opóźniona zapłata wynagrodzenia przez pracodawcę), czy art.

3581

§ 3 k.c., według którego w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po

powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z

zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia

świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie.

Pamiętać należy jednak, że odpowiednie stosowanie przepisu kodeksu cywilnego

polega z reguły na jego częściowej modyfikacji, uwzględniającej charakter stosunku

pracy oraz regulacje prawa pracy. W niniejszej sprawie dyrektor administracyjny na

mocy § 105 statutu uczelni, z upoważnienia rektora, przejął część jego uprawnień

w zakresie kierowania administracją i gospodarką uczelni. Ponadto zgodnie z

ustępem 2 wymienionego paragrafu realizował swoje uprawnienia przy pomocy

czterech zastępców i kwestora. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że w świetle

art. 106 k.c. dyrektor administracyjny legitymował się tytułem prawnym do

udzielenia dalszego pełnomocnictwa na swoich zastępców, w celu realizacji,

scedowanych przez rektora, uprawnień ze stosunku pracy. Skoro zgodnie z

powołanym przepisem prawa cywilnego pełnomocnik może ustanowić dla

mocodawcy innych pełnomocników tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z

treści pełnomocnictwa, z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą

pełnomocnictwa, to w niniejszym stanie faktycznym dyrektor administracyjny jako

„inna osoba upoważniona (art. 31

k.p.)" był uprawniony do przekazania w drodze

pełnomocnictwa swoich uprawnień osobie zastępcy, która na mocy statutu uczelni

zobowiązana było do wykonywania poleceń dyrektora administracyjnego.

Stwierdzić należy, że zastosowanie art. 106 k.c. w związku z art. 300 k.p. było

dopuszczalne, skoro realizacja uprawnień dyrektora administracyjnego przez

zastępców była usankcjonowana w statucie uczelni. Ponadto takie działanie

dyrektora poprzez pełnomocnika nie sprzeciwiało się zasadom prawa pracy,

bowiem czynności pełnomocnika zastępcy nie wykraczały poza uprawnienia

dyrektora administracyjnego w zakresie prawa pracy i były dodatkowo opiniowane

przez prorektora ds. C. M. Pełnomocnik zastępcy dyrektora administracyjnego w

niniejszej sprawie dochował wszelkich wymogów prawnych wynikających z ustawy

- Kodeks pracy oraz przepisów wewnętrznych regulujących ustrój pracodawcy.

7

Ponadto zostały potwierdzone przez organ zarządzający w postępowaniu

sądowym. W przedmiotowym stanie faktycznym stanowisko przeciwne mogłoby

prowadzić do sytuacji, w których w razie nieobecności dyrektora administracyjnego

(np. z powodu wyjazdu zagranicznego czy choroby) w nadzorowanym przez niego

zakresie zamrożony zostałby wszelki ruch kadrowy, co nie wydaje się racjonalne

zarówno z punktu widzenia pracodawcy, jak i pracowników.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

/tp/