II PK 265/06

Sygn. akt II PK 265/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 kwietnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Jerzy Kwaśniewski

w sprawie z powództwa J. M.

przeciwko L. Oddziałowi Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 6 kwietnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Z.

z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt (...),

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 marca 2006 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Z. zasądził od L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu

Zdrowia na rzecz J. M. kwotę 16.500 złotych tytułem odszkodowania za nieuzasadnione

2

wypowiedzenie umowy o pracę oraz odprawę pieniężną w kwocie 11.000 złotych.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Powódka zatrudniona była u strony pozwanej od dnia 1 marca 2000 r. kolejno na

stanowiskach zastępcy dyrektora Departamentu […], p.o. dyrektora Departamentu […],

dyrektora tego Departamentu, naczelnika Wydziału […], a od dnia 1 stycznia 2005 r.

naczelnika Wydziału […]. W dniu 31 sierpnia 2005 r. strona pozwana wypowiedziała

powódce umowę o pracę z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako

przyczynę rozwiązania stosunku pracy w tym trybie pracodawca wskazał utratę

zaufania, będącą skutkiem zaniedbań pociągających za sobą negatywną ocenę pracy

Oddziału w Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia, w szczególności z powodu

niedopełnienia obowiązku omówienia wyników kontroli przeprowadzonych w okresie

pierwszego kwartału 2005 r., które powinny być zamieszczone w sprawozdaniu

Oddziału za ten kwartał. Z tego względu sprawozdanie to nie zostało przyjęte przez

Zastępcę Prezesa NFZ, jak również z tej przyczyny nie zostało przyjęte sprawozdanie

za drugi kwartał 2005 r. Ponadto powódka nie udzieliła odpowiedzi na pismo Centrali

NFZ odnośnie realizacji rekontroli, termin złożenia której upływał w dniu 19 sierpnia

2005 r. Niedopełnienie tych obowiązków miało miejsce w okresie przygotowań projektu

finansowego na 2006 r.

Przed wypowiedzeniem powódce umowy o pracę dyrektor strony pozwanej nie

zgłaszał żadnych zastrzeżeń do wykonywania przez nią obowiązków. Praca powódki

była bardzo wysoko oceniana przez poprzedniego dyrektor Narodowego Funduszu

Zdrowia, a Centrala tego Funduszu oraz Najwyższa Izba Kontroli nie ujawniły żadnych

nieprawidłowości w funkcjonowaniu Wydziału […] pozwanego Oddziału. W rankingu

skonsolidowanym Wydziałów […] wszystkich Oddziałów NFZ za pierwsze półrocze

2005 r. wydział kierowany przez powódkę zajął trzecie miejsce. Natomiast od sierpnia

2005 r., to jest z chwilą objęcia funkcji przez aktualnego dyrektora, strona pozwana

rozpoczęła przeprowadzanie zmian organizacyjnych polegających na zmniejszeniu

stanowisk kierowniczych oraz komórek organizacyjnych poprzez łączenie wydziałów.

Planowano również obciążanie pracowników dodatkowymi zadaniami oraz likwidację

stanowisk, które można było przenieść do innych wydziałów. Z większością osób

umowy o pracę rozwiązano z przyczyn dotyczących pracodawcy z powodu likwidacji

stanowisk pracy. W miesiącu lipcu 2005 r. r. w pozwanym Oddziale zatrudnionych było

150, w sierpniu 148, we wrześniu 141, a w październiku i listopadzie 2005 r. – 129

osób. W grupie stanowisk kierowniczych zatrudnienie zmniejszyło się z 33 osób

3

zatrudnionych w okresie od lipca do września 2005 r. do 28 osób w październiku 2005 r.

i 29 osób w listopadzie 2005 r. Po rozwiązaniu umowy o pracę z powódką na

zajmowane przez nią stanowisko naczelnika Wydziału […] został przeniesiony

kierownik funkcjonującego w jego ramach Działu […], a dotychczas zajmowane przez

niego stanowisko uległo likwidacji.

Dokonując oceny dokonanych w sprawie ustaleń w zakresie przyczyn

wypowiedzenia powódce umowy o pracę oraz przeprowadzanych przez stronę

pozwaną zmian organizacyjnych Sąd Rejonowy uznał, że wskazane przez pracodawcę

przyczyny rozwiązania stosunku pracy były pozorne. Taka wadliwość dokonanego

przez pozwany Oddział wypowiedzenia stanowi podstawę uwzględnienia roszczenia o

odszkodowanie za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę w tym trybie. Z

okoliczności faktycznych sprawy wynika natomiast, że rzeczywistą i wyłączną

przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę były zmiany organizacyjne, a więc

przyczyny leżące po stronie pracodawcy. Przyznał to również dyrektor strony pozwanej

stwierdzając, że do końca sierpnia 2005 r. – przy uwzględnieniu z jednej strony

konieczności osiągnięcia jak najlepszego wyniku finansowego, a z drugiej strony

wymogu jak najmniejszego ograniczenia zatrudnienia – musiał rozwiązać stosunki

pracy z 13 pracownikami, z których połowa zajmowała wysoko wynagradzane

stanowiska kierownicze. Skoro bez zaistnienia tej przyczyny nie zostałaby podjęta przez

pracodawcę decyzja o wypowiedzeniu powódce umowy o pracę, przeto jej roszczenie o

odprawę znajduje oparcie w art. 8 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 ze zm.). Pozwany

Oddział wyłącznie dla uniknięcia wypłaty świadczeń należnych powódce zwolnionej z

pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy wskazał pozorną, to jest nieistniejącą, a tym

samym nieuzasadnioną w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. przyczynę wypowiedzenia umowy

o pracę.

Apelację od powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo w

zakresie odprawy pieniężnej wywiódł pozwany Oddział, zarzucając naruszenie zasady

swobodnej oceny dowodów poprzez przyjęcie, że faktyczną przyczyną wypowiedzenia

powódce umowy o pracę było zmniejszenie zatrudnienia i konieczność oszczędności

środków przeznaczonych na wynagrodzenia dla kadry kierowniczej oraz że

wypowiedzenie z przyczyn wskazanych przez pracodawcę miało na celu jedynie

uniknięcie konieczności wypłaty odprawy; sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem

4

dowodowym poprzez przyjęcie, że reorganizacja kierowanego przez powódkę Wydziału

[…] i likwidacja stanowiska kierownika Działu […]spowodowała konieczność

wypowiedzenia umowy o pracę powódce, a nie osobie, której stanowisko zostało

zlikwidowane, a nadto niewyjaśnienie okoliczności, dlaczego powódka nie znalazła się

w gronie osób zwalnianych z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Wyrokiem z dnia 16 maja 2006 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację, podzielając

poczynione w sprawie ustalenia i ich ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej

instancji. W ocenie Sądu Okręgowego, skoro podane przez pozwany Oddział przyczyny

wypowiedzenia powódce umowy o pracę były pozorne i strona pozwana tego nie

kwestionuje oznacza to, że faktyczna przyczyna wypowiedzenia była inna, niż

wskazana przez pracodawcę. Niesporne jest w sprawie, że strona pozwana

przeprowadzała w tym okresie zapoczątkowane w miesiącu sierpniu 2005 r. zmiany

organizacyjne połączone z wypowiedzeniami pracownikom umów o pracę, które to

działania spowodowały zmniejszenie zatrudnienia o 19 osób. Wskazuje to, że

rzeczywistą i wyłączną przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę była ta

sama przyczyna, dla której rozwiązano umowy z pracownikami zwalnianymi w ramach

reorganizacji, a zatem przyczyna leżąca po stronie pracodawcy, a nie pracownika.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła

naruszenie art. 10 § 1 (prawidłowo ust. 1) ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90 poz. 844 ze zm.) poprzez przyjęcie, że ma

on zastosowanie w sprawie oraz naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c.

poprzez nieuzupełnienie materiału dowodowego w zakresie ustalenia, czy powódka

została zwolniona wyłącznie na podstawie art. 10 § 1 (prawidłowo ust. 1) powołanej

wyżej ustawy z dnia 13 marca 2003 r. i oparcie rozstrzygnięcia na niewystarczającym

materiale dowodowym zebranym przed Sądem pierwszej instancji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania z

obowiązkiem uzupełnienia postępowania dowodowego, względnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji przez oddalenie

powództwa o odprawę.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przeprowadzone przez Sąd

pierwszej instancji postępowanie wykazało, iż wskazana przez skarżącego przyczyna

wypowiedzenia powódce umowy o pracę faktycznie zaistniała, ale nie była na tyle

5

uzasadniona, aby mogła stanowić podstawę wypowiedzenia. Stanowiło to przesłankę

zasądzenia na rzecz powódki odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie

umowy pracę. Pomiędzy rozstrzygnięciem a jego uzasadnieniem zaistniała

sprzeczność, gdyż w tym ostatnim Sąd Rejonowy dokonał ustalenia, że przyczyna

wypowiedzenia była nie tylko nieuzasadniona, ale również pozorna, a przyczynę

rzeczywistą stanowiła konieczność zmniejszenia zatrudnienia i oszczędności

finansowe. W apelacji strona pozwana podnosiła niewykazanie przez powódkę

zasadności roszczenia o odprawę wskazując, że zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy jest niewystarczający dla ostatecznego rozstrzygnięcia. Sąd drugiej instancji

poglądu tego nie podzielił, a z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że apelacja

winna kwestionować nie tylko orzeczenie, ale także jego uzasadnienie w zakresie

nieobjętym wyrokiem oraz całe rozstrzygnięcie pomimo tego, że pomiędzy orzeczeniem

w przedmiocie odszkodowania a orzeczeniem w zakresie odprawy nie ma żadnego

związku. Tymczasem strona pozwana nie zaskarżając wyroku w części zasądzającej

odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę nie mogła zgodzić

się z rozstrzygnięciem Sądu w zakresie „żądania odszkodowania za niezgodne z

prawem wypowiedzenie umowy o pracę” z tej przyczyny, że Sąd pierwszej instancji nie

wydał takiego orzeczenia. Uznanie, że dokonane wypowiedzenie umowy o pracę jest

nieuzasadnione nie powoduje, iż podana w wypowiedzeniu przyczyna musi być w takim

wypadku pozorna i nieprawdziwa, a brak dostatecznie uzasadnionej przyczyny

wypowiedzenia nie upoważnia do poszukiwania innej przyczyny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W myśl 3981

§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od prawomocnego wyroku

wydanego przez sąd drugiej instancji. Zgodnie z art. 3983

§ 1 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej może być naruszenie prawa materialnego (pkt 1) lub przepisów

postępowania, jeżeli to ostatnie uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

(pkt 2). Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną

w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a w granicach zaskarżenia bierze z

urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Granice podstaw kasacyjnych

wyznaczone są przez sposób ujęcia przytoczonych w skardze kasacyjnej przepisów

prawa, których naruszenie zarzuca się zaskarżonemu wyrokowi oraz ich uzasadnienia

(art. 3984

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Chodzi zatem o wywiedzenie, na czym – zdaniem

skarżącego – polega obraza przez sąd drugiej instancji konkretnych przepisów

przytoczonych w podstawach kasacyjnych i wykazanie – w przypadku podstawy

6

określonej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. – że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy.

W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. skarżący

zarzucił naruszenie art. 382 k.p.c. w związku z art. 241 k.p.c., które upatruje w

nieuzupełnieniu przez Sąd drugiej instancji materiału dowodowego sprawy w zakresie

ustalenia przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę i w konsekwencji oparciu

rozstrzygnięcia na niewystarczającym materiale dowodowym. Zarzut ten nie może

odnieść zamierzonego skutku z następujących względów. W świetle art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c. samo naruszenie przepisów postępowania nie jest wystarczającą podstawą

skargi kasacyjnej, gdyż musi to być naruszenie tego rodzaju, że mogło mieć istotny

(decydujący, stanowczy) wpływ na wynik sprawy w tym sensie, że następstwa

wadliwości postępowania kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego

orzeczenia. Skarżący takiego zarzutu nie formułuje i nie próbuje nawet wykazywać,

dlaczego wskazane przez niego uchybienia Sądu drugiej instancji mogłyby mieć istotny

wpływ na sposób rozstrzygnięcia. Przepis art. 382 k.p.c. stanowi, że sąd drugiej

instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Jego naruszenie może więc mieć miejsce

jedynie wtedy, gdy sąd drugiej instancji pominął jakąś część zebranego w sprawie

materiału, gdy mimo przeprowadzonego przez siebie postępowania dowodowego orzekł

wyłącznie na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji albo

oparł swoje orzeczenie na własnym materiale z pominięciem wyników postępowania

dowodowego przeprowadzonego przez sąd pierwszej instancji. Skarżący na taki

pominięty materiał nie wskazuje, dlatego powołuje przepis art. 382 k.p.c. w związku z

normującym postępowanie rozpoznawcze art. 241 k.p.c., w myśl którego sąd

orzekający może zarządzić powtórzenie lub uzupełnienie postępowania dowodowego. Z

przepisu tego, przytaczanego w związku z art. 382 k.p.c., wynika tylko tyle, że sąd

drugiej instancji posiada uprawnienie do powtórzenia niektórych dowodów

przeprowadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym lub uzupełnienia

postępowania dowodowego wówczas, gdy nabierze przekonania, że dodatkowe

dowody dopomogą mu w dokonaniu prawidłowej oceny zgromadzonego już w sprawie

materiału dowodowego. Z art. 241 k.p.c. nie wynika natomiast obowiązek sądu

poszukiwania dowodów ani też ich przeprowadzania z urzędu. Sąd drugiej instancji

kieruje się przy rozpoznawaniu sprawy regułami określonymi w art. 381 i art. 382 k.p.c.,

a zatem orzeka na podstawie materiału dotychczas zebranego, który może jedynie

7

uzupełnić. Nie oznacza to jednak obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego

w każdym przypadku. Uzupełnienie takie jest możliwe i dopuszczalne tylko wówczas,

gdy okoliczności sprawy wskazują na taką potrzebę i to pod warunkiem, że nie

zachodzą przeszkody, o których mowa w art. 381 k.p.c. (por. także uzasadnienie

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2005 r., I UK 299/04, OSNP 2006 nr 5-6,

poz. 93).

Skoro zatem Sąd Okręgowy uznał, że okoliczności związane z ustaleniem

rzeczywistej przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę zostały w

wystarczający sposób wyjaśnione przez Sąd pierwszej instancji, a strony nie zgłaszały

w tym przedmiocie żadnych wniosków dowodowych, przeto nie widział potrzeby

uzupełniania postępowania dowodowego we wskazanym zakresie. W skardze

kasacyjnej również nie wskazano, jakiego dowodu miałby dotyczyć zarzut naruszenia

art. 241 k.p.c. W płaszczyźnie tego przepisu, podobnie jak art. 382 k.p.c., nie mieszczą

się natomiast zarzuty odnoszące się do sfery wnioskowania i oceny zebranego w

sprawie materiału dowodowego, braku ustaleń co do faktów istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy, nieodniesienia się do zawartych w apelacji zarzutów, braków

uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie zrekonstruowania podstawy

faktycznej orzeczenia, wyjaśnienia podstawy prawnej i wzajemnych powiązań tych

elementów, czy też będąca przedmiotem dowodzenia kwestia materialnoprawna, w

jakim zakresie strona udowodniła swoje roszczenie. Skarżący nie formułuje w tym

zakresie zarzutów z przytoczeniem – w ramach określonych w art. 3983

§ 1 k.p.c.

podstaw kasacyjnych – właściwych przepisów prawa, które Sąd drugiej instancji

naruszył. Z tego względu kwestie te nie mogą być przedmiotem rozpoznania przez Sąd

Najwyższy.

Skoro poczynione w sprawie ustalenia faktyczne stanowiące podstawę

zaskarżonego wyroku nie zostały przez skarżącego skutecznie podważone, Sąd

Najwyższy jest nimi związany stosownie do art. 39813

§ 2 k.p.c. Z ustaleń tych wynika,

że wskazane przez pracodawcę przyczyny wypowiedzenia powódce umowy o pracę

były pozorne, a rzeczywistą i wyłączną przyczynę tego wypowiedzenia stanowiły

zmiany organizacyjne i związana z nimi konieczność zmniejszenia stanu zatrudnienia,

przede wszystkim w grupie kadry kierowniczej, do której powódka się zaliczała.

W ramach podstawy określonej w art. 3983

§ pkt 1 k.p.c. skarżący zarzucił

naruszenie art. 10 ust. 1 (błędnie określonego jako art. 10 § 1) ustawy z dnia 13 marca

2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

8

przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr 90, poz. 844 ze zm.) poprzez

przyjęcie, że ma on w sprawie zastosowanie. Zgodnie z przytoczonym przepisem

przewidziana w art. 8 ustawy odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi w razie

konieczności rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z przyczyn niedotyczących

pracownika, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a u

pracodawcy nie występują zwolnienia grupowe. Pod rządami ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980

ze zm.) w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie fikcyjnej

przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi w rzeczywistości zwolnionemu

z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy nie pozbawia pracownika prawa do

odszkodowania z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę oraz prawa do

odprawy pieniężnej przysługującej pracownikom zwolnionym z pracy z przyczyn

dotyczących pracodawcy (por. uchwałę z dnia 13 grudnia 1990 r., III PZP 22/90, OSNC

1991 nr 5-6, poz. 64 oraz wyroki z dnia 26 stycznia 2000, I PKN 499/99, OSNAPiUS

2001 nr 12, poz. 407, z dnia 21 czerwca 2005 r., II PK 304/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz.

45 i z dnia 3 października 2005 r., III PK 82/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 239). Pogląd

ten zachował aktualność na gruncie przepisów obowiązującej od dnia 1 stycznia 2004 r.

ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników i skarga kasacyjna go nie kwestionuje.

Skarżący reprezentuje natomiast stanowisko, że zasądzenie na rzecz powódki

odszkodowania z tytułu „nieuzasadnionego wypowiedzenia umowy o pracę” pozostaje

w sprzeczności z dokonanym w uzasadnieniach wyroków Sądów obu instancji

ustaleniem, że przyczyna wypowiedzenia była pozorna (nieprawdziwa), a w

konsekwencji oceną, że dokonane powódce wypowiedzenie było „niezgodne z

prawem”. Zdaniem skarżącego uznanie wypowiedzenia za nieuzasadnione wskazuje na

to, że przyczyna ta istniała, ale nie była na tyle uzasadniona, aby mogła stanowić

podstawę wypowiedzenia. Natomiast brak dostatecznie uzasadnionej przyczyny nie

świadczy o jej pozorności i nie upoważnia do poszukiwania innej przyczyny, w tym

określonej w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników. Innymi słowy z wywodów skarżącego w szczególności wynika, że uważa

on, iż pozorność przyczyny wypowiedzenia nie oznacza, że jest ono nieuzasadnione,

9

gdyż za takie może być uznane tylko takie wypowiedzenie, którego przyczyna była

niedostateczna uzasadniona. Takie stanowisko nie może być uznane za trafne.

Stosownie do art. 45 § 1 k.p. w razie ustalenia, że wypowiedzenie umowy o

pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę, sąd pracy – stosownie do żądania pracownika – orzeka o

bezskuteczności wypowiedzenia (przywróceniu do pracy) albo o odszkodowaniu.

Skuteczność wypowiedzenia umowy o pracę zależy zatem nie tylko od spełnienia

wymogów formalnych (np. złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu na piśmie,

wskazania przyczyny wypowiedzenia, konsultacji zamiaru wypowiedzenia z zakładową

organizacją związkową), które stanowią o zgodności wypowiedzenia z przepisami o

wypowiadaniu umów, ale również od tego, czy wskazana przyczyna wypowiedzenia jest

prawdziwa, rzeczywista i uzasadniona w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego przyjmuje się przy tym, że podanie w oświadczeniu o

wypowiedzeniu umowy o pracę przyczyny pozornej (nierzeczywistej, nieprawdziwej)

jest równoznaczne z brakiem wskazania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie, a to

oznacza, że takie wypowiedzenie jest nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. i

usprawiedliwia wskazane w tym przepisie roszczenia pracownika o przywrócenie do

pracy lub odszkodowanie (por. wyroki z dnia 2 września 1998 r., I PKN 271/98,

OSNAPiUS 1999 nr 8, poz. 577, z dnia 24 marca 1999 r., I PKN 673/98, Monitor

Prawniczy 1999 nr 12, poz. 9, z dnia 15 kwietnia 1999 r., I PKN 9/99, OSNAPiUS 2000

nr 12, poz. 464, z dnia 18 kwietnia 2001 r., I PKN 370/00, OSNPiUS 2003 nr 3, poz. 65

oraz uzasadnienia wyroków z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN 645/98, OSNAPiUS 2000

nr 11, poz. 420 i z dnia 13 października 1999 r., I PKN 304/99, OSNAPiUS 2001 nr 4,

poz. 118). W konsekwencji wypowiedzenie umowy o pracę jest nieuzasadnione nie

tylko wtedy, gdy wskazana w nim przyczyna faktycznie zaistniała, lecz była zbyt małej

wagi, aby stanowić podstawę rozwiązania łączącego strony stosunku pracy, ale także

wówczas, gdy przyczyna ta okazała się pozorna (fikcyjna, nierzeczywista,

nieprawdziwa, nieistniejąca) i z tego właśnie względu nieuzasadniająca wypowiedzenia,

a więc powodująca uznanie tego wypowiedzenia za nieuzasadnione. W obu

przypadkach brak takiej przyczyny (uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę)

rodzi po stronie pracownika powstanie roszczeń określonych w art. 45 § 1 k.p.

Słuszne jest stanowisko skarżącego, że samo uznanie, iż wypowiedzenie umowy

o pracę jest nieuzasadnione nie przesądza o tym, że podana w nim przyczyna musi być

w takim przypadku pozorna i nieprawdziwa, a brak dostatecznie uzasadnionej

10

przyczyny wypowiedzenia nie stanowi podstawy do poszukiwania w każdym przypadku

innej jego przyczyny. Oczywiste jest również, że pozorność wskazanej przez

pracodawcę przyczyny wypowiedzenia nie jest równoznaczna z istnieniem przyczyny, o

której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników. Kwestia prawdziwości lub pozorności przyczyny wypowiedzenia umowy o

pracę należy do sfery ustaleń faktycznych, a zatem o tym, czy i jaka rzeczywista

przyczyna ukryta została pod przyczyną fikcyjną (nieistniejącą) decydują poczynione w

sprawie ustalenia faktyczne. O tym, jakie okoliczności (fakty) – jako istotne dla

rozstrzygnięcia sprawy – wymagają wyjaśnienia, decyduje zgłoszone przez stronę

roszczenie, a w konsekwencji te przepisy prawa materialnego, które powinny być

zastosowane w rozpoznawanej sprawie. Skoro więc powódka zgłosiła żądanie

ustalenia, że przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę nie leżała po jej stronie i

zasądzenia odprawy pieniężnej przysługującej pracownikom, z którymi rozwiązano

stosunki pracy z przyczyn określonych w ustawie o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników, przeto Sądy obu instancji trafnie uznały, że dla rozstrzygnięcia

zgłoszonego żądania niezbędne było dokonanie ustaleń, czy wskazana przez

pracodawcę przyczyna wypowiedzenia była przyczyną rzeczywistą, lecz niedostateczną

dla uznania zasadności wypowiedzenia, czy też była to przyczyna fikcyjna, pod którą

ukryta została inna, prawdziwa przyczyna dotycząca pracodawcy (niedotycząca

pracownika), a jeśli tak, czy ta rzeczywista przyczyna była przyczyną wyłączną w tym

sensie, że bez jej zaistnienia strona pozwana nie wypowiedziałaby powódce umowy o

pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1990 r., I PR 319/90,

OSNAPiUS 1992 r. nr 11, poz. 204). Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych w

sposób jednoznaczny i kategoryczny wynika, że wskazana przez skarżącego przyczyna

wypowiedzenia powódce umowy o pracę była przyczyną fikcyjną (pozorną,

nieistniejącą, nierzeczywistą), a prawdziwą i wyłączną przyczynę wypowiedzenia

stanowiły przeprowadzane przez pracodawcę zmiany organizacyjne i związana z nimi

konieczność zmniejszenia zatrudnienia, w szczególności wśród pracowników kadry

kierowniczej, w tym kierowanego przez powódkę Wydziału. Ustalenia te nie zostały

przez skarżącego skutecznie zakwestionowane. W ich świetle prawidłowe jest

stanowisko Sądu drugiej instancji, że strona pozwana – dla uniknięcia wypłaty

należnych powódce świadczeń w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn

11

powódki niedotyczących – wskazała pozorną, a tym samym nieuzasadnioną w

rozumieniu art. 45 § 1 k.p. przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę. W tej sytuacji

należy uznać, że Sąd drugiej instancji dokonał właściwego zastosowania (subsumcji)

normy art. 10 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 13 marca 2003 r. prawidłowo

oceniając, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie wskazanego

przepisu. Należy również zauważyć, że w sprawie o świadczenie ustalenie przesłanki

rozstrzygnięcia (faktu prawotwórczego), jaką jest w przypadku żądania zasądzenia

odprawy pieniężnej przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę, następuje – z

oczywistych względów – w uzasadnieniu wyroku, a nie jego sentencji.

Z tych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

/tp/